Thi công mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành.

Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) vừa có văn bản gửi Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng báo cáo, kiến nghị một số giải pháp điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng phù hợp với biến động bất thường của nhiên liệu, nguyên, vật liệu xây dựng.

Hai giải pháp “kép”

Hiện VEC đang triển khai 2 dự án mở rộng các tuyến đường cao tốc, gồm tuyến TP.HCM - Long Thành và tuyến cao tốc Nội Bài - Lào Cai (đoạn Yên Bái - Lào Cai). Cả 2 dự án đã khởi công xây dựng trong năm 2025 và dự kiến cơ bản hoàn thành trong năm 2026. Trong đó, dự án mở rộng đoạn cao tốc TP.HCM - Long Thành được triển khai theo hình thức “công trình xây dựng khẩn cấp”.

Theo VEC, mặc dù theo quy định của hợp đồng các gói thầu, việc điều chỉnh giá áp dụng phương pháp sử dụng hệ số điều chỉnh (Pn), trong đó các yếu tố điều chỉnh chủ yếu là cát, đá, thép, xi măng, nhựa đường, nhân công và máy thi công. Nguồn chỉ số giá xây dựng đầu vào để điều chỉnh giá là chỉ số giá do Sở Xây dựng địa phương công bố.

Tuy nhiên, hạn chế của phương pháp này là chỉ số giá do Sở Xây dựng địa phương công bố thường có độ trễ về thời gian (theo quý hoặc tháng) và không phản ánh kịp thời biên độ tăng mạnh của nhiên liệu, nguyên vật liệu trong thời gian ngắn (tính theo ngày). Do đó, công thức hiện tại không bù đắp đủ chi phí thực tế mà các nhà thầu đang phải chi trả.

Các dự án của VEC đều yêu cầu tiến độ rất gấp (phải cơ bản hoàn thành trong năm 2026), đặc biệt là dự án mở rộng đoạn cao tốc TP.HCM - Long Thành được thực hiện theo hình thức “công trình xây dựng khẩn cấp”.

“Vì vậy, việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc do biến động bất thường về giá nhiên liệu, vật liệu là rất cần thiết để bảo đảm các dự án hoàn thành đúng kế hoạch, cũng như bảo đảm quyền lợi và nghĩa vụ hợp pháp của các bên tham gia”, ông Phạm Hồng Quang, Tổng giám đốc VEC đánh giá.

Để thích ứng với biến động giá nhiên liệu và vật liệu, VEC đề nghị các địa phương xem xét công bố chỉ số giá kịp thời, phù hợp với thực tế thị trường.

Đối với 2 dự án mở rộng các tuyến đường cao tốc của VEC (gồm tuyến TP.HCM - Long Thành và tuyến cao tốc Nội Bài - Lào Cai, đoạn Yên Bái - Lào Cai), VEC đã có văn bản đề nghị Sở Xây dựng TP.HCM, tỉnh Đồng Nai và tỉnh Lào Cai sớm ban hành chỉ số giá xây dựng quý I/2026; trong đó đặc biệt quan tâm đến biến động lớn của giá nhiên liệu trên thị trường do ảnh hưởng của xung đột tại Trung Đông. Tuy nhiên, qua theo dõi đến nay, các địa phương chưa công bố.

Đối với khối lượng công việc thực hiện trong thời gian có biến động giá bất thường (cụ thể từ đầu tháng 3/2026 đến khi giá bình ổn trở lại), VEC đề nghị Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng xem xét, báo cáo Thủ tướng Chính phủ cho phép điều chỉnh giá theo phương pháp bù trừ trực tiếp đối với các yếu tố chi phí biến động lớn, bất thường (bao gồm nhiên liệu và các vật liệu chính như nhựa đường, đá, sắt thép các loại), theo hướng dẫn tại Phụ lục I Thông tư số 02/2023/TT-BXD của Bộ Xây dựng.

Nguy cơ “vỡ” tiến độ

Theo phản ánh của VEC, ngay từ thời điểm triển khai, cả 2 dự án đã gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn vật liệu thi công, đặc biệt là vật liệu đá.

Trong đó, Dự án mở rộng đoạn cao tốc TP.HCM - Long Thành đang chịu áp lực lớn về nguồn cung khi khu vực này tập trung nhiều dự án trọng điểm, trong đó có dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Các mỏ đá trong khu vực lân cận chủ yếu nằm trên địa bàn tỉnh Đồng Nai và đã được phân bổ cho các công trình giao thông trọng điểm, sân bay Long Thành cũng như các dự án đầu tư công trên địa bàn.

Mặc dù các dự án của VEC nhận được sự hỗ trợ từ các địa phương như TP.HCM, Đồng Nai và Lào Cai, song do triển khai sau, phần lớn các mỏ vật liệu đã được ưu tiên cấp cho các dự án ký hợp đồng trước.

Cùng với đó, thủ tục gia hạn, nâng công suất các mỏ mất nhiều thời gian, khiến các nhà thầu rơi vào thế bị động trong huy động vật liệu. Việc phải vận chuyển vật liệu từ các mỏ xa khu vực dự án cũng làm chi phí tăng cao. Theo báo cáo, nhiều nhà thầu phải mua vật liệu với giá cao hơn đáng kể so với mức công bố của địa phương.

Khó khăn tiếp tục gia tăng kể từ 28/2/2026, khi xung đột vũ trang tại Trung Đông bùng phát, tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá nhiên liệu tăng đột biến kéo theo giá vật liệu và chi phí máy thi công tăng mạnh từ đầu tháng 3/2026 đến nay.

Về vật liệu xây dựng, theo số liệu tổng hợp từ báo cáo của các nhà thầu, tư vấn giám sát và Ban quản lý dự án, giá một số loại vật liệu hiện nay tăng từ 10% - 30% so với thời điểm gốc, trong đó nhóm nhựa đường và đá ghi nhận mức tăng đột biến.

Cụ thể, giá nhựa đường tăng khoảng 30% - 50%, trở thành rủi ro lớn nhất đối với các gói thầu thảm bê tông nhựa mặt đường cao tốc. Giá cát, đá tăng từ 13,5% - 23,3% tại khu vực miền Nam và từ 42% - 71% tại miền Bắc. Trong khi đó, xi măng và thép có mức tăng thấp hơn, dao động từ 2% - 10%.

Tổng thể, chỉ số giá nhóm giao thông trong tháng 3/2026 tăng 12,85% so với tháng trước, chủ yếu do tác động của việc giá xăng dầu tăng mạnh.

Với diễn biến giá nhiên liệu, vật liệu tăng bất thường và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, chi phí xây dựng dự án gia tăng là khó tránh khỏi. Rủi ro không hoàn thành đúng tiến độ vì thế đã trở nên hiện hữu, xuất phát từ một số nguyên nhân chủ yếu.

Thứ nhất, với đặc thù của lĩnh vực xây dựng hạ tầng giao thông, độ trễ thanh toán thường kéo dài từ 2 đến 3 tháng kể từ thời điểm nhà thầu mua vật liệu, ứng vốn thi công. Trong bối cảnh giá cả biến động nhanh, điều này khiến các nhà thầu gặp khó khăn trong cân đối dòng tiền và huy động vật liệu, chưa kể tình trạng một số nhà cung cấp tạm dừng bán hàng do không kiểm soát được chênh lệch giá đầu vào - đầu ra.

Thứ hai, giá nhiên liệu biến động liên tục làm gia tăng tính bất định trong công tác cung ứng, khiến các nhà thầu bị động trong tổ chức thi công, tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn, thậm chí phá vỡ tiến độ trên công trường.

Thứ ba, giá vật liệu và nhiên liệu tăng nhanh, ở mức cao, tạo áp lực lớn lên năng lực tài chính của nhà thầu. Trong nhiều trường hợp, việc huy động bổ sung vốn không theo kịp diễn biến thị trường, dẫn đến thiếu hụt nguồn lực để triển khai các hạng mục theo kế hoạch.

“Với các yếu tố trên, nếu không có giải pháp kịp thời, dự án sẽ đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc bảo đảm nguồn vốn thi công và nguồn cung vật liệu; qua đó tác động trực tiếp đến tiến độ triển khai, làm gia tăng nguy cơ không hoàn thành theo kế hoạch đề ra”, lãnh đạo VEC lo ngại.