Trước tình trạng ùn ứ nghiêm trọng hàng hóa thực phẩm nhập khẩu tại nhiều cửa khẩu biên giới, ngày 31/1/2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn hỏa tốc số 8012/CHQ-GSQL gửi Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị khẩn trương tháo gỡ vướng mắc trong kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, bảo đảm thông quan hàng hóa, hạn chế thiệt hại cho doanh nghiệp.

Trong công văn, Cục Hải quan cho biết, quá trình triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/1/2026 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm, cùng với Nghị quyết về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm, đã phát sinh nhiều vướng mắc thực tiễn tại cửa khẩu.

Ảnh minh họa.

Cụ thể, các cơ quan được giao thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu đã tạm ngừng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch và kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm cho các lô hàng có nguồn gốc từ thực vật và động vật.

Nguyên nhân được xác định là các văn bản nêu trên chưa có quy định chuyển tiếp đối với trình tự, thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm làm căn cứ ban hành Thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu.

Trong khi đó, Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP mới chỉ quy định chuyển tiếp đối với việc tự công bố, đăng ký bản công bố sản phẩm và việc phân công cơ quan kiểm tra nhà nước về thực phẩm nhập khẩu, chưa bao quát toàn bộ quy trình kiểm tra chuyên ngành tại khâu thông quan.

Cục Hải quan thống kê, trong ngày 30/1/2026, tại nhiều cửa khẩu biên giới đã xảy ra tình trạng ách tắc hơn 1.300 phương tiện vận chuyển thực phẩm, chủ yếu là nông sản tươi sống, hoa quả, bánh kẹo và thực phẩm có thời hạn sử dụng ngắn.

Việc không thể thông quan kịp thời trong ngày không chỉ gây thiệt hại lớn về kinh tế cho doanh nghiệp mà còn làm gia tăng nguy cơ mất an toàn, an ninh trật tự tại khu vực cửa khẩu, đặc biệt trong cao điểm trước Tết Nguyên đán.

Trên cơ sở đó, Cục Hải quan kiến nghị các bộ quản lý chuyên ngành khẩn trương ban hành hướng dẫn thống nhất về trình tự, thủ tục kiểm tra nhà nước đối với an toàn thực phẩm nhập khẩu trong giai đoạn chuyển tiếp; làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan kiểm tra để có cơ sở pháp lý tiếp tục cấp thông báo kết quả kiểm tra, bảo đảm thông quan hàng hóa.

Cục Hải quan cũng đề nghị các bộ xem xét áp dụng các biện pháp xử lý linh hoạt, tạm thời trong giai đoạn chuyển tiếp nhằm tránh đình trệ hoạt động xuất nhập khẩu, hạn chế tối đa thiệt hại cho doanh nghiệp và giảm áp lực ùn tắc tại cửa khẩu.

Song song với đó, Cục Hải quan đã chỉ đạo các Chi cục Hải quan khu vực tăng cường ứng trực, theo dõi sát tình hình, sẵn sàng giải quyết thủ tục thông quan ngay khi các vướng mắc về kiểm tra an toàn thực phẩm được tháo gỡ, bảo đảm dòng chảy hàng hóa thông suốt, ổn định thị trường và an ninh khu vực biên giới.

Liên quan đến việc triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết về quản lý an toàn thực phẩm, Hiệp hội Sữa Việt Nam đã có văn bản kiến nghị Thủ tướng Chính phủ về những vướng mắc lớn phát sinh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Theo Hiệp hội, từ ngày 27/1/2026, hàng loạt lô hàng thực phẩm, nguyên liệu và bao bì nhập khẩu đang bị ùn ứ tại cảng do việc kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm được chuyển về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể. Cơ quan kiểm tra không thể lấy mẫu, cấp giấy xác nhận, khiến Hải quan không có căn cứ thông quan. Thủ tục kiểm tra bị kéo dài từ 1 bước lên 3 bước, làm tăng thời gian, chi phí nhưng không nâng cao hiệu quả quản lý.

Ngoài ra, nhiều nguyên liệu, bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ - trước đây được miễn tự công bố - nay phải thực hiện công bố hợp quy, gây đình trệ sản xuất. Một số quy định còn chồng chéo khi một sản phẩm phải xin hai loại giấy phép lưu hành; yêu cầu giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với nhà sản xuất nước ngoài được cho là không phù hợp thông lệ quốc tế. Quy định mới về quảng cáo thực phẩm bổ sung cũng thiếu điều khoản chuyển tiếp, khiến doanh nghiệp không thể quảng bá sản phẩm trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục.

Trước thực trạng trên, Hiệp hội Sữa Việt Nam kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo áp dụng cơ chế chuyển tiếp tối thiểu 6 tháng theo quy định cũ, khẩn trương hướng dẫn thống nhất việc kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu, cắt giảm thủ tục chồng chéo và sớm tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, nhằm tránh đứt gãy sản xuất và hạn chế thiệt hại cho doanh nghiệp.