Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày tờ trình dự án luật.

Chiều 18/3, tiếp tục phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Bộ Tư pháp (cơ quan chủ trì soạn thảo) Phan Chí Hiếu nêu rõ, mục đích sửa đổi nhằm hoàn thiện thể chế đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng của Thủ đô.

Cơ chế, chính sách phải vừa có tính vượt trội, vừa có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, giải quyết các điểm nghẽn, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, ông Hiếu nêu.

Dự thảo mới tập trung phân quyền cho Thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Với tinh thần, cách tiếp cận mới, dự thảo Luật đã sửa đổi hầu hết các quy định tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15.

Dự thảo quy định về nguyên tắc áp dụng Luật Thủ đô, trong đó giao HĐND Thành phố có thẩm quyền quyết định việc áp dụng trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn.

Chính phủ cũng đề xuất sửa đổi các quy định để bảo đảm Luật chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW, phân cấp, phân quyền tối đa, toàn diện cho chính quyền Thành phố được quy định, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền trong tất cả lĩnh vực nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thành phố Hà Nội. Như, tổ chức, bộ máy; thu, chi ngân sách, đặc biệt là các quy định tạo điều kiện thu hút nguồn lực cho Thủ đô phát triển; thực hiện quy hoạch, chỉnh trang, tái thiết đô thị; quản lý, sử dụng tài nguyên; ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; phát triển, liên kết vùng Thủ đô; phát triển y tế, văn hóa; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, trong đó có việc áp dụng biện pháp hành chính cấp bách phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô. Cùng với đó là hoàn thiện các quy định về giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Lần sửa đổi này có nhiều nội dung được bổ sung, trong đó có bổ sung quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ, Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội; Quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về trách nhiệm giải trình của chính quyền Thành phố.

Đáng chú ý, Dự thảo Luật đã quy định phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thành phố Hà Nội nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thành phố Hà Nội. Theo thống kê, có 180 thẩm quyền được giao  cho chính quyền Thành phố Hà Nội. Trong đó 49 thẩm quyền đã được quy định từ Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội; 47 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên; 84 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Cơ chế phân quyền rất mạnh

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (cơ quan chủ trì thẩm tra) Hoàng Thanh Tùng cho biết, thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban này và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024.

Về việc trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, ông Tùng nhấn mạnh đây là một cơ chế phân quyền rất mạnh, có thể tạo dư địa linh hoạt trong quản trị đô thị và cho phép thử nghiệm các chính sách mới phù hợp với điều kiện phát triển đặc thù của Thủ đô.

Để bảo đảm việc phân quyền mạnh nhưng vẫn giữ được kỷ cương, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, ông Tùng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung như:làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới; quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Ngoài ra, cần thiết kế cơ chế áp dụng có thời hạn hoặc theo hình thức thí điểm đối với các quy định khác với quy định chung, kèm theo trách nhiệm báo cáo, giám sát và tổng kết việc thực hiện để kịp thời điều chỉnh khi phát sinh bất cập; xác định rõ đây là cơ chế hết sức đặc thù, chỉ áp dụng riêng cho Thủ đô Hà Nội mà không áp dụng cho các địa phương khác.

Ông Tùng cũng cho biết, theo các quy định của Dự thảo Luật, Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Để tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô trong giải quyết các điểm nghẽn và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát toàn bộ các quy định về phân quyền trong Dự thảo phải bảo đảm yêu cầu 6 rõ: “rõ người, rõ việc, rõ quy trình (trách nhiệm), rõ thời gian, rõ sản phẩm (kết quả) và rõ hiệu quả".

Cần tạo nguồn lực "khổng lồ" cho Thủ đô

Nêu ý kiến,  Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi bày tỏ thống nhất rất cao với các quy định phân quyền mạnh mẽ cho Thủ đô. Ông Mãi góp ý, cần làm rõ cơ chế đặc thù tại Dự thảo sẽ làm cho Thủ đô phát triển và đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước. Dự tính 5 năm tới, mỗi năm sẽ thu ngân sách trung bình hơn 3 triệu tỷ thì Hà Nội và TP.HCM sẽ đóng góp 2/3  ngân sách, ông Mãi nêu con số cụ thể.

Cũng tán thành sửa luật, song Phó chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và giám sát Lê Thị Nga lưu ý, cần có tầm nhìn trong việc thiết kế chính sách để đảm bảo tuổi thọ của luật (Luật Thủ đô hiện hành mới có hiệu lực từ đầu năm 2025). 

Nhấn mạnh sự cần thiết phân quyền tối đa và tự chủ toàn diện cho Hà Nội, giải quyết điểm nghẽn thủ tục hành chính kéo dài, tạo không gian phát triển cho Hà Nội, song Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng lưu ý, những vấn đề như đất đai, môi trường dễ xảy ra tiêu cực, tham nhũng nếu thiếu kiểm soát. Vì thế, cần bổ sung quy định công khai và cơ chế đánh giá hậu kiểm, thí điểm tại Dự thảo.

Cần có khung về cơ chế tài chính, ngân sách và tạo điều kiện nguồn lực “khổng lồ” để Hà Nội tăng trưởng hai con số, phát triển vượt bậc, Chủ tịch Quốc hội gợi ý.

Sau thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất hồ sơ dự án luật đã đủ điều kiện để trình Quốc hội ngay tại Kỳ họp thứ nhất của Khóa XVI, sau khi tiếp thu ý kiến của phiên thảo luận. 

Đây là các cơ chế chính sách rất đặc thù, đặc biệt, Đảng, Nhà nước giao trách nhiệm cao hơn cho Hà Nội thì tạo điều kiện để Hà Nội có cơ chế chinh sách đặc biệt - những chính sách này chỉ dành riêng cho Hà Nội, ông Định nhấn mạnh.