Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Thông tư số 79/2026/TT-BGDĐT ngày 25/9/2026 về Quy chế đào tạo trong giáo dục nghề nghiệp, với hàng loạt thay đổi từ tổ chức chương trình trung học nghề, phương thức đào tạo trực tuyến đến công nhận năng lực đã tích lũy và sự tham gia của doanh nghiệp trong đào tạo, đánh giá kỹ năng nghề.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là lần đầu quy định cụ thể việc tổ chức đào tạo và thi tốt nghiệp chương trình giáo dục trung học nghề.

Theo quy định, doanh nghiệp tham gia đào tạo phải đáp ứng các điều kiện về ngành, nghề hoạt động, cơ sở vật chất, trang thiết bị và người dạy nghề.

Chương trình được tổ chức theo niên chế trong 3 năm học liên tục, tương ứng lớp 10, lớp 11 và lớp 12 của cấp THPT. Mỗi năm có hai học kỳ chính và tối thiểu 35 tuần thực học. Điểm khác biệt nằm ở cách kết hợp hai thành phần kiến thức. Cơ sở đào tạo phải xây dựng kế hoạch toàn khóa trên cơ sở kết hợp kiến thức của chương trình THPT với kiến thức chuyên môn nghề, bảo đảm học sinh vừa có nền tảng kiến thức phổ thông, vừa hình thành kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp.

Đến năm học thứ ba, chương trình được bố trí các nội dung giúp học sinh phát triển kiến thức, kỹ năng nghề, chuẩn bị cho hai hướng lựa chọn sau tốt nghiệp là tiếp tục học tập, đào tạo hoặc tham gia thị trường lao động.

Thi tốt nghiệp chương trình giáo dục trung học nghề gồm môn Toán, Ngữ văn, các môn học theo định hướng nghề nghiệp và chuyên môn nghề. Riêng chuyên môn nghề, học sinh phải thi cả lý thuyết và thực hành.

Đáng chú ý, người học có nguyện vọng và đáp ứng các điều kiện theo quy định được đăng ký dự thi các môn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Kết quả thi có thể sử dụng để đăng ký xét tuyển vào các chương trình đào tạo ở trình độ cao hơn.

Việc hoàn thành phần kiến thức chương trình THPT cũng được sử dụng làm căn cứ để người học liên thông lên trình độ cao hơn theo quy định. 

Quy định này tạo ra một lộ trình khá rõ đối với học sinh lựa chọn giáo dục nghề nghiệp sau THCS. Trong ba năm, người học không chỉ được trang bị kiến thức nghề để chuẩn bị tham gia thị trường lao động mà vẫn duy trì khả năng tiếp tục học tập nếu có nhu cầu và đáp ứng điều kiện.

Như vậy, lựa chọn trung học nghề không được thiết kế như một hướng đi chỉ dẫn đến thị trường lao động ngay sau tốt nghiệp. Người học có thể lựa chọn đi làm, tiếp tục đào tạo nghề ở trình độ cao hơn hoặc tham gia kỳ thi tốt nghiệp THPT để sử dụng kết quả cho bước học tập tiếp theo.

Thông tư 79 cũng mở rộng tính linh hoạt trong tổ chức đào tạo. Các hình thức và phương thức được thống nhất gồm đào tạo chính quy, đào tạo thường xuyên; đào tạo trực tiếp, từ xa hoặc kết hợp trực tiếp với từ xa.

Đối với đào tạo thường xuyên, người học có thể chủ động lựa chọn, sắp xếp thời gian và tích lũy kết quả theo mô đun, tín chỉ phù hợp với điều kiện cá nhân. Đáng chú ý, văn bằng, chứng chỉ của hình thức đào tạo thường xuyên có giá trị pháp lý như hình thức đào tạo chính quy.

Quy chế đồng thời xác định cụ thể giới hạn dạy học trực tuyến thay vì áp dụng chung cho mọi nội dung. Với môn học, mô đun thực hành và mô đun tích hợp, thời lượng trực tuyến tối đa là 30%. Các môn lý thuyết chuyên ngành và môn học chung được tổ chức trực tuyến tối đa 70%. Một số nhóm ngành, nghề phù hợp với thực hành mô phỏng, nghiệp vụ số có thể tổ chức trực tuyến tối đa 50% thời lượng thực hành.

Tuy nhiên, việc mở rộng đào tạo trực tuyến không đồng nghĩa chuyển các nội dung thực hành nghề lên môi trường số một cách cơ học. Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo chỉ giữ vai trò hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm chuyên môn của cơ sở đào tạo, nhà giáo và người học. Những nội dung thực hành, thí nghiệm, thực tập hoặc thao tác nghề nghiệp cần trực tiếp sử dụng thiết bị, máy móc vẫn phải tổ chức trực tiếp.

Cùng với thay đổi phương thức học, quản lý đào tạo cũng chuyển mạnh sang dữ liệu số. Hồ sơ, dữ liệu được thiết lập và vận hành chủ đạo dưới dạng số. Mỗi người học nhập học được cấp một mã số gắn với số định danh cá nhân, sử dụng thống nhất trong suốt quá trình học tập để phục vụ kết nối và đồng bộ dữ liệu.

Một thay đổi khác liên quan trực tiếp đến người đã có kinh nghiệm nghề nghiệp là cơ chế công nhận và chuyển đổi kết quả học tập. Người học đã tích lũy năng lực thông qua chứng chỉ kỹ năng nghề, quá trình học tập, làm việc, thực hành nghề hoặc những hình thức phù hợp khác có thể được xem xét công nhận kết quả đối với môn học, mô đun tương ứng nếu đáp ứng yêu cầu về nội dung, mục tiêu và chuẩn đầu ra.

Như vậy, kiến thức và kỹ năng hình thành từ quá trình làm việc thực tế có cơ hội được chuyển thành kết quả được công nhận trong chương trình đào tạo, thay vì người học nhất thiết phải học lại toàn bộ những nội dung mình đã thành thạo.

Việc công nhận không thực hiện chỉ dựa trên hồ sơ mà phải thông qua đánh giá năng lực nghề nghiệp thực tế, với sự tham gia của đại diện cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Người học cũng có thể được xem xét chuyển ngành, nghề đào tạo hoặc học đồng thời hai chương trình nếu đáp ứng điều kiện. Những môn học, mô đun hoặc tín chỉ đã tích lũy được xem xét công nhận và chuyển đổi theo quy định.

Thông tư mới đồng thời kéo doanh nghiệp gần hơn vào quá trình đào tạo nghề. Nội dung đào tạo tại doanh nghiệp phải gắn với vị trí việc làm, tiêu chuẩn kỹ năng nghề và điều kiện công nghệ thực tế, đồng thời bảo đảm an toàn, sức khỏe và quyền lợi của người học.

Đặc biệt, đối với đánh giá kỹ năng, năng lực nghề nghiệp trong thực tập tốt nghiệp, hội đồng đánh giá phải có ít nhất 50% thành viên là người sử dụng lao động, đại diện hiệp hội nghề nghiệp hoặc chuyên gia có kinh nghiệm thực tiễn phù hợp với ngành, nghề đào tạo.

Năng lực của người học được đánh giá dựa trên chuẩn đầu ra và yêu cầu kỹ năng nghề thông qua bài thực hành, thực hành tích hợp hoặc một nhiệm vụ nghề nghiệp tổng thể.

Quy chế còn đưa vào một hình thức khá mới đối với những nghề gắn với môi trường số. Thời gian người học tham gia dự án thực tế của doanh nghiệp, được giao khoán công việc và đánh giá từ xa - "thực tập ảo" - có thể được tính vào thời lượng đào tạo tại doanh nghiệp đối với một số ngành, nghề phù hợp.

Theo quy định, doanh nghiệp tham gia đào tạo phải đáp ứng các điều kiện về ngành, nghề hoạt động, cơ sở vật chất, trang thiết bị và người dạy nghề. Cơ sở đào tạo và doanh nghiệp phải có hợp đồng hoặc thỏa thuận hợp tác xác định rõ trách nhiệm, quyền lợi của các bên và điều kiện bảo đảm an toàn cho người học.