Giữ vững an ninh năng lượng giữa những cú sốc lớn

Ngày 10/11/2026, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”, đồng thời công bố kỳ đầu tiên Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030 đòi hỏi năng lượng phải đi trước một bước. Tự chủ năng lượng chính là nền tảng của tự chủ kinh tế.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn phát biểu tại Diễn đàn.

Theo Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, đến năm 2030, tổng cung năng lượng sơ cấp phải đạt khoảng 150 - 170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất nguồn điện khoảng 183 - 236 GW hoặc cao hơn tùy nhu cầu hệ thống; sản lượng điện đạt 560 - 624 tỷ kWh. Các cơ sở lọc dầu trong nước phải đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu, dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng.

Những mục tiêu này đặt ra trong bối cảnh an ninh năng lượng thế giới ngày càng bất định, đặc biệt khi năm 2026 ghi nhận hàng loạt cú sốc chưa từng có trong nhiều thập kỷ.

Đơn cử như việc eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng đã làm gián đoạn tuyến vận tải dầu khí chiến lược, đẩy giá dầu Brent có thời điểm lên 118,35 USD/thùng. Trong nước, nắng nóng lịch sử cùng hiện tượng El Niño khiến phụ tải điện tăng kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm dự kiến giảm khoảng 18,5 tỷ kWh so với năm 2025.

Theo Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam, trong số 177 quốc gia được khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 nước, tương đương 57,6%, gặp khó khăn về năng lượng; 33 nước rơi vào khủng hoảng nặng và 69 nước ở mức căng thẳng cao. Chỉ 13 nước duy trì được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Điểm đáng chú ý là hệ thống điện Việt Nam vẫn đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao mà không phải thực hiện cắt điện luân phiên trên diện rộng.

Ngày 24/6/2026, công suất cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW, riêng miền Bắc đạt 30.248 MW. Điện sản xuất và nhập khẩu cả năm ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm 2025 và cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Điện thương phẩm 10 tháng tăng 9,84%, phản ánh nhu cầu sử dụng điện tiếp tục tăng mạnh cùng hoạt động kinh tế.

Kết quả này có sự đóng góp của công tác chuẩn bị phương thức vận hành, chủ động tích nước các hồ thủy điện, hoàn thành sửa chữa tổ máy trước mùa nắng nóng và đẩy nhanh đầu tư lưới điện. Trong 9 tháng năm 2026, ngành điện đã khởi công 136 công trình lưới điện và đóng điện 131 công trình.

Ở lĩnh vực xăng dầu, hai nhà máy lọc dầu trong nước đã được huy động ở mức cao để bù đắp nguy cơ gián đoạn nguồn cung nhập khẩu. Trong 9 tháng, hai cơ sở sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn xăng dầu; Nhà máy Lọc dầu Dung Quất vận hành ở mức khoảng 123%, Nghi Sơn khoảng 112% công suất thiết kế quy đổi.

Sản lượng khai thác dầu và condensate của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đạt 115% kế hoạch 9 tháng, khí về bờ đạt 120%. Nguồn dầu thô phục vụ chế biến được đa dạng hóa từ một lên hơn mười loại. Nhờ đó, Việt Nam chưa xảy ra thiếu hụt xăng dầu và chưa phải sử dụng nguồn dự trữ quốc gia.

Bên cạnh bảo đảm nguồn cung, việc kiểm soát giá năng lượng cũng được triển khai bằng nhiều công cụ điều hành. Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá.

Các đại biểu công bố Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam.

Theo Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam, ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước chỉ bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới, thấp nhất trong 16 nền kinh tế được so sánh. Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, còn 2.159,9037 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, những kết quả điều hành trong ngắn hạn không đồng nghĩa các rủi ro an ninh năng lượng đã được giải quyết về căn bản.

Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam cũng chỉ rõ, tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng của Việt Nam đã lên tới 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp năm 2025. Dự trữ xăng dầu mới đạt khoảng 60 ngày nhập ròng, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 90 ngày, trong khi dầu thô chưa có dự trữ quốc gia.

Điều này cho thấy khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn cung quốc tế, tuyến vận tải và năng lực dự trữ. Cùng với đó, những vướng mắc về cơ chế, mặt bằng và thu xếp vốn tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ nhiều dự án nguồn và lưới điện.

Chủ động ứng phó với các thách thức

Nếu năm 2026 là phép thử về năng lực ứng phó trước các cú sốc năng lượng, thì giai đoạn 2027 - 2028 sẽ là phép thử đối với khả năng bảo đảm đủ điện cho tăng trưởng kinh tế ở mức cao.

Theo Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026, nhu cầu điện dự kiến tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền tiêu thụ đã tăng mạnh của năm 2026, trong khi nhiều nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành. Hiện tượng El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027, làm gia tăng rủi ro thiếu hụt nguồn nước cho thủy điện trong mùa khô.

Riêng miền Bắc, công suất cực đại năm 2027 được dự báo trong khoảng 32.693 - 34.865 MW, cao hơn từ 2.445 đến 4.617 MW so với mức cực đại 30.248 MW của năm 2026.

Nhà máy điện khí LNG Nhơn Trạch 4.

Đây là sức ép rất lớn đối với khả năng đáp ứng công suất đỉnh, nhất là khi nhu cầu điện tăng nhanh hơn tốc độ bổ sung các nguồn điện có khả năng phát ổn định.

Tại Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia ngày 7/11/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cũng đã yêu cầu trong mọi trường hợp phải bảo đảm cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, cho phát triển kinh tế và đời sống nhân dân.

Bộ trưởng nhấn mạnh, các công trình nguồn, lưới bắt buộc vào vận hành năm 2027 phải được thực hiện bằng được. Việc xây dựng phương án vận hành phải gắn với trách nhiệm cụ thể và nhận diện đầy đủ rủi ro, nhằm chủ động đáp ứng mục tiêu tăng trưởng, thay vì tính đến phương án lùi.

Trong tám nhiệm vụ được Bộ trưởng giao, đáng chú ý là yêu cầu hoàn thiện phương thức vận hành hệ thống điện năm 2027, đưa công nghệ bản sao số vào vận hành chậm nhất trong quý I/2027; tích nước tối đa các hồ thủy điện đến ngày 31/12/2026 và giữ nước đến hết ngày 31/3/2027.

Cùng với duy trì công suất khả dụng của các nhà máy điện, bảo đảm đủ than, khí, dầu cho phát điện, Bộ Công Thương yêu cầu đẩy nhanh tiến độ các công trình nguồn, lưới trọng điểm, đặc biệt là các trạm biến áp 500 kV cấp điện cho miền Bắc.

Thuyết trình của TS. Cấn Văn Lực tại Diễn đàn liên quan đến huy động tài chính cho năng lượng.

Một giải pháp đáng chú ý khác là bổ sung công suất đỉnh thông qua hệ thống pin lưu trữ năng lượng và điện mặt trời mái nhà, đồng thời tăng cường quản lý nhu cầu sử dụng điện.

Mục tiêu được đặt ra là giảm tối thiểu khoảng 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc trong năm 2027. Con số này tương đương khoảng 8,6 - 9,2% mức công suất cực đại dự báo của miền Bắc năm 2027, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của quản lý phụ tải trong bảo đảm an ninh cung ứng điện.

Tại Diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đã đề nghị các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư tập trung thảo luận năm vấn đề trọng tâm, từ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, bảo đảm đủ điện năm 2027 - 2028, tăng tự chủ nhiên liệu và dự trữ đến nâng cao chất lượng dự báo, điều hành dựa trên dữ liệu và huy động vốn cho chuyển dịch năng lượng.

Đặc biệt, bài học từ sự gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz cho thấy sự phụ thuộc vào một nguồn nhiên liệu hoặc một tuyến nhập khẩu có thể tạo ra rủi ro lớn đối với an ninh năng lượng quốc gia. Vì vậy, đa dạng hóa nguồn cung, mở rộng dự trữ và nâng cao năng lực tự chủ nhiên liệu phải được xem là những nhiệm vụ dài hạn.

Thuyết trình của TS. Cấn Văn Lực tại Diễn đàn.

Đối với ngành điện, bên cạnh yêu cầu tăng công suất nguồn, vấn đề cấp thiết còn là hoàn thiện hạ tầng truyền tải, bảo đảm tiến độ dự án và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Tiết kiệm điện và quản lý nhu cầu phụ tải cần được coi là giải pháp bổ sung nguồn cung với chi phí thấp và thời gian thực hiện nhanh.

Báo cáo cũng đề xuất sáu nhóm giải pháp trung và dài hạn, gồm giảm phụ thuộc nhập khẩu; phát triển hạ tầng năng lượng; ứng phó các nguy cơ an ninh phi truyền thống; hoàn thiện thể chế; phát triển khoa học công nghệ và nguồn nhân lực; tăng cường hợp tác quốc tế.

Như vậy, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng cũng không còn dừng ở việc đáp ứng đủ tổng sản lượng điện hay xăng dầu trong một năm mà còn là khả năng duy trì nguồn cung ổn định tại những thời điểm căng thẳng nhất, kiểm soát rủi ro nhập khẩu, bảo đảm dự trữ và huy động được nguồn lực đầu tư đúng tiến độ.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số đang đặt ra yêu cầu rất lớn về năng lượng, khả năng hiện thực hóa những giải pháp đã được vạch ra sẽ góp phần tạo thêm động lực cho phát triển kinh tế trong những năm tới.