Ngày 25/8, Hội thảo khoa học với chủ đề “Thể chế kiến tạo - Khơi thông dòng chảy phát triển” được tổ chức tại Đại học Luật TP.HCM.  Đây cũng là Phiên chuyên đề pháp lý trong khuôn khổ Vòng đối thoại địa phương/đơn vị thuộc Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 (VPSF 2025).

Phát biểu khai mạc buổi thảo luận, bà Phạm Thị Bích Huệ, Phó chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Trưởng ban tổ chức VPSF 2025 cho biết, “Bộ tứ nghị quyết trụ cột” của Bộ Chính trị đã định hình khát vọng mạnh mẽ của đất nước. Nhưng để biến khát vọng thành hiện thực, điều đầu tiên cần có chính là một hệ thống thể chế kiến tạo, pháp luật minh bạch, công bằng và dự báo được. Chính vì vậy, phiên chuyên đề hôm nay là một bước quan trọng trong chuỗi hành trình VPSF 2025. 

Bà Phạm Thị Bích Huệ, Phó chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Trưởng ban tổ chức VPSF 2025.

Đại diện ban tổ chức cho biết thêm, từ 9 phiên đối thoại tại các địa phương, 1 phiên chuyên đề khởi nghiệp, và hôm nay là phiên chuyên đề thứ 2 của Vòng đối thoại địa phương… Điều này đang từng bước xây dựng nền tảng để tiến tới các phiên cấp Bộ và phiên toàn thể cấp cao vào ngày 15 và 16/9 tới. 

“Tôi tin rằng mỗi tiếng nói tại đây sẽ góp phần hình thành nên những kiến nghị chính sách mạnh mẽ, khoa học và thực tiễn, đủ sức khơi thông những dòng chảy đang bị nghẽn, mở ra con đường phát triển bền vững cho khu vực kinh tế tư nhân”, bà Huệ nói.

ThS. Luật sư Trần Đình Chiến - AVB Lawyers, Hội viện Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cũng cho rằng, trong bối cảnh kinh tế hiện nay, doanh nghiệp và doanh nhân Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức.

Trong đó, một trong những điểm nghẽn lớn chính là tình trạng hệ thống pháp luật còn chồng chéo; thủ tục tố tụng kéo dài trung bình tới 400 ngày; chi phí giải quyết tranh chấp có thể ngốn tới gần 30% giá trị vụ việc. Chưa kể, việc hình sự hóa một số quan hệ kinh tế theo Điều 175 Bộ luật Hình sự cũng khiến không ít doanh nghiệp rơi vào thế bị động, e ngại đổi mới.

ThS. Luật sư Trần Đình Chiến - AVB Lawyers, Hội viện Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam.

Để tháo gỡ, luật sư Trần Đình Chiến kiến nghị Nhà nước nên mở rộng áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn; thí điểm nguyên tắc “loser pays” - bên thua kiện phải chịu chi phí tố tụng. Đồng thời giới hạn hình sự hóa quan hệ kinh tế để bảo vệ doanh nghiệp khỏi rủi ro không đáng có.

Còn với các Hội, Hiệp hội, cần thành lập Ban pháp lý chuyên trách, triển khai đào tạo định kỳ. Xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật và cơ chế trọng tài, hòa giải nội bộ, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xử lý tranh chấp nhanh chóng và hiệu quả.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Thị Ánh Hồng, giảng viên Khoa Luật hình sự - Trường Đại học Luật TP.HCM cũng nhấn mạnh rằng, pháp luật hình sự không chỉ là công cụ đấu tranh chống tội phạm, mà còn là bộ phận quan trọng trong việc thiết lập trật tự pháp lý. Mục đích nhằm bảo đảm an toàn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Theo bà Hồng, một hệ thống pháp luật minh bạch và công bằng sẽ trở thành “bệ đỡ” giúp khu vực tư nhân phát triển bền vững. Song, tình trạng “hình sự hóa các vi phạm trong lĩnh vực dân sự, kinh tế” đang gây tâm lý e ngại cho doanh nghiệp. Không ít tranh chấp kinh tế, lẽ ra có thể giải quyết bằng biện pháp dân sự hoặc trọng tài, lại bị chuyển thành vụ án hình sự, dẫn đến hoạt động sản xuất kinh doanh bị tê liệt. 

“Điều này không chỉ gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp mà còn làm suy giảm niềm tin vào môi trường đầu tư”, bà Hồng chia sẻ.

Để tháo gỡ, TS. Hồng kiến nghị chính sách pháp luật hình sự phải đi theo hướng giảm hình sự hóa trong lĩnh vực kinh tế, phân định rõ ràng giữa trách nhiệm dân sự, hành chính và hình sự. Những hành vi vi phạm có thể khắc phục bằng biện pháp dân sự hoặc kinh tế thì không nên đưa vào tố tụng hình sự. Ngược lại, đối với những hành vi nguy hiểm thực sự cho xã hội như gian lận, rửa tiền, hay phá hoại môi trường cần xử lý nghiêm minh để bảo vệ sự công bằng và niềm tin của doanh nghiệp chân chính.

Dưới góc độ là Phó chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, bà Lưu Thị Thanh Mẫu (Tổng giám đốc Phuc Khang Corporation) cho rằng, vai trò của kinh tế tư nhân thời gian qua đã được khẳng định rõ, khi đóng góp tới 40% GDP cả nước, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cả về chiều sâu và chiều rộng.

Chính vì vậy, việc ban hành chính sách mới không chỉ thay đổi nhận thức về vai trò của khu vực này, mà còn khẳng định doanh nghiệp tư nhân không phải là đối tượng để quản lý đơn thuần, mà là lực lượng đồng hành, góp phần kiến tạo một thể chế kinh tế hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.

Bà Lưu Thị Thanh Mẫu (Tổng giám đốc Phuc Khang Corporation) - Phó chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam.

Theo bà Mẫu, doanh nghiệp tư nhân luôn trực tiếp cọ xát với thị trường, vì vậy mọi thay đổi về chính sách hay pháp luật đều tác động tức thì. Những phản hồi, dù tích cực hay tiêu cực, chính là cơ sở quan trọng để cơ quan lập pháp và hành pháp điều chỉnh kịp thời, linh hoạt, phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội. Đặc biệt, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế chịu tác động trực diện và cần được hỗ trợ nhiều hơn.

“Tôi tin rằng, với sự đồng hành của Chính phủ và quyết tâm đổi mới của cộng đồng doanh nhân, chúng ta hoàn toàn có thể kiến tạo một nền kinh tế minh bạch, công bằng, có sức cạnh tranh cao, đóng góp tích cực vào quá trình hội nhập quốc tế của đất nước”, bà Mẫu nói.