15 năm tạo dựng cơ sở khoa học cho phục dựng

Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên sẽ diễn ra sáng 29/9/2026 tại số 9 Hoàng Diệu, Ba Đình, Hà Nội.

Sự kiện được tổ chức đúng dịp Việt Nam đăng cai Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực, diễn ra từ ngày 27/9 đến 1/10/2026. Đây là dấu mốc quan trọng sau 15 năm nghiên cứu khảo cổ học liên tục và hợp tác quốc tế, từng bước làm rõ cơ sở khoa học cho việc phục dựng Điện Kính Thiên.

Phối cảnh công trình phục dựng Điện Kính Thiên. Ảnh: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội.

Chủ trương phục dựng Điện Kính Thiên đã được HĐND TP. Hà Nội thông qua trên nền tảng những cứ liệu khoa học được nghiên cứu, làm rõ trong nhiều năm.

Theo chương trình, từ 9h00 đến 11h30 ngày 29/9 sẽ diễn ra lễ khai mạc trưng bày về tính xác thực phục dựng Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên, đồng thời tổ chức lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên.

Việc tổ chức lễ khởi công trong khuôn khổ Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực cũng gắn dự án với quá trình nghiên cứu, bảo tồn và hợp tác quốc tế kéo dài nhiều năm. Hội nghị quy tụ các nhà khoa học hàng đầu thế giới cùng thảo luận về bảo vệ tính xác thực của di sản trong bối cảnh đô thị hóa và biến đổi khí hậu.

Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cho biết, kể từ khi Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới năm 2010, Việt Nam đã nghiêm túc thực hiện các cam kết quốc tế về bảo tồn.

Trong đó, nghiên cứu khảo cổ học được xác định là một trong những nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu nhằm khai quật, nhận diện và minh chứng những giá trị cốt lõi của khu di sản.

Trong 15 năm qua, đặc biệt qua các đợt nghiên cứu trọng điểm giai đoạn 2025 - 2026, hoạt động khảo cổ được Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học triển khai đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Các nghiên cứu giúp giới khoa học từng bước nhận diện rõ hơn quy mô, mặt bằng, cấu trúc và các thành phần không gian của Điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng.

Tại hội thảo khoa học ngày 14/9/2026 công bố báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò, những phát hiện mới nhất đã làm lộ diện sân nền của Chính điện Kính Thiên. Hoạt động khảo cổ có định hướng trên Trục Hoàng đạo cũng phát lộ hệ thống nền móng cung điện từ thời Lý và các thời kỳ phát triển tiếp nối.

Đây được xem là những cứ liệu khoa học đặc biệt quan trọng phục vụ quá trình nghiên cứu, bảo tồn và phục dựng di sản.

Quá trình nghiên cứu, chuẩn bị phục dựng Điện Kính Thiên nhận được sự đồng hành, hỗ trợ và giám sát chuyên môn của UNESCO, Trung tâm Di sản thế giới và ICOMOS.

Thông cáo Hà Nội năm 2022 từng chỉ ra các tòa nhà đương đại án ngữ tại vùng lõi di sản là một trong những rào cản lớn đối với việc thực hiện các cam kết quốc tế.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tại kỳ họp năm 2024 ở Ấn Độ, UNESCO đã thông qua Nghị quyết 46, cho phép Việt Nam hạ giải có kiểm soát 6 tòa nhà đương đại tại khu vực này.

Toàn bộ các công trình được số hóa dữ liệu chi tiết trước và trong quá trình tháo dỡ. Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, việc tháo dỡ tài sản tại vùng lõi trong khi vẫn bảo tồn nguyên vẹn Giá trị nổi bật toàn cầu (OUV) đã được Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới đánh giá là mô hình điển hình của thế giới năm 2024.

Trước đó, Quyết định số 48 COM 7B.25 của Ủy ban Di sản thế giới vào tháng 7/2025 đã đồng thuận với tầm nhìn tôn tạo trục trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Tiếp đó, tại kỳ họp lần thứ 48 ở Busan, Hàn Quốc, UNESCO chính thức ra nghị quyết xác nhận tầm nhìn của Hà Nội trong việc phục dựng không gian Điện Kính Thiên.

Bảo tồn nguyên trạng di tích gốc

Việc phục dựng Điện Kính Thiên được kỳ vọng giúp công chúng có điều kiện nhận diện rõ hơn diện mạo của không gian từng giữ vị trí đặc biệt quan trọng tại trung tâm Hoàng thành Thăng Long.

Hiện nay, di tích chủ yếu còn lại các dấu tích, khiến du khách gặp khó khăn trong việc hình dung đầy đủ về trung tâm quyền lực tối cao của đất nước dưới thời quân chủ.

Phối cảnh công trình phục dựng Điện Kính Thiên. Ảnh: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội.

Trong quá trình triển khai dự án, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội xác định hai nguyên tắc cốt lõi.

Trước hết là bảo tồn nguyên trạng di tích gốc, bảo vệ tuyệt đối các tầng văn hóa dưới lòng đất và gìn giữ những dấu tích nguyên gốc do cha ông để lại, qua đó duy trì tính xác thực của di sản và tạo điều kiện để các thế hệ sau tiếp tục nghiên cứu.

Cùng với đó, việc phục dựng phải dựa trên cơ sở khoa học. Toàn bộ quá trình tu bổ, phục dựng được xác định tuân thủ nghiêm ngặt Văn kiện Nara về tính xác thực cùng các hướng dẫn chuyên môn của UNESCO và ICOMOS.

Dự án đồng thời hướng tới giải quyết bài toán diễn giải di sản, tạo điều kiện để du khách trong nước và quốc tế có thể trực tiếp chiêm ngưỡng, cảm nhận không gian kiến trúc cung đình xưa thay vì chủ yếu tiếp cận qua các dấu tích và nội dung giới thiệu.

Trong khuôn khổ Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội cũng sẽ trình bày tham luận tại Phiên toàn thể 2 về “Tính xác thực, tính toàn vẹn và Giá trị nổi bật toàn cầu (OUV)”, qua đó chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long.