Đổi mới từ làng nghề truyền thống

Tại làng nghề Mễ Trì (phường Từ Liêm), sản phẩm cốm Minh Hằng của gia đình bà Nguyễn Thị Hằng đã được chứng nhận OCOP 4 sao vẫn giữ quy trình truyền thống, song một số công đoạn đã được hỗ trợ bằng máy móc nhằm đảm bảo năng suất và chất lượng ổn định. Ngoài cốm tươi theo mùa, gia đình bà Hằng còn phát triển dòng sản phẩm cốm cấp đông để chế biến các món ăn như chả cốm, xôi cốm, xúc xích cốm, phục vụ thị trường quanh năm.

Đáng chú ý, sản phẩm cốm Minh Hằng đã có mặt tại nhiều quầy hàng trong sân bay quốc tế Nội Bài, nơi tập trung đông du khách trong và ngoài nước. Việc khai thác kênh phân phối đặc thù này cho thấy hướng đi linh hoạt và sáng tạo của các chủ thể OCOP trong việc đưa sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng một cách hiệu quả.

Sản phẩm mây tre đan của làng nghề Phú Vinh, xã Phú Nghĩa, huyện Chương Mỹ.

Tại xã Phú Nghĩa (huyện Chương Mỹ), nơi được mệnh danh là “thủ phủ” của mây tre đan Hà Nội, các cơ sở sản xuất cũng đang tích cực đổi mới mẫu mã, áp dụng công nghệ sơn phủ thân thiện với môi trường để đáp ứng thị hiếu hiện đại. 

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Trung, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Mây tre Phú Vinh cho biết, gia đình ông hiện có 23 sản phẩm được chứng nhận OCOP. Theo ông Trung, làm nghề truyền thống cần gắn với khảo sát thị trường, thiết kế sản phẩm theo thị hiếu và phối hợp với hệ thống phân phối chuyên nghiệp. Nhờ đó, sản phẩm mây tre Phú Vinh hiện đã có mặt tại nhiều điểm giới thiệu OCOP, sàn thương mại điện tử và được xuất khẩu sang thị trường quốc tế.

Theo Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Thành phố Hà Nội, tính đến tháng 6/2025, toàn thành phố có 3.463 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, giữ vững vị trí dẫn đầu cả nước về số lượng và chất lượng. Các chủ thể OCOP đã dần chuyển sang hướng sản xuất chuyên nghiệp, đầu tư vào máy móc hiện đại, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất, xây dựng thương hiệu và chỉ dẫn địa lý rõ ràng.

Nhiều đơn vị còn được hỗ trợ thiết kế bao bì, nhãn mác hiện đại và cấp tem OCOP có gắn mã QR, giúp truy xuất nguồn gốc và nâng cao độ tin cậy với người tiêu dùng. Nhờ đó, sản phẩm OCOP của Hà Nội ngày càng được biết đến rộng rãi, một số sản phẩm 4 sao và 5 sao đã xuất khẩu thành công ra nhiều thị trường khó tính trên thế giới.

Đáng chú ý, nhiều sản phẩm từ các làng nghề truyền thống như gốm sứ Bát Tràng, chè Ba Trại, mộc mỹ nghệ Sơn Đồng… không chỉ duy trì được giá trị văn hóa mà còn đáp ứng tốt nhu cầu tiêu dùng hiện đại về tính tiện dụng, thẩm mỹ và an toàn thực phẩm.

Xúc tiến thương mại đa kênh

Thành phố Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm mở rộng thị trường cho sản phẩm OCOP. Từ năm 2020 đến nay, hơn 110 điểm giới thiệu và bán hàng OCOP đã được thiết lập, giúp người tiêu dùng Thủ đô dễ dàng tiếp cận và nhận diện sản phẩm.

Cùng với đó, Thành phố thường xuyên tổ chức các hội chợ, tuần hàng, chương trình xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm OCOP gắn với các sự kiện văn hóa vùng miền. Hoạt động này giúp kết nối giao thương đồng thời mở rộng tệp khách hàng tiềm năng.

Ngoài hệ thống phân phối truyền thống, Hà Nội cũng tăng cường hợp tác với các tập đoàn bán lẻ lớn như AEON, Central Retail, Winmart, Hapro… để đưa sản phẩm OCOP vào siêu thị và chuỗi cửa hàng tiện lợi. Nhiều chủ thể đã được tập huấn kỹ năng bán hàng, vận hành gian hàng số trên các sàn thương mại điện tử như Postmart, Voso, Shopee, Tiki, Lazada… giúp sản phẩm đứng vững trên môi trường số.

Song vẫn còn nhiều sản phẩm OCOP chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn thương mại hiện đại. Không ít sản phẩm có bao bì đơn giản, thông tin chưa rõ ràng, thiếu mã truy xuất nguồn gốc, chưa đạt yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm hay tiêu chuẩn quốc tế. Đây là rào cản lớn trong quá trình tiếp cận các kênh phân phối cao cấp và thị trường nước ngoài.

Ngoài ra, phần lớn chủ thể OCOP là hộ cá thể, hợp tác xã quy mô nhỏ, còn hạn chế về năng lực quản trị, thiếu nhân sự chuyên nghiệp trong lĩnh vực marketing, thiết kế, xây dựng thương hiệu. Dù có sản phẩm tốt nhưng việc quảng bá, định vị chưa hiệu quả khiến khả năng cạnh tranh bị hạn chế.

Theo ông Ngọ Văn Ngôn, Phó chánh Văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Thành phố Hà Nội, để tháo gỡ những điểm nghẽn này, Thành phố sẽ triển khai các chương trình tập huấn chuyên sâu về phát triển sản phẩm, nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu và chuyển đổi số. Đồng thời, đẩy mạnh liên kết vùng, kết nối sản xuất giữa nông dân, hợp tác xã với doanh nghiệp, nhà phân phối để hình thành chuỗi giá trị bền vững và sản xuất theo đơn hàng.

Để mở rộng quy mô tiêu thụ, Thành phố sẽ tiếp tục hỗ trợ các chủ thể mở rộng mạng lưới phân phối, gia tăng số điểm bán OCOP tại các đô thị và điểm đến du lịch, đồng thời hỗ trợ chi phí logistics, quảng bá trực tuyến và kiểm định chất lượng. Việc cấp chứng nhận tiêu chuẩn, nâng cấp bao bì và ứng dụng mã hóa truy xuất nguồn gốc sẽ giúp sản phẩm OCOP tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Tư duy thị trường cần trở thành kim chỉ nam trong phát triển sản phẩm OCOP giai đoạn tới. Thay vì chạy theo số lượng, các chủ thể cần tập trung phát triển sản phẩm “đúng gu” khách hàng, phù hợp thị hiếu tiêu dùng, có khả năng định vị thương hiệu rõ ràng. Chỉ khi sản phẩm thực sự chất lượng, thiết kế bắt mắt, có câu chuyện văn hóa riêng và xuất hiện đúng kênh phân phối, giá trị bền vững mới được khẳng định.