Ngày 19/1, Chính phủ đã ban hành Nghị định 29/2026/NĐ-CP, khung pháp lý đầu tiên ở Việt Nam cho thị trường giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Đây là một bước quan trọng để thúc đẩy cơ chế thị trường trong quản lý khí nhà kính, hỗ trợ mục tiêu phát triển kinh tế xanh, giảm phát thải và hội nhập thị trường carbon quốc tế.

Theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP, sàn giao dịch carbon sẽ hoạt động trên nền tảng hạ tầng của thị trường chứng khoán. Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) được giao tổ chức giao dịch, trong khi Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) phụ trách lưu ký, chuyển quyền sở hữu và thanh toán.

Chỉ các cơ sở phát thải thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính và các tổ chức đủ điều kiện theo quy định mới được tham gia giao dịch. Hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon phải được đăng ký và cấp mã trên hệ thống đăng ký quốc gia trước khi đưa lên sàn.

Khi giao dịch, doanh nghiệp sử dụng tài khoản chứng khoán để mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Việc mua bán này được thực hiện theo nguyên tắc tách bạch với các hoạt động giao dịch khác và được theo dõi riêng, hạch toán riêng, không được bù trừ chéo hoặc vay mượn tài sản từ các hoạt động giao dịch khác. Tài khoản giao dịch của doanh nghiệp cũng sẽ hiển thị tách biệt giữa cấu phần giao dịch carbon với cấu phần giao dịch chứng khoán.

Điểm khác biệt lớn so với chứng khoán phái sinh hay cơ sở là hoạt động thanh toán tiền và chuyển giao tín chỉ được thực hiện tức thời theo từng giao dịch, thay vì áp dụng cơ chế bù trừ trung tâm (CCP).

Trong giai đoạn tổ chức vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước (đến hết ngày 31/12/2028), chỉ có 1 ngân hàng đứng ra làm trung gian thanh toán cho giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon. Kể từ ngày 1/12029, tùy thuộc vào quy mô và nhu cầu của thị trường carbon trong nước, Ủy ban chứng khoán Nhà nước báo cáo Bộ Tài chính để quyết định số lượng tối đa ngân hàng tham gia thanh toán theo từng thời kỳ.

Ngoài ra, cũng trong giai đoạn thí điểm, các dịch vụ giao dịch, lưu ký và thanh toán liên quan đến carbon sẽ không thu phí. Từ năm 2029, phí dịch vụ sẽ được áp dụng theo quy định của pháp luật.

Nghị định 29/2026/NĐ-CP yêu cầu các giao dịch phải công khai, minh bạch, người tham gia phải có đủ tiền hoặc đủ hạn ngạch khi đặt lệnh. Các hành vi thao túng giá, giao dịch khống và gian lận thông tin bị nghiêm cấm và có thể dẫn tới đình chỉ giao dịch hoặc xử phạt.