Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên thảo luận - Ảnh: QH.

Chiều 3/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập.

Trình bày tờ trình tóm tắt, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, dự án luật được xây dựng nhằm hoàn thiện quy định pháp luật, xử lý khó khăn, vướng mắc, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đặc biệt là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chuyển phương thức quản lý dịch vụ kế toán từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Theo tờ trình, đối với lĩnh vực dịch vụ kế toán, dự án luật được xây dựng theo hướng cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính để giảm chi phí tuân thủ, mở rộng đối tượng được cung cấp dịch vụ, đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế và thúc đẩy thị trường dịch vụ kế toán phát triển.

Dự thảo cho phép cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán dưới danh nghĩa cá nhân hoặc thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán, thay vì bắt buộc phải hành nghề tại một tổ chức cung cấp dịch vụ như quy định của Luật Kế toán năm 2015.

Cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán chỉ phải bảo đảm tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp tương tự người làm kế toán tại doanh nghiệp, thay vì phải có chứng chỉ.

Dự thảo cũng không yêu cầu mỗi doanh nghiệp dịch vụ kế toán phải có ít nhất hai người có chứng chỉ hành nghề kế toán hoặc kiểm toán viên; không hạn chế doanh nghiệp dịch vụ kế toán chỉ được hoạt động dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, công ty hợp danh hoặc doanh nghiệp tư nhân.

Như vậy, Dự thảo đề xuất đưa kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính và chuyển phương thức quản lý dịch vụ kế toán từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Đối với dịch vụ kiểm toán độc lập, dự thảo cắt giảm một điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục cấp, cấp lại, điều chỉnh giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán.

Cụ thể, thời hạn cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán được đề xuất giảm từ 30 ngày xuống 15 ngày làm việc; thời hạn cấp lại hoặc điều chỉnh giảm từ 20 ngày xuống 10 ngày làm việc. Những giấy tờ, thông tin mà cơ quan quản lý đã có hoặc có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu sẽ không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nêu rõ, phạm vi sửa đổi lần này chỉ tập trung vào cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, kiểm toán. Các nội dung khác sẽ tiếp tục được rà soát, nghiên cứu để sửa đổi tổng thể hai luật trong chương trình lập pháp thời gian tới.

Về nguồn lực hậu kiểm, theo Bộ Tài chính, cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh đều có dữ liệu về ngành, nghề kinh doanh của cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán. Bộ Tài chính sẽ phối hợp với UBND các tỉnh, thành phố kết nối, chia sẻ dữ liệu; công khai thông tin về năng lực và kết quả xử lý vi phạm chất lượng dịch vụ kế toán, kiểm toán trên cổng thông tin điện tử để hỗ trợ khách hàng lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ.

Bộ Tài chính và UBND các tỉnh cũng sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để đánh giá chất lượng báo cáo tài chính, sàng lọc những báo cáo có chất lượng kém để áp dụng biện pháp quản lý phù hợp và kiểm tra khi cần thiết.

Cần đánh giá kỹ rủi ro, bổ sung đầy đủ cơ chế hậu kiểm

Thẩm tra sơ bộ dự án luật, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận định, việc chuyển mô hình quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm và cho phép cá nhân ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng là “sự thay đổi lớn”, cần đánh giá kỹ rủi ro, bổ sung đầy đủ cơ chế, công cụ hậu kiểm để thực hiện quản lý nhà nước và bảo vệ khách hàng, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh.

Cơ quan thẩm tra nhất trí bãi bỏ điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính đối với dịch vụ kế toán và không quy định chứng chỉ kế toán viên là điều kiện cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, đề nghị nghiên cứu duy trì chứng chỉ kế toán viên với tư cách là giấy xác nhận năng lực chuyên môn, không mang tính bắt buộc. 

Thường trực cơ quan thẩm tra lưu ý, Dự thảo cũng cần bổ sung các quy định có tính nguyên tắc để bảo đảm hậu kiểm được triển khai trên thực tế, như khai báo, chia sẻ dữ liệu, hậu kiểm rủi ro sau cung cấp dịch vụ và hoàn thiện chế tài xử lý vi phạm.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ giá trị sử dụng của các chứng chỉ đã được cấp; việc xử lý giấy chứng nhận, hồ sơ, hợp đồng đang thực hiện và những hành vi vi phạm phát sinh trước ngày luật có hiệu lực.

Các ý kiến thảo luận đều cơ bản tán thành mục tiêu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục nhưng đề nghị đánh giá đầy đủ cơ sở thực tiễn và giải pháp thay thế.

Một số ý kiến đề nghị quy định ngay trong luật nguyên tắc hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro; yêu cầu nhà cung cấp dịch vụ khai báo, cập nhật thông tin trực tuyến vào hệ thống dữ liệu tập trung, lưu giữ hồ sơ để phục vụ truy xuất và kiểm tra. Cần có biện pháp đủ sức răn đe như đình chỉ có thời hạn quyền cung cấp dịch vụ đối với vi phạm nghiêm trọng, công khai thông tin chủ thể vi phạm.

Phát biểu tóm lược, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập, cũng như việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn nhằm thể chế hóa chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất trình dự án luật tại Kỳ họp thứ hai của Quốc hội. Tuy nhiên, việc sửa đổi phải dựa trên đánh giá, tổng kết thi hành luật hiện hành. Đối với các nghị quyết của Chính phủ, cần tiếp tục rà soát kết quả thực hiện; chỉ những nội dung “đã chín, đã rõ, cấp thiết, phù hợp” mới đề xuất đưa vào dự thảo luật.

Đối với Luật Kế toán, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị đánh giá kỹ tác động của việc chuyển phương thức quản lý dịch vụ kế toán từ tiền kiểm sang hậu kiểm và cho phép cá nhân trực tiếp ký hợp đồng với khách hàng; bổ sung đầy đủ cơ chế hậu kiểm rủi ro, khai báo, chia sẻ dữ liệu, lưu hồ sơ và chế tài xử lý vi phạm.

Đối với Luật Kiểm toán độc lập, cần tiếp tục đơn giản hóa thành phần hồ sơ, loại bỏ giấy tờ mà cơ quan nhà nước có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu; thống nhất cách tính thời hạn giải quyết thủ tục và khắc phục tình trạng phê duyệt trùng lặp giữa Bộ Tài chính với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.