Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo tiếp thu - Ảnh Đức Thanh.

Trong 5 năm tới, vốn đầu tư công gấp 2,6 lần giai đoạn trước, đồng thời phải nâng hiệu quả sử dụng lên gấp đôi so với yêu cầu của giai đoạn trước. Chính vì thế, nguyên tắc đánh giá hiệu quả là xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Nội dung trên được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ khi báo cáo tiếp thu, giải trình trước Quốc hội sau phiên thảo luận về Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), chiều 5/11.

Trước đó, dự thảo đã được Quốc hội thảo luận tại tổ, Bộ Tài chính đã có báo cáo tiếp thu, giải trình.

Thảo luận tại hội trường, tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, ghi nhận Bộ Tài chính đã tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến đại biểu, các vị trực tiếp đăng đàn cũng góp ý hoàn thiện thêm một số nội dung của dự thảo.

Theo đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai), cần xác lập rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả đầu tư công. Theo đó, cần bổ sung tại Điều 53 yêu cầu dự toán của chương trình, nhiệm vụ phải xác định sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng, phù hợp với tính chất khoản chi. Nguyên tắc này cần áp dụng cả chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, với lộ trình phù hợp.

Cũng góp ý về kết quả đánh giá hiệu quả, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) đồng tình không nên đặt một bộ ngưỡng định lượng cứng áp dụng chung cho mọi dự án ngay trong Luật, song cần bổ sung vào Luật nguyên tắc quyết định đầu tư phải xác định chỉ tiêu đầu ra, kết quả dự kiến làm căn cứ đánh giá, kể cả đối với dự án nhóm C không qua bước chủ trương đầu tư.

Nguyên tắc nữa cần được bổ sung, theo đại biểu Sơn là chương trình, dự án chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư hoặc không đạt mục tiêu theo tiêu chí do Chính phủ quy định thì phải được đánh giá lại, xác định nguyên nhân và trách nhiệm trước khi tiếp tục bố trí vốn. Kết quả đánh giá của từng bộ, ngành, địa phương là căn cứ bắt buộc khi lập danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm kỳ sau. Ngưỡng cụ thể giao Chính phủ, nhưng nguyên tắc “đánh giá để phân bổ” phải được quy định ngay trong Luật.

Mọi khoản chi đều phải được đánh giá hiệu quả

Cảm ơn đóng góp của đại biểu Quốc hội, thay mặt cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra, tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu Quốc hội; nghiêm túc nghiên cứu để có dự án luật hoàn thiện nhất, phù hợp với điều kiện thực tiễn phát triển của đất nước trong thời gian tới.

Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo đã cố gắng thể hiện 4 nguyên tắc cơ bản trong xây dựng luật.

Trước hết là thể chế hóa kịp thời các quy định mới của Đảng trong quản lý ngân sách và đầu tư, đặc biệt là Kết luận 18 của Trung ương 2, Nghị quyết 79 của Trung ương 3 và Kết luận 106 của Trung ương 4.

Nguyên tắc thứ hai là “mọi khoản chi, chương trình, dự án sử dụng tiền ngân sách nhà nước đều phải được đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội” theo đúng nguyên tắc tại Kết luận 18.

Làm rõ yêu cầu này, Bộ trưởng nhắc lại con số tổng vốn đầu tư trong giai đoạn tới dự kiến tăng khoảng 2,21 lần; riêng đầu tư công phải huy động tăng 2,6 lần so với giai đoạn trước. Trong 5 năm tới, đầu tư công của trung ương theo kế hoạch 5 năm phải huy động khoảng 3,8 triệu tỷ đồng, của địa phương là 4,42 triệu tỷ đồng.

Đây là con số rất lớn, gấp 2,6 lần giai đoạn trước, đồng thời phải nâng hiệu quả sử dụng lên gấp đôi so với yêu cầu của giai đoạn trước. “Chính vì thế, nguyên tắc đánh giá hiệu quả là xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo luật”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Cùng với đó, việc huy động vốn cho đầu tư phát triển vẫn phải bảo đảm nguồn vốn cho củng cố an ninh, quốc phòng và bảo đảm an sinh xã hội.

Nguyên tắc thứ ba là bảo đảm tuyệt đối an toàn về an ninh tài chính quốc gia. Bộ trưởng lưu ý, ngoài việc sử dụng hiệu quả, phải bảo đảm an ninh, an toàn nền tài chính quốc gia, đặc biệt là hạn mức vay và bội chi ngân sách nhà nước phải bảo đảm trong hạn mức Quốc hội giao. Đây là điều hết sức quan trọng, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Nguyên tắc thứ tư là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính; bảo đảm vai trò dẫn dắt của ngân sách trung ương, đồng thời bảo đảm tính chủ động của ngân sách địa phương. Việc phân quyền được thực hiện mạnh mẽ theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Không được giảm thu, giấu nguồn thu

Hồi âm những vấn đề cụ thể, trước đề nghị của nhiều đại biểu về dự toán ngân sách cần phải sát thực tiễn, Bộ trưởng cho biết có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng dự toán chưa sát, song “nguyên nhân chủ quan là chính”, bởi công tác phân tích, dự báo còn kém, chưa theo kịp diễn biến tình hình kinh tế trong nước và thế giới.

Bộ trưởng lấy ví dụ, năm 2025, tăng trưởng dự đoán đầu năm chỉ 6% nhưng kết thúc đạt 8,02%; cùng với đó là dự toán về tiền sử dụng đất sau khi tháo gỡ khó khăn của Luật Đất đai năm 2024 và một số khoản thu bất thường.

Đối với dự toán năm 2027, khi trình Quốc hội, cơ quan soạn thảo đã báo cáo mức dự toán chỉ tăng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026. Trong khi đó, yêu cầu tăng trưởng vẫn được dự báo ở mức trên 10%, lạm phát ở mức 4,5%.

Bộ trưởng thông tin thêm, mặc dù đã thảo luận rất kỹ với địa phương, năm nay Bộ Tài chính có đổi mới là yêu cầu ngành thuế địa phương và hải quan địa phương hoàn toàn chịu trách nhiệm. “Đảng ủy Bộ Tài chính đã có nghị quyết giao nhiệm vụ rất rõ ràng: không được giảm thu, không được phản ánh không phù hợp với điều kiện kinh tế, nhưng cũng không được giấu nguồn thu để tăng thu, và kiên quyết xử lý những trường hợp cố tình vi phạm”, Bộ trưởng nêu rõ.

Về phân bổ chi tiết các khoản từ đầu năm theo Điều 40, Bộ trưởng giải thích, trong thực tiễn có nhiều nhiệm vụ, chương trình, dự án phải có trong dự toán và chi từ đầu năm nhưng chưa đủ điều kiện phân bổ chi tiết.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, đưa vào quy định việc phân bổ chi tiết kết thúc vào ngày 31/12. Trường hợp muốn tiếp tục sử dụng thì Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Ủy ban nhân dân phải báo cáo Hội đồng nhân dân, trừ một số khoản chi đặc thù gắn với con người, chương trình, dự án chi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và một số chương trình trọng điểm quốc gia.

Đối với chi chuyển nguồn, Bộ trưởng ghi nhận ý kiến đại biểu phản ánh trong những năm vừa qua, chi chuyển nguồn rất lớn. Một trong những nguyên nhân là tăng thu lớn vào cuối năm.

Bộ trưởng làm rõ, lần này dự thảo đã quy định rất rõ các điều kiện được phép chuyển nguồn. Theo đó, chuyển nguồn chỉ kéo dài đến ngày 31/12 của năm sau; đồng thời quy định rõ một số nguồn cụ thể được phép chuyển. Nếu không, sẽ xử lý hủy dự toán để bảo đảm kỷ cương, kỷ luật ngân sách.

Theo nghị trình, vào ngày 21/11 Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).