Tại hội thảo lấy ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường vừa diễn ra, ông Jonathan Sourintha, đồng Chủ tịch Tiểu ban Tăng trưởng xanh thuộc EuroCham Việt Nam, nhấn mạnh rằng để thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, Việt Nam cần xây dựng chính sách ưu đãi rõ ràng và mạnh mẽ đối với các sản phẩm thân thiện môi trường, đặc biệt là bao bì tái chế.

Đại diện BritCham kiến nghị cần bổ sung cơ chế sử dụng nguồn đóng góp tài chính từ EPR để cải thiện cơ sở hạ tầng thu gom và tái chế.

Theo ông, việc miễn trừ nghĩa vụ EPR cho các loại bao bì nhựa tái chế sẽ tạo động lực lớn cho doanh nghiệp chuyển đổi sang sử dụng vật liệu tái chế quy mô lớn, góp phần giảm gánh nặng môi trường.

Trong trường hợp chưa thể ban hành ngay các chính sách miễn giảm EPR, ông Jonathan đề xuất áp dụng mức phí tài chính thấp hơn cho bao bì nhựa tái chế so với bao bì truyền thống.

Đồng thời, ông cho rằng tỷ lệ tái chế bắt buộc đối với loại bao bì này nên được điều chỉnh linh hoạt, tối đa không quá 2-3% mỗi chu kỳ, nhằm đảm bảo phù hợp với năng lực thu gom và hạ tầng tái chế hiện nay của Việt Nam.

Đồng quan điểm, đại diện nhóm công tác ESG của Hiệp hội Doanh nghiệp Anh Quốc tại Việt Nam (BritCham) cho rằng, Điều 54 của Luật Bảo vệ môi trường cần được sửa đổi theo hướng linh hoạt, cho phép doanh nghiệp có nhiều lựa chọn hơn trong thực hiện trách nhiệm tái chế.

Cụ thể, vị này đề xuất cho phép doanh nghiệp được kết hợp đồng thời hai phương thức, gồm tự tổ chức tái chế và đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường.

Theo đó, nếu chưa hoàn thành đủ khối lượng tái chế như quy định, doanh nghiệp có thể nộp phần còn thiếu vào quỹ thay vì bị xử phạt. Cách tiếp cận này không chỉ giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp mà còn khuyến khích họ chủ động đầu tư vào hạ tầng tái chế, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.

Đại diện BritCham cũng kiến nghị cần bổ sung cơ chế sử dụng nguồn đóng góp tài chính từ EPR để cải thiện cơ sở hạ tầng thu gom và tái chế.

Hiện tại, việc phân bổ quỹ chủ yếu dựa theo khối lượng sản phẩm tái chế, chưa tạo điều kiện để đầu tư vào các dự án dài hạn nâng cấp hệ thống xử lý chất thải. Việc điều chỉnh quy định này sẽ giúp gia tăng hiệu quả sử dụng quỹ và thúc đẩy ngành tái chế trong nước phát triển bền vững hơn.

Cũng liên quan đến chính sách EPR, bà Lê Thị Hoài Thương, đại diện Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Việt Nam (AmCham) nhấn mạnh sự cần thiết phải có chính sách ưu tiên rõ ràng nhằm khuyến khích sử dụng bao bì tái chế.

Theo bà, Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế như Pháp, Bỉ, Hà Lan - những quốc gia đã áp dụng mức phí EPR thấp hơn đáng kể cho các loại bao bì được làm từ vật liệu tái chế. Điều này không chỉ thúc đẩy sự chuyển dịch sang các giải pháp thân thiện môi trường mà còn góp phần xây dựng nền kinh tế tuần hoàn, hướng tới mục tiêu phát triển xanh.

Trong bối cảnh Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị 20/CT-TTg yêu cầu tăng cường công tác bảo vệ môi trường và giảm thiểu rác thải nhựa, việc miễn nghĩa vụ EPR đối với bao bì PET tái chế hoặc các vật liệu tương tự không chỉ phù hợp với định hướng quốc gia mà còn giúp giảm lượng rác thải nhựa ra môi trường, đồng thời kích thích doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư vào các sản phẩm có tính bền vững cao.

Từ phía cơ quan quản lý, ông Nguyễn Hưng Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho biết, dự thảo luật sửa đổi hiện mới chỉ xác định các nhóm đối tượng cần được hỗ trợ, còn chính sách tài chính cụ thể sẽ được quy định trong các luật về thuế, phí do Bộ Tài chính chủ trì xây dựng.

Tuy nhiên, ông Thịnh nhấn mạnh quan điểm của cơ quan soạn thảo luật là khuyến khích doanh nghiệp trực tiếp tổ chức hoạt động thu gom, tái chế thay vì chỉ đóng góp tài chính. Việc chỉ nộp tiền có thể khiến chi phí bị chuyển sang người tiêu dùng qua giá sản phẩm, làm giảm hiệu quả chính sách và không khuyến khích doanh nghiệp chịu trách nhiệm trực tiếp với sản phẩm mình tạo ra.

Chính sách EPR đã chính thức được triển khai tại Việt Nam từ ngày 1/1/2024, sau khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực và được cụ thể hóa tại Nghị định 08/2022/NĐ-CP.

Theo đó, doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu có trách nhiệm thu hồi, tái chế hoặc xử lý chất thải từ sản phẩm, bao bì do mình đưa ra thị trường. Lộ trình thực hiện được phân chia theo nhóm sản phẩm: từ 2024 với nhóm săm lốp, pin, ắc quy; từ 2025 với sản phẩm điện - điện tử; và từ 2027 với phương tiện giao thông như ô tô, xe máy.

Dù nhận được sự đồng thuận rộng rãi từ cộng đồng doanh nghiệp, sau gần hai năm thực hiện, chính sách EPR cũng bộc lộ nhiều bất cập như chi phí tái chế cao, thiếu hạ tầng phù hợp, thiếu hướng dẫn chi tiết và ít lựa chọn cho doanh nghiệp.

Tại nhiều hội thảo, doanh nghiệp đã thẳng thắn đề xuất cần có sự điều chỉnh về chính sách và cơ chế hỗ trợ để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

Việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến EPR và bao bì tái chế trong Luật Bảo vệ môi trường không chỉ giúp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp mà còn góp phần đẩy mạnh phát triển hệ sinh thái tái chế, hỗ trợ thực hiện các mục tiêu trong Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 theo Quyết định 222/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Nếu được thực thi hiệu quả, chính sách này sẽ là đòn bẩy quan trọng giúp Việt Nam tiến nhanh hơn trên con đường phát triển bền vững và hội nhập với các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.