Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với Đề án “Hoàn thiện thể chế liên kết vùng, nâng cao hiệu quả điều phối và liên kết phát triển vùng”. Một trong những nội dung đáng chú ý là định hướng tăng cường sự tham gia của khu vực doanh nghiệp, không chỉ với vai trò cung cấp nguồn lực đầu tư mà còn trực tiếp tổ chức các hoạt động liên kết kinh tế liên tỉnh, liên vùng.

Dự thảo Đề án “Hoàn thiện thể chế liên kết vùng, nâng cao hiệu quả điều phối và liên kết phát triển vùng” đề xuất các cơ chế thúc đẩy vai trò của doanh nghiệp trong tổ chức mạng lưới sản xuất, phát triển nhà cung ứng...

Theo đánh giá tại Dự thảo Đề án, vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp quy mô lớn trong tổ chức mạng lưới sản xuất, phát triển nhà cung ứng và mở rộng hoạt động đầu tư, kinh doanh giữa các địa phương chưa được phát huy hiệu quả.

Nguyên nhân là cơ chế huy động doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu, đào tạo, hiệp hội và các chủ thể ngoài nhà nước tham gia liên kết vùng chưa rõ ràng; phần lớn hoạt động điều phối vẫn tập trung vào quan hệ giữa cơ quan Trung ương và chính quyền địa phương.

Trong khi đó, các chuỗi sản xuất, logistics, du lịch, đổi mới sáng tạo và thị trường lao động chủ yếu do doanh nghiệp và các tổ chức cung ứng dịch vụ vận hành, nhưng những chủ thể này chưa có cơ chế tham gia đầy đủ từ khâu xác định vấn đề, xây dựng chương trình đến triển khai và đánh giá. Điều này làm giảm khả năng hình thành các liên kết thực chất.

Từ kết nối doanh nghiệp đến tổ chức chuỗi cung ứng

Trong lĩnh vực công nghiệp, Đề án đề xuất phát triển các cụm liên kết ngành và chuỗi cung ứng liên tỉnh dựa trên lợi thế của từng địa phương. Các ngành được xác định gồm hóa chất - vật liệu, cơ khí, điện tử, dệt may, da giày, công nghiệp hỗ trợ và chế biến nông sản.

Thay vì phát triển các khu, cụm công nghiệp tương đối độc lập, các địa phương cần phối hợp trong phân bố không gian công nghiệp, gắn chức năng của từng khu, cụm công nghiệp với hạ tầng liên tỉnh và các đầu mối logistics. Trong mô hình này, doanh nghiệp sản xuất lớn được kỳ vọng giữ vai trò hạt nhân, kết nối và phát triển mạng lưới nhà cung ứng trong vùng.

Đề án cũng đặt yêu cầu đổi mới hoạt động xúc tiến đầu tư, thương mại, kết nối cung - cầu theo hướng tạo lập các quan hệ sản xuất và cung ứng ổn định. Việc kết nối không nên chỉ dừng ở giới thiệu năng lực, trao đổi thông tin hay ký kết biên bản hợp tác, mà cần hướng tới phát triển nhà cung ứng và duy trì quan hệ hợp tác sau kết nối.

Để hỗ trợ quá trình này, Đề án đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu công nghiệp - thương mại dùng chung, bao gồm thông tin về năng lực sản xuất của doanh nghiệp, doanh nghiệp dẫn dắt, nhà cung ứng, ngành nghề tại các khu, cụm công nghiệp, quỹ đất công nghiệp, nhu cầu nguyên liệu, linh kiện và hạ tầng logistics. Đây sẽ là cơ sở để nhận diện khả năng bổ trợ giữa các địa phương, giúp doanh nghiệp tìm kiếm đối tác và mở rộng mạng lưới sản xuất.

Với nông, lâm nghiệp và thủy sản, định hướng được đặt ra là chuyển từ hỗ trợ từng dự án hoặc hợp đồng bao tiêu đơn lẻ sang tổ chức, quản trị toàn bộ chuỗi giá trị. Đề án đề cập các mô hình liên kết do doanh nghiệp dẫn dắt, hợp tác xã làm trung tâm hoặc nhiều chủ thể cùng tham gia.

Theo đó, doanh nghiệp được khuyến khích đầu tư phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, cơ sở sơ chế, chế biến sâu, bảo quản và logistics. Liên kết dài hạn giữa doanh nghiệp chế biến, phân phối với hợp tác xã và cơ sở sản xuất cần được thúc đẩy thông qua hợp đồng liên kết, hỗ trợ kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc, kết nối thị trường và cơ chế chia sẻ rủi ro. Mục tiêu là hình thành những chuỗi giá trị liên vùng ổn định, thay vì các quan hệ mua bán ngắn hạn.

Vai trò của doanh nghiệp cũng được đề cập trong phát triển du lịch liên tỉnh, liên vùng. Doanh nghiệp du lịch và hiệp hội nghề nghiệp được khuyến khích tham gia xây dựng, khai thác các tuyến và sản phẩm chung; phối hợp xúc tiến, quảng bá và phát triển thương hiệu du lịch vùng. Các cơ chế hợp tác cần làm rõ trách nhiệm, chi phí, lợi ích và yêu cầu bảo đảm chất lượng dịch vụ.

Mở rộng liên kết sang đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Không chỉ trong sản xuất, kinh doanh, Đề án còn đặt vấn đề tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình đào tạo nhân lực. Doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu dự báo nhu cầu, đặt hàng đào tạo, xây dựng chương trình, cung cấp chuyên gia và thiết bị đến tổ chức thực hành, thực tập, đánh giá người học, tuyển dụng và đào tạo lại.

Cùng với đó là định hướng đầu tư, quản lý và khai thác chung các cơ sở vật chất phục vụ đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo như phòng thí nghiệm, xưởng thực hành, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu. Đề án đặt yêu cầu xác định rõ chủ thể đầu tư, quản lý, sử dụng và chịu chi phí vận hành để các hạ tầng này có thể phục vụ nhiều địa phương.

Ở cấp độ điều phối, dự thảo Nghị quyết cũng đề cập việc phát huy sự tham gia của doanh nghiệp, hiệp hội, cơ sở nghiên cứu và đào tạo; đồng thời kết hợp ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và nguồn lực ngoài nhà nước để ưu tiên các chương trình, dự án liên tỉnh, liên vùng có tác động lan tỏa.

Đáng chú ý, Đề án đề xuất giao Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với các bộ, ngành và địa phương duy trì, phát triển mạng lưới doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp theo vùng và hành lang kinh tế; thúc đẩy liên kết sản xuất, chuỗi cung ứng, logistics, thương mại và đầu tư giữa doanh nghiệp thuộc nhiều địa phương.

VCCI cũng được đề xuất tăng cường đối thoại chính sách, tổng hợp khó khăn, vướng mắc và kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp liên quan đến liên kết vùng; triển khai các nghiên cứu, đánh giá độc lập về môi trường kinh doanh, hiệu quả liên kết và khả năng huy động nguồn lực. Một nhiệm vụ khác là nghiên cứu, đề xuất chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia các chương trình, dự án liên kết vùng, đầu tư hạ tầng và dịch vụ dùng chung, phát triển chuỗi giá trị, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực.