Thi công mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành.

Bộ Xây dựng vừa có công văn số 6761/BXD-KTQLXD gửi các bộ, ngành Trung ương; UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc điều chỉnh hợp đồng xây dựng khi có biến động giá xăng dầu, vật liệu xây dựng.

Trước đó, tại Thông báo số 213/TB-VPCP ngày 25/4/2026 của Văn phòng Chính phủ tại Hội nghị toàn quốc đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 và Nghị quyết số 122/NQ-CP ngày 6/5/2026 của Chính phủ về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 4/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã giao Bộ Xây dựng hướng dẫn cụ thể các bộ, cơ quan, địa phương về việc điều chỉnh hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định trong điều kiện biến động mạnh về giá vật liệu xây dựng.

Theo Bộ Xây dựng, khung pháp lý hiện hành đã quy định rõ các trường hợp bất khả kháng và hoàn cảnh thay đổi cơ bản trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Tại Bộ luật Dân sự năm 2015, Điều 156 quy định sự kiện bất khả kháng phải đáp ứng đồng thời 3 điều kiện: xảy ra khách quan, không thể lường trước và không thể khắc phục dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết trong khả năng cho phép.

Điều 420 cũng quy định hoàn cảnh thay đổi cơ bản phải đáp ứng đủ 5 điều kiện, gồm: phát sinh sau khi giao kết hợp đồng do nguyên nhân khách quan; các bên không thể lường trước tại thời điểm ký kết; mức độ thay đổi lớn đến mức nếu biết trước thì hợp đồng đã không được giao kết hoặc sẽ có nội dung khác; việc tiếp tục thực hiện hợp đồng gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên; và bên bị ảnh hưởng đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết nhưng không thể hạn chế tác động.

Đối với lĩnh vực xây dựng, Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) đã cụ thể hóa các nội dung này. Theo đó, sự kiện bất khả kháng trong hoạt động xây dựng bao gồm các trường hợp như thiên tai, thảm họa môi trường, hỏa hoạn, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, an ninh, đình công, cấm vận, cũng như các yếu tố phát sinh từ hoạt động khảo cổ, phát hiện cổ vật.

Luật cũng quy định hoàn cảnh thay đổi cơ bản trong xây dựng bao gồm các trường hợp Nhà nước thay đổi chính sách, pháp luật; xuất hiện điều kiện địa chất bất thường không thể lường trước; hoặc các yếu tố khác theo quy định pháp luật có liên quan.

Đáng chú ý, tại Điều 95 về điều khoản chuyển tiếp, Luật Xây dựng năm 2025 quy định các hợp đồng đã ký trước ngày 1/7/2026 tiếp tục thực hiện theo Luật Xây dựng năm 2014, nhưng được phép áp dụng quy định của luật mới trong trường hợp xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản.

Liên quan đến các quy định pháp luật về điều chỉnh hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định, Bộ Xây dựng cho biết việc điều chỉnh đơn giá chỉ được thực hiện trong trường hợp bất khả kháng theo quy định của Luật Xây dựng năm 2014 (được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 62/2020/QH14), Nghị định số 37/2015/NĐ-CP và Nghị định số 50/2021/NĐ-CP.

Hợp đồng xây dựng có thể được sửa đổi khi hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi cơ bản theo quy định tại Luật Đấu thầu năm 2023 (được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 90/2025/QH15) và Bộ luật Dân sự năm 2015.

Bộ Xây dựng cũng cho biết việc điều chỉnh đơn giá, giá hợp đồng được quy định tại Điều 38 Nghị định số 37/2015/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 50/2021/NĐ-CP. Theo đó, các bên phải thỏa thuận cụ thể các trường hợp được điều chỉnh đơn giá, giá hợp đồng xây dựng; trình tự, phạm vi, phương pháp và căn cứ điều chỉnh giá hợp đồng. Phương pháp điều chỉnh phải phù hợp với loại hợp đồng và tính chất công việc trong hợp đồng xây dựng.

Bên cạnh đó, Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 cũng cho phép sửa đổi hợp đồng trong trường hợp xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản, bao gồm cả việc thay đổi loại hợp đồng và điều chỉnh giá hợp đồng.

Căn cứ các quy định nêu trên, Bộ Xây dựng đề nghị các bộ, ngành Trung ương, UBND cấp tỉnh chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện nghiêm Công điện số 25/CĐ-TTg ngày 21/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ, cùng các văn bản số 4385/BXD-KTQLXD ngày 23/3/2026 và số 5227/BXD-KTQLXD ngày 8/4/2026 của Bộ Xây dựng.

Bộ Xây dựng yêu cầu, trên cơ sở biến động giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng thời gian qua, chủ đầu tư phải làm việc với nhà thầu để phân tích, đánh giá tác động của biến động giá đối với điều kiện, tính chất và công việc cụ thể của từng hợp đồng, như thời điểm ký kết hợp đồng, khối lượng đã triển khai và các biện pháp đã áp dụng trong khả năng cho phép của bên nhận thầu.

Trên cơ sở đó, các bên đối chiếu với quy định pháp luật hiện hành để xem xét, xác định biến động giá có được coi là sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản hay không, làm căn cứ quyết định việc sửa đổi hợp đồng theo quy định tại Điều 84 và khoản 7 Điều 95 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, bảo đảm hiệu quả đầu tư dự án, tránh thất thoát, lãng phí, hài hòa lợi ích và chia sẻ rủi ro giữa các bên.

“Đề nghị các cơ quan, đơn vị nghiên cứu kỹ mức độ biến động giá xăng dầu, vật liệu xây dựng để lựa chọn phương pháp điều chỉnh giá phù hợp; xác định cơ sở dữ liệu đầu vào, bao gồm nguồn thông tin về giá, chỉ số giá, phạm vi và yếu tố điều chỉnh… phục vụ việc ký kết hoặc sửa đổi hợp đồng xây dựng”, ông Bùi Xuân Dũng, Thứ trưởng Bộ Xây dựng nhấn mạnh.

Được biết, từ cuối tháng 2/2026 đến nay, giá nhiên liệu biến động, trong đó giá dầu diesel ở mức cao, khiến chi phí khai thác, vận chuyển tăng, đẩy giá vật liệu xây dựng tăng mạnh. Cùng với tình trạng nhân công khan hiếm, nhiều công trình, dự án hạ tầng xây dựng, nhất là các công trình đầu tư công, bị ảnh hưởng tiến độ.

Chủ đầu tư các dự án, công trình đầu tư ngoài ngân sách có thể linh hoạt điều chỉnh đơn giá vật tư, vật liệu, nhân công để phù hợp với diễn biến thị trường, nhưng nhiều công trình đầu tư công không thể điều chỉnh do hợp đồng đã ký theo đơn giá cố định, khiến các nhà thầu gặp nhiều khó khăn, thi công cầm chừng và nhiều công trình có nguy cơ chậm tiến độ.

Mặt khác, quy định về đơn giá chưa phù hợp với giá thị trường nên nhiều doanh nghiệp bỏ công trình, dự án sau khi trúng thầu, chấp nhận thiệt hại chi phí ban đầu và bị xử phạt.

“Đơn giá vật tư, vật liệu, nhân công do cơ quan chức năng công bố thấp hơn nhiều so với thị trường nên nhiều nhà thầu càng thi công càng lỗ. Tuy nhiên, hợp đồng đã ký nên vẫn phải triển khai để duy trì việc làm cho người lao động. Nếu trì hoãn thi công sẽ ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp; công trình hoàn thành không đúng tiến độ còn có thể bị xử phạt, hạn chế tham gia các dự án, gói thầu sau này”, một nhà thầu cho biết.