Đại biểu Phạm Thu Xanh (bên phải) trong phiên thảo luận tổ - Ảnh: Đức Thanh.

Tiếp tục Kỳ họp thứ hai, chiều 24/10 Quốc hội thảo luận tại tổ về Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (Dự thảo).

Lần sửa đổi này, Chính phủ xác định tăng cường hậu kiểm để nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm.

Thống nhất cần sửa Luật An toàn thực phẩm vì thực tế công tác quản lý trong lĩnh vực này còn nhiều bất cập, đại biểu Phạm Thu Xanh (Hải Phòng) cũng nêu những lỗ hổng nổi bật.

Như, cơ chế tự công bố có thể bị lợi dụng; hậu kiểm chưa đủ sức phát hiện sớm; trách nhiệm giữa các bộ, ngành còn phân tán; quảng cáo sai lệch trên nền tảng số khó kiểm soát; nguy cơ mất an toàn tại bếp ăn tập thể còn hiện hữu; và năng lực kiểm nghiệm, hạ tầng dữ liệu, nhân lực ở cơ sở chưa đồng đều…

Vị đại biểu Hải Phòng cũng cho rằng nếu tiền kiểm lỏng nhưng hậu kiểm không theo kịp, sản phẩm không an toàn có thể lọt ra thị trường. Ngược lại, siết thủ tục khi hướng dẫn, hạ tầng số và năng lực thực thi chưa sẵn sàng lại gây ách tắc cho doanh nghiệp.

Từ đó, đại biểu Phạm Thu Xanh đề nghị biến hậu kiểm thành cơ chế thực chất, dựa trên nguy cơ và dữ liệu.

Dẫn chứng vụ gần 600 loại (573 nhãn) sữa bột giả do Công ty Rance Pharma và Hacofood Group sản xuất, tiêu thụ công khai suốt khoảng 4 năm, chất lượng nhiều chỉ tiêu đạt dưới 70% so với mức công bố, doanh thu gần 500 tỷ đồng, đại biểu Xanh nhận định thực tế này cho thấy cơ chế tự công bố theo Nghị định số 15 của Chính phủ đã bị lợi dụng, trong khi hậu kiểm không theo kịp.

“Đây không chỉ là vi phạm của một doanh nghiệp, mà còn là cảnh báo về khả năng phát hiện, truy xuất và xử lý của hệ thống quản lý”, đại biểu Xanh nhấn mạnh.

Đề nghị được đại biểu nêu là sửa luật theo hướng quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo nhóm nguy cơ; hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm; thời hạn xử lý và công khai kết quả đã có kết luận.

Cơ sở tuân thủ tốt có thể được giảm tần suất kiểm tra; sản phẩm nguy cơ cao, tái phạm hoặc có cảnh báo phải được kiểm tra tăng cường, bà Xanh nói và lưu ý giảm tần suất không đồng nghĩa miễn hậu kiểm.

Cùng với đó, theo đại biểu, cần định hướng chế tài tương xứng với mức độ nguy hại, thu lợi bất chính, tái phạm và hậu quả; bảo đảm thu hồi, cảnh báo người tiêu dùng và công khai vi phạm khi đủ căn cứ pháp luật.

Cùng với đề xuất phân tầng công bố sản phẩm theo rủi ro, bà Xanh đề nghị liên thông dữ liệu, truy xuất từng lô hàng và siết trách nhiệm quảng cáo trên nền tảng số.

Dẫn chứng điển hình, đại biểu nhắc lại vụ “kẹo rau củ Kera” (năm 2025) với quảng cáo thổi phồng công dụng qua việc người nổi tiếng livestream, sau đó bị cơ quan chức năng xử lý.

Vụ việc này cho thấy khoảng trống trong kiểm soát nội dung quảng cáo thực phẩm và trách nhiệm của người quảng cáo, nền tảng thương mại điện tử - trong khi thực phẩm cho người bệnh, người cao tuổi, trẻ nhỏ là nhóm nhạy cảm nhất.

Bà đề nghị siết quy định kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; lưu vết người bán và nội dung quảng cáo; kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ khi có căn cứ; bảo toàn dữ liệu phục vụ xử lý.

“Trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng phải được quy định cụ thể, nhất là với sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe và sản phẩm dành cho nhóm dễ tổn thương”, đại biểu Thu Xanh nêu quan điểm.

Góp ý về cơ chế quản lý và phân định trách nhiệm pháp lý đối với hoạt động kinh doanh thực phẩm trực tuyến, dịch vụ giao nhận công nghệ, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa (Hải Phòng) nhận xét, quy định đối với mô hình kinh doanh thực phẩm trên môi trường số vẫn chưa đồng bộ.

Cụ thể, Điểm a Khoản 3 Điều 9 và Điều 13 quy định người bán và sàn thương mại điện tử phải kiểm duyệt, công khai hồ sơ an toàn thực phẩm của sản phẩm. Tuy nhiên, Khoản 3 Điều 36 điều chỉnh dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến (bên thứ ba) lại chưa có quy định liên thông trách nhiệm với hai chủ thể trên.

Theo đại biểu, điều này dẫn đến việc khó phân định ranh giới và nghĩa vụ liên đới bồi thường thiệt hại giữa người bán, chủ sàn và đơn vị giao hàng  khi xảy ra sự cố ngộ độc thực phẩm từ chuỗi mua bán trực tuyến này.

Hơn nữa, dưới góc độ khoa học an toàn thực phẩm, quá trình vận chuyển trên đường là mắt xích có nguy cơ cao khiến đồ ăn bị biến chất và tạo điều kiện cho sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh nếu thiếu dụng cụ bảo quản phù hợp, nhưng dự thảo Luật vẫn chưa có quy định mang tính chính sách khung điều chỉnh nghĩa vụ bảo quản đối với dịch vụ giao hàng công nghệ.

Do đó, đại biểu Thoa đề nghị cần sửa đổi các điều luật này theo hướng thiết lập nguyên tắc khung về trách nhiệm bảo đảm điều kiện kỹ thuật an toàn của cơ sở giao nhận trực tuyến và cơ chế liên  đới chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại để làm căn cứ cho Chính phủ quy định chi tiết biện pháp thực thi.