Trước sự lo lắng của nhiều các doanh nghiệp kinh doanh phân bón và nông dân về giá phân bón có thể tăng mạnh nếu xung đột Trung Đông kéo dài, làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu, TS. Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam (FAV) cũng cho biết, từ khi xẩy ra xung đột vũ trang Mỹ - Israel và Iran tới nay, FAV cũng chưa nhận được bản tin nào từ Hiệp hội Phân bón Thế giới (IFA - International Fertilizer Association) về sự kiện trên.

Dẫu vậy, theo TS. Phùng Hà, tổng hợp từ các nguồn tin và đánh giá có thể thấy, nguồn cung và giá cả phân bón sẽ bị ảnh hưởng từ cuộc chiến này dù mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là độ dài và mức độ của cuộc chiến.

Có thực tế là các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran và các cuộc tấn công trả đũa của Iran đang tạo nên sự bất ổn trên thị trường hàng hóa, bao gồm cả phân bón, khi các nhà đầu tư chuyển sang vị thế né tránh rủi ro.

Khu vực Trung Đông có nhiều nhà sản xuất phân bón lớn của thế giới nên sẽ ảnh hưởng tới thị trường phân bón toàn cầu. Ảnh: Đạm Cà Mau xếp lên tàu để đi tiêu thụ.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, rủi ro lớn nhất liên quan đến chuỗi cung ứng. Cụ thể, sự gián đoạn tại eo biển Hormuz là nguyên nhân chính dẫn đến giá phân bón tăng, vì Hormuz là tuyến đường quan trọng cho việc vận chuyển phân bón.

Nếu Iran đóng cửa eo biển Hormuz, nguồn cung lưu huỳnh và urea sẽ bị ảnh hưởng, giảm lần lượt 44% và 33% mỗi năm. Lượng hàng vận chuyển hàng tháng từ khu vực này vào khoảng 3 đến 3,9 triệu tấn phân bón, trong đó lưu huỳnh khoảng 1,5 đến 1,8 triệu tấn, urea khoảng 1,2 đến 1,5 triệu tấn, và amoniac và phosphat khoảng 400 đến 500.000 tấn mỗi loại. Trong trường hợp đó, nguồn cung sẽ bị ảnh hưởng và khó tiếp cận thị trường toàn cầu.

Đáng nói là không có phương án thay thế khả thi nào cho các tàu lớn vì hầu hết các siêu tàu vận chuyển amoniac và tàu chở hàng rời cho lưu huỳnh không thể dễ dàng chuyển hướng.

Hậu quả chi phí logistic sẽ tăng vọt: giá container, phụ phí bảo hiểm, chi phí nhiên liệu, chi phí nhân công.

Ở khối sản xuất, ông Phùng Hà cũng nhìn nhận, việc bùng nổ chiến tranh khiến các nhà sản xuất phân bón của Iran phải ngừng sản xuất urea và amoniac. Các nhà máy urê của Ai Cập ngừng hoạt động do nguồn cung cấp khí đốt từ Israel bị gián đoạn; tương tự, nguồn cung cấp khí đốt cho Jordan cũng đã bị ảnh hưởng.

Hiện Trung Đông đang là khu vực xuất khẩu urea lớn nhất thế giới, khoảng 20 triệu tấn/năm. Trong đó, riêng Iran sản xuất khoảng 5 -6,5 triệu tấn urea/năm (các nhà sản xuất urea lớn bao gồm Pardis Petrochemical, Kermanshah, Shiraz và xuất khẩu sang Ấn Độ, một số nước châu Á, châu Phi); Ai Cập xuất khẩu khoảng 4 triệu tấn urea/năm, chủ yếu sang châu Âu.

Iran cũng đang đứng thứ 6 về sản xuất amoniac hàng đầu thế giới (do có nguồn dự trữ khí tự nhiên đứng thứ hai trên thế giới). Đây là nguyên liệu thô để sản xuất phân bón chứa nitơ, như urea, MAP, DAP.

Các nước sản xuất phân bón lớn ở Trung Đông là nơi đóng quân của lực lượng Mỹ, bao gồm Saudi Arabia (hơn 19 triệu tấn phân bón/năm), Qatar (5,5 – 6 triệu tấn urea/năm), UAE, Bahrain và Oman (2 triệu tấn/năm) đều bị ảnh hưởng bởi cuộc tấn công trả đũa của Iran.

Do thị trường phân bón thế giới là thị trường mở nên mỗi biến động trên thế giới về giá cả, nguồn cung đều ảnh hưởng ít nhiều đến Việt Nam.

Trước nguy cơ leo thang chi phí sản xuất do chiến tranh nói trên, các chuyên gia ngành phân bón cũng khuyến cáo, cần chủ động theo dõi thị trường, đa dạng hóa nguồn cung và chuẩn bị kịch bản ứng phó trở nên cấp thiết để bảo đảm sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực.

Nhập khẩu phân bón của Việt Nam năm 2024-2025 (nguồn: Thống kê Hải quan)