Du khách trải nghiệm và khám phá ẩm thực tại bản làng Thái Hải, Thái Nguyên. Ảnh: Hồ Hạ

Cơ hội từ sự cộng hưởng văn hóa và ẩm thực

Sau sáp nhập địa giới, Thái Nguyên bước vào giai đoạn mới với diện tích rộng hơn, nguồn tài nguyên phong phú hơn, đặc biệt là sự cộng hưởng văn hóa - ẩm thực từ Thái Nguyên cũ và Bắc Kạn cũ. Tại tọa đàm “Xây dựng và phát triển các tour du lịch ẩm thực Thái Nguyên năm 2025” mới đây, ông Nguyễn Chu Thu, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh: “Ẩm thực chính là nền tảng để hình thành những sản phẩm du lịch độc đáo, giàu bản sắc”.

Mỗi cộng đồng dân tộc đều sở hữu kho tàng ẩm thực riêng, từ cách chế biến, nguyên liệu, cho đến câu chuyện văn hóa phía sau món ăn. Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Thái Nguyên, ông Đỗ Trọng Hiệp cho rằng, việc từng bước định vị thương hiệu ẩm thực, giống như cách tỉnh từng lập kỷ lục 150 món từ trà, sẽ mở ra không gian trải nghiệm hấp dẫn.

Tuy nhiên, thách thức không nhỏ là ẩm thực Thái Nguyên chưa thực sự có một “danh thiếp” đủ sức đại diện. Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó chủ tịch thường trực CLB Lữ hành UNESCO Hà Nội, lưu ý: “Muốn phát triển du lịch ẩm thực, cần xác định được món ăn nào đại diện, gắn với không gian nào và đưa vào tour trải nghiệm cho du khách”.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Tài, Giám đốc VietSense Travel, thẳng thắn: “Con đường định vị thương hiệu ẩm thực không thể rút ngắn nếu chưa làm rõ giá trị riêng”. Cùng quan điểm, ông Trịnh Việt Dũng, Giám đốc Asia Travel, nhấn mạnh sự khác biệt khẩu vị giữa khách Việt và khách quốc tế, đòi hỏi việc xây dựng thực đơn phải tinh tế, phù hợp từng đối tượng.

Khi ẩm thực gắn với trải nghiệm và câu chuyện

Nhiều chuyên gia du lịch cộng đồng khẳng định, ẩm thực chỉ thực sự trở thành sản phẩm khi gắn với trải nghiệm. Ông Vũ Văn Tuyên, Phó chủ tịch Hội Du lịch Cộng đồng Việt Nam cho rằng, ẩm thực không chỉ là món ăn, mà là câu chuyện gắn với nông nghiệp, cộng đồng; mô hình “từ nông trại đến bàn ăn” sẽ khiến du khách nhớ mãi.

Ông Lương Duy Doanh, Giám đốc FiveStar Travel, gợi ý xây dựng “bản đồ ẩm thực” theo từng tiểu vùng: Thái Hải với ẩm thực Tày và trà; Ba Bể với cá nước ngọt; vùng ATK với món ăn gắn liền lịch sử kháng chiến. Một bức tranh đa sắc ấy sẽ khiến du lịch ẩm thực Thái Nguyên không trộn lẫn.

Câu chuyện ở bản làng Thái Hải - Làng du lịch tốt nhất thế giới đầu tiên của Việt Nam là minh chứng rõ rệt. Giữa không gian xanh mát, du khách không chỉ thưởng thức gà đồi nướng trà xanh, bánh gai, nộm rau rừng, mà còn được tận tay hái rau, sao chè, nấu rượu cùng người dân. Bà Lê Thị Nga, Phó bản Thái Hải, giới thiệu: “Mỗi mâm cơm nơi đây gói trọn tinh hoa ẩm thực Tày, từ cách chọn nguyên liệu đến bí quyết chế biến”. Ẩm thực bản Thái Hải hiện có hơn 100 món truyền thống, từ khâu nhục, cá chép om mẻ, xôi trám, ốc núi hấp gừng xả… đến những sáng tạo mới như gà nướng trà xanh, đậu phụ bọc trà. Tất cả đều phản ánh sự giao hòa giữa thiên nhiên và bàn tay khéo léo của đồng bào Tày.

Các doanh nghiệp lữ hành còn gợi ý tổ chức lễ hội ẩm thực để quảng bá, tương tự như cách nhiều địa phương đã làm và thành công. “Ẩm thực phải có lễ hội riêng, quy mô bài bản, vừa tạo hiệu ứng truyền thông, vừa giúp cộng đồng hưởng lợi”, ông Ngô Quốc Vinh, Giám đốc FTour khẳng định.

Thái Nguyên vốn nổi tiếng với chè Tân Cương, bản làng Tày, hệ sinh thái hồ Ba Bể. Khi kết hợp, du lịch nơi đây trở nên toàn diện, vừa có cảnh quan, vừa có trải nghiệm, vừa có văn hóa. Ông Vũ Văn Tuyên nhấn mạnh: “Nếu xây dựng được mô hình làng ẩm thực, Thái Nguyên hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hàng đầu miền Bắc”.

Tuy nhiên, điều quan trọng là phải có nghiên cứu khoa học, thống kê bài bản để chọn ra món ăn đại diện; phải gắn kết trải nghiệm ẩm thực với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng; phải có chiến lược truyền thông để lan tỏa. Ông Nguyễn Hữu Cường, Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch Thái Nguyên đề nghị tăng cường kết nối giữa chính quyền, doanh nghiệp và báo chí để trao đổi thường xuyên, nhằm cập nhật sản phẩm mới và lan tỏa hình ảnh Thái Nguyên.

Phát triển ẩm thực còn đồng nghĩa với phát triển xanh. Với lợi thế sinh thái, Thái Nguyên hoàn toàn có thể lồng ghép du lịch nghỉ dưỡng cuối tuần, trải nghiệm đồi chè, du lịch cộng đồng gắn bảo vệ môi trường. Đây là con đường ít tốn kém, nhưng hiệu quả lâu dài. Du lịch Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội bứt phá, khi ẩm thực trở thành mũi nhọn gắn với văn hóa và thiên nhiên. Nếu được định vị đúng hướng, ẩm thực không chỉ níu chân du khách mà còn trở thành “thương hiệu” đưa Thái Nguyên vươn lên bản đồ du lịch hấp dẫn của miền Bắc.