Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo giải trình tại Quốc hội - Ảnh Đức Thanh.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc áp dụng cơ chế đặc thù, miễn giảm một số trình tự, thủ tục hành chính cho các công trình, dự án đã triển khai thi công thực tế không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý nhà nước.

Chiều 7/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.

Tại dự thảo nghị quyết này, Chính phủ đề xuất một loạt cơ chế xử lý linh hoạt gồm: cho phép tiếp tục thi công song song với hoàn thiện thủ tục; ghi nhận kết quả đối với khối lượng đã thi công; áp dụng quy trình đơn giản, rút gọn; áp dụng cơ chế giao đất từng phần đối với dự án BT và ghi nhận giá trị khối lượng công trình làm cơ sở thanh toán, kiểm toán.

Tham gia thảo luận, tán thành sự cần thiết ban hành nghị quyết và cơ bản nhất trí với đề xuất của Chính phủ, song các đại biểu Quốc hội cũng lưu ý trao cơ chế đặc thù phải đi kèm với trách nhiệm giải trình và không tạo ra tiền lệ hợp thức hóa những sai sót trong quá trình quản lý đầu tư công.

Thay mặt cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sẽ tiếp thu đầy đủ và giải trình hợp lý các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội để tổng hợp báo cáo Chính phủ và trình Quốc hội xem xét quyết định.

Phiên họp chiều 7/8 của Quốc hội - Ảnh Đức Thanh.

Bộ trưởng cũng báo cáo, làm rõ thêm một số nội dung trọng tâm được nhiều đại biểu quan tâm. Về phạm vi và điều kiện áp dụng nghị quyết, Bộ trưởng nêu rõ, tại Điều 3 của dự thảo nghị quyết đã quy định rất rõ ràng các dự án thuộc phạm vi áp dụng. Đó là các dự án thi công xây dựng phục vụ các công trình Hội nghị cấp cao APEC tại Phú Quốc đã triển khai thi công thực tế trong khoảng thời gian từ tháng 5/2025 đến 18/10/2026; các công trình thuộc danh mục dự án thanh toán cho dự án BT xây dựng Trung tâm Hội nghị cấp cao APEC; và các công trình khai thác, thu hồi khoáng sản phục vụ trực tiếp cho các dự án này.

Danh mục dự án cụ thể đã được quy định chi tiết tại Quyết định số 948 ngày 17/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ. Trên cơ sở điều kiện chặt chẽ đó, nghị quyết giao cụ thể cho Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang quyết định cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp cho từng dự án cụ thể, bởi lẽ mỗi công trình đều có những khó khăn, vướng mắc riêng biệt.

“Điều này hoàn toàn đúng với tinh thần, chủ trương của Đảng và Nhà nước về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền: 'Địa phương quyết định, địa phương tổ chức thực hiện và địa phương chịu trách nhiệm'. Nguyên tắc này được quy định rất cụ thể tại Điều 1 và Điều 3 để địa phương chủ động thực hiện”, Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Về thời hạn áp dụng nghị quyết, Bộ trưởng tiếp thu ý kiến rất hợp lý của các đại biểu thảo luận tại tổ là không quy định thời hạn cụ thể (như phương án đề xuất 5 năm trước đó) đối với nghị quyết này. Bởi vì để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý trách nhiệm sau này của các tổ chức, cá nhân có liên quan, nếu quy định thời hạn hiệu lực của nghị quyết chỉ trong vòng 5 năm thì sau thời hạn đó sẽ không còn căn cứ pháp lý cần thiết để xử lý các vấn đề phát sinh. Do đó, việc không quy định thời hạn áp dụng đối với trường hợp đặc thù này là hoàn toàn khoa học và phù hợp với thực tiễn.

Liên quan đến cơ chế hậu kiểm, Bộ trưởng làm rõ, việc áp dụng cơ chế đặc thù, miễn giảm một số trình tự, thủ tục hành chính cho các công trình, dự án đã triển khai thi công thực tế (như thủ tục quy hoạch đất đai, khai thác khoáng sản, chuẩn bị đầu tư và xây dựng) không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý nhà nước. Mà chỉ chuyển phương thức quản lý từ 'tiền kiểm' sang 'hậu kiểm'.

Đây đều là các công trình nằm trên địa bàn có tính chất đặc thù, phục vụ một sự kiện chính trị - ngoại giao đặc biệt quan trọng của đất nước nhằm khẳng định và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Do đó, đây là những công trình mang tính biểu tượng quốc gia.

Vì thế, yêu cầu về mặt chất lượng kỹ thuật, an toàn công trình, phòng cháy chữa cháy, cảnh quan và bảo vệ môi trường không những không được giảm nhẹ mà ngược lại phải đặt ra tiêu chuẩn cao hơn mức bình thường. Các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền sẽ tiến hành kiểm tra, giám sát vô cùng chặt chẽ đối với các tiêu chuẩn này, Bộ trưởng báo cáo Quốc hội.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, thực tế có những thủ tục hành chính mang tính chất tiền kiểm mà không thể thực hiện hồi tố được khi công trình đã hoàn thành hoặc chuẩn bị hoàn thành. Ví dụ, công trình đã xây dựng xong hoặc gần hoàn thành rồi thì không thể hồi tố bắt buộc phải tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc theo quy định của Luật Kiến trúc, điều đó là không khả thi.

“Một số quy định pháp luật hiện hành của chúng ta cũng bộc lộ những điểm bất cập chưa phù hợp với thông lệ quốc tế và bối cảnh thực tế. Vì vậy, việc thiết kế các điều kiện áp dụng đặc thù phải linh hoạt, phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể", Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ.

Điều hành phiên thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, hầu hết các ý kiến thảo luận thống nhất rất cao về sự cần thiết ban hành nghị quyết quy định về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ kịp thời các khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC năm 2027; góp phần bảo đảm tiến độ thi công, đáp ứng tốt nhất yêu cầu tổ chức thành công sự kiện đối ngoại đặc biệt quan trọng này của đất nước.

Đồng thời, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục phối hợp rà soát, chỉnh lý và bổ sung để hoàn thiện dự thảo nghị quyết cả về mặt nội dung chính sách lẫn kỹ thuật lập pháp, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi.