Doanh nghiệp thủy sản được khuyến nghị đa dạng hóa tuyến vận chuyển, ưu tiên hợp đồng vận chuyển dài hạn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường giao ngay.

Chuỗi cung ứng trước nguy cơ gián đoạn

Xung đột Trung Đông leo thang khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu lo đứt gãy chuỗi cung ứng, cước vận tải tăng vọt và rủi ro lô hàng xuất khẩu bị hư hại khi hải trình kéo dài, nhất là với nhóm nông, thủy sản.

Những ngày cuối tháng 2 và đầu tháng 3/2026, chiến sự tại Trung Đông đã nhanh chóng chuyển hóa thành cú sốc vận tải và bảo hiểm hàng hải tại khu vực giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong lưu thông năng lượng và hàng hóa toàn cầu.

Đóng góp doanh số xuất khẩu trên chục tỷ USD mỗi năm, thủy sản là nhóm hàng có yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ bảo quản và thời gian vận chuyển. Trong đó, Trung Đông là thị trường tiêu thụ lớn đối với cá hồi, tôm, cá ngừ và nhiều sản phẩm giá trị cao nhập khẩu từ châu Á, châu Âu và châu Mỹ.

Trọng tâm rủi ro nằm tại Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương.

Khi các cảnh báo an ninh gia tăng, nhiều hãng tàu quốc tế đã điều chỉnh hoạt động: tàu được yêu cầu tìm khu vực neo đậu an toàn, một số tuyến qua Hormuz tạm dừng, đồng thời chuyển hướng hành trình vòng qua Mũi Hảo Vọng thay vì đi qua hành lang Biển Đỏ – Bab el-Mandeb – Kênh đào Suez.

Các tập đoàn vận tải container lớn như Maersk, Hapag-Lloyd, CMA CGM và MSC Mediterranean Shipping Company đồng loạt phát thông báo cập nhật: tạm dừng nhận hàng vào một số cảng vùng Vịnh, áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh và siết chặt tiếp nhận container lạnh.

Việc chuyển hướng hành trình kéo dài thời gian vận chuyển thêm từ 7–14 ngày tùy tuyến, làm giảm năng lực khai thác thực tế của đội tàu và gây thiếu hụt thiết bị container, đặc biệt là container lạnh vốn có vòng quay chậm và yêu cầu kỹ thuật cao.

Trong vòng vài ngày, cước vận tải tuyến châu Á – Dubai tăng gần gấp đôi. Phụ phí khẩn cấp cho tuyến đi và đến các nước vùng Vịnh được công bố ở mức 1.500–4.000 USD mỗi container, trong đó container lạnh chịu mức cao hơn.

"Đối với ngành thủy sản, tác động không chỉ dừng ở chi phí vận chuyển tăng cao, làm tăng giá thành và thu hẹp biên lợi nhuận mà còn là nguy cơ đứt gãy chuỗi lạnh, thiếu nguồn cung cục bộ và biến động giá theo từng phân khúc sản phẩm", Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (Vasep) cho hay.

Không dừng ở đó, theo Vasep, khi một số không phận bị hạn chế và lịch bay bị xáo trộn, nguồn cung thủy sản tươi phụ thuộc đường hàng không có nguy cơ thiếu hụt chỉ sau vài ngày. Các nhà nhập khẩu buộc phải chuyển sang hàng đông lạnh. Tuy nhiên, kênh này cũng đối mặt với thách thức khi việc đặt chỗ container lạnh bị hạn chế hoặc tạm dừng.

Tổng hợp của Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho thấy, căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran, đặc biệt sau các cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel đang tạo ra biến động mạnh đối với tuyến vận tải hàng hóa Á – Âu.

Chi phí logistics tăng vọt do giá cước container có thể tăng mạnh. Theo tiền lệ từ các đợt bất ổn trước, cước container 40 feet có thể nhảy vọt hơn 2-3 lần bình thường trên 5.000 USD, tương tự như năm 2024-2025.

Ngoài ra, các đơn vị bảo hiểm rủi ro chiến tranh đang rà soát và tăng phí nhanh chóng đối với các tàu hoạt động tại khu vực vùng Vịnh. Giá dầu Brent đang chịu áp lực tăng giá lớn, kéo theo phụ phí nhiên liệu trong vận tải biển và hàng không đều tăng.

Rủi ro thời gian vận chuyển kéo dài thêm hàng chục ngày cũng gây áp lực cực lớn lên các chuỗi cung ứng, nhất là với các ngành linh kiện ô tô, điện tử và hàng nông sản thực phẩm sẽ gặp khó khăn do thời gian vận chuyển dài làm ảnh hưởng đến chất lượng và tăng chi phí bảo quản.

Các doanh nghiệp xuất khẩu cho rằng, chi phí vận chuyển tăng mạnh đang đe dọa sự tăng trưởng của hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Hàng hóa từ Việt Nam sang Trung Đông chủ yếu đi qua tuyến hàng hải chiến lược Kênh đào Suez - Biển Đỏ.

Nếu rủi ro an ninh trên tuyến này gia tăng, hải trình phải chuyển qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi) làm tăng thêm 10-14 ngày cho chặng Á - EU và Á - Bờ Đông, Mỹ. Nhiên liệu tăng mạnh, lịch trình biến động, nguy cơ thiếu tàu - thiếu container rỗng.

Khủng hoảng Trung Đông năm 2026 cho thấy rủi ro địa chính trị có thể chuyển hóa thành rủi ro chuỗi lạnh chỉ trong vài ngày.  Vì vậy, Vasep khuyến cáo doanh nghiệp thủy sản cần chủ động đa dạng hóa tuyến vận chuyển, tăng dự trữ tại kho lạnh khu vực, ưu tiên hợp đồng vận chuyển dài hạn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường giao ngay, theo dõi sát diễn biến bảo hiểm hàng hải và chính sách của các hãng tàu.

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) đã phát đi công văn khẩn gửi các hiệp hội ngành hàng và logistics với các khuyến nghị về đa dạng hóa nguồn cung và thị trường, siết chặt các điều khoản hợp đồng và bảo hiểm; chủ động thông tin và lên kịch bản ứng phó; bảo đảm an ninh năng lượng trong nước.

Theo đó, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các thị trường thay thế để giảm thiểu rủi ro khi hoạt động xuất khẩu  sang Israel, Iran và Trung Đông gặp ách tắc, qua đó xây dựng khả năng chống chịu lâu dài.