Phó chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan (bìa trái) thăm mô hình sản xuất hiệu quả tại xã Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp

Một buổi sáng ở miền Tây, đứng giữa cánh đồng lúa đang vào thì con gái, nghe tiếng máy bay phun thuốc xa xa, thấy những chiếc điện thoại thông minh trên tay mấy anh nông dân trẻ, chợt nghĩ: nông nghiệp đã thay đổi rất nhiều. 

Nhưng người nông dân đã thay đổi đến đâu?

Chúng ta thường nói về chuyển đổi nền nông nghiệp. Nào là chuyển đổi số. Nào là kinh tế tuần hoàn. Nào là giảm phát thải. Nào là xuất khẩu chính ngạch.

Nhưng ít khi tự hỏi chuyển đổi ấy bắt đầu từ đâu?

Nếu muốn chuyển đổi nền nông nghiệp, phải bắt đầu từ con người.

Nếu một người nông dân thay đổi, một nông trại sẽ thay đổi.

Nhiều nông trại thay đổi, cả nền nông nghiệp sẽ thay đổi.

Nghe thì đơn giản. Nhưng đó là cuộc chuyển đổi khó nhất.

Nhiều năm qua, chúng ta quen đánh giá nông nghiệp bằng những con số.

Tăng trưởng bao nhiêu phần trăm.

Xuất khẩu bao nhiêu tỷ USD.

Giá trị gia tăng ra sao.

Những con số ấy rất quan trọng. Nó phản ánh nỗ lực của cả hệ thống.

Nhưng trong những bản báo cáo dày ấy, có khi nào chúng ta tự hỏi ai là người đứng sau những con số?

Là người nông dân.

Là người lội ruộng giữa nắng gắt tháng Tư.

Là người thức trắng canh nước triều.

Là người thấp thỏm chờ thương lái.

Là người chấp nhận rủi ro thời tiết, dịch bệnh, biến động thị trường.

Chúng ta tự hào khi kim ngạch xuất khẩu nông sản vượt mốc kỷ lục.

Nhưng ít khi hỏi thu nhập thực sự của người nông dân có tăng tương xứng không?

Niềm tin của bà con vào nghề nông có lớn dần không?

Con cái của người nông dân có muốn quay về làm nông không?

Nếu chuyển đổi nông nghiệp mà người nông dân vẫn còn loay hoay, thì đó chỉ là chuyển đổi trên giấy.

Người nông dân chuyên nghiệp là ai?

Không phải là người mặc áo vest đi hội thảo.

Không phải là người nói toàn thuật ngữ.

Mà là người hiểu rõ chi phí sản xuất của mình đến từng đồng.

Biết ghi chép nhật ký đồng ruộng. 

Biết liên kết với hợp tác xã. 

Biết tuân thủ quy chuẩn. 

Biết nhìn thị trường trước khi xuống giống. 

Chuyên nghiệp không phải là xa rời ruộng đồng.

Chuyên nghiệp là làm nông bằng tư duy của một doanh nhân.

Một nông trại chuyên nghiệp không chỉ có cây và con.

Nó có kế hoạch.

Có hợp đồng.

Có truy xuất nguồn gốc.

Có thương hiệu.

Và quan trọng hơn hết, nó có một người chủ biết mình đang làm gì.

Chúng ta nói về “đề án một triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải”.

Nhưng nếu người nông dân không hiểu vì sao phải giảm phát thải, không thấy lợi ích của mình trong đó, thì đề án ấy khó đi vào đời sống.

Chúng ta nói về chuyển đổi số.

Nhưng nếu người nông dân chỉ dùng điện thoại để xem tin tức giải trí, mà không biết dùng để theo dõi giá cả, học kỹ thuật, kết nối thị trường, thì chuyển đổi số sẽ dừng lại ở khẩu hiệu.

Mọi cuộc cải cách nếu không chạm đến nhận thức của người nông dân, đều chỉ là lớp sơn mới trên căn nhà cũ.

Có lần hỏi một bác nông dân lớn tuổi: “Bác nghĩ mình có phải là doanh nhân không?”.

Bác cười: “Tôi chỉ là nông dân thôi”.

Cái “chỉ là” ấy mới đáng suy nghĩ.

Bao lâu nay, chúng ta vẫn vô tình đặt người nông dân ở vị trí “đối tượng thụ hưởng”, chứ chưa thật sự xem họ là “chủ thể kiến tạo”.

Chuyển đổi nền nông nghiệp không phải là làm thay cho người nông dân.

Mà là tạo điều kiện để bà con tự thay đổi.

Đào tạo kỹ năng.

Minh bạch thông tin thị trường.

Tạo môi trường liên kết.

Xây dựng thể chế để người làm đúng được hưởng lợi, người làm ẩu phải trả giá.

Khi người nông dân thấy làm tử tế có lợi hơn làm ăn chụp giật, bà con sẽ tự thay đổi.

Nền nông nghiệp không thể chuyên nghiệp nếu người nông dân còn manh mún trong tư duy.

Nhưng cũng không thể đòi hỏi người nông dân chuyên nghiệp nếu chúng ta chưa chuyên nghiệp trong cách hỗ trợ.

Đừng chỉ nói về tăng trưởng.

Hãy nói về chất lượng sống.

Đừng chỉ tự hào vì xuất khẩu.

Hãy tự hào vì người nông dân có thể ngẩng cao đầu nói: “Tôi là người làm nông chuyên nghiệp”.

Một nền nông nghiệp bền vững không được đo bằng những đỉnh cao nhất thời của kim ngạch, mà được đo bằng sự vững vàng của từng nông trại, bằng sự tự tin của từng người nông dân ngay cả những lúc khó khăn nhất.

Bởi suy cho cùng, muốn chuyển đổi nền nông nghiệp, phải thay đổi cách nghĩ, cách của người nông dân.

Người nông dân thay đổi, một nông trại thay đổi.

Nhiều nông trại thay đổi, cả nền nông nghiệp sẽ thay đổi.

Và khi ấy, những con số trong báo cáo sẽ không chỉ là thành tích, mà là kết quả của một hành trình thức tỉnh, hành trình chuyên nghiệp hóa người nông dân Việt Nam.