Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm tham gia thảo luận - Ảnh: QH.

Sáng 10/8, tiếp tục Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).

Việc sửa đổi luật này nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, thống nhất và thuận lợi cho công tác hòa giải ở cơ sở; gắn công tác hòa giải ở cơ sở với xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật để phòng ngừa tranh chấp, tăng cường sự đồng thuận trong cộng đồng, nâng cao nhận thức và ý thức pháp luật của người dân.

Góp ý về quy định hòa giải trực tuyến (Điều 25), Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm, Phó Giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng bày tỏ đồng tình với việc ứng dụng công nghệ, nhưng đồng thời cảnh báo những hệ lụy khôn lường nếu không có cơ chế kiểm soát không gian mạng.

Ông Liêm phân tích, bản chất của hòa giải ở cơ sở không đơn thuần là giải quyết một vụ việc tranh chấp, mà quan trọng hơn là hàn gắn, giữ lại các mối quan hệ tình làng nghĩa xóm, gia đình.

Nhận xét hòa giải trực tuyến giúp rút ngắn khoảng cách và tiết kiệm thời gian, song Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm cũng chỉ ra sự khác biệt cốt lõi và là rủi ro lớn nhất khi áp dụng hình thức này.

Đó là, "trong một cuộc hòa giải trực tiếp tại thôn, tổ dân phố, hòa giải viên có thể nhìn thấy ai đang có mặt trong phòng. Nhưng trong môi trường trực tuyến, chúng ta không thể mặc nhiên biết ai đang ở phía sau màn hình".

Từ lỗ hổng kiểm soát không gian như vậy, đại biểu Liêm chỉ ra thực tế đáng lo ngại. Giả sử trong lúc hòa giải trực tuyến, một bên dùng điện thoại khác bí mật ghi hình, cắt ghép đoạn phát biểu rồi tung lên mạng xã hội hoặc gửi vào nhóm chat khu dân cư. Thậm chí, có người thứ ba ngồi khuất sau màn hình nghe trọn vẹn những thông tin nhạy cảm về tài sản, nguyên nhân mâu thuẫn gia đình mà phía bên kia không hề hay biết.

Đại biểu nhấn mạnh: "Khi đó, một cuộc hòa giải vốn được tổ chức để hàn gắn quan hệ lại có thể trở thành nguyên nhân của những mâu thuẫn mới".

Để bảo vệ người dân, vị đại biểu Lâm Đồng đề nghị không nên quy định chung chung rồi giao toàn quyền cho Chính phủ hướng dẫn, mà cần luật hóa ngay 3 nguyên tắc tối thiểu tại Điều 25.

Thứ nhất, hòa giải trực tuyến phải dựa trên sự đồng thuận, không vì thuận lợi công nghệ mà biến thành lựa chọn áp đặt.

Thứ hai, phải kiểm soát được người tham gia, đảm bảo các bên biết rõ mình đang trao đổi với ai.

Thứ ba, việc ghi âm, ghi hình, lưu trữ trong phiên hòa giải bắt buộc phải có sự đồng ý của các bên, tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các tiêu chuẩn kỹ thuật hay nền tảng bảo mật sẽ do Chính phủ quy định chi tiết.

Khẳng định việc đưa hòa giải lên môi trường số là điều cần thiết, tuy nhiên, Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm cho rằng khi "lên mạng", các bên vẫn phải giữ được những giá trị cốt lõi của hòa giải ở cơ sở là sự "tự nguyện, kín đáo, chân thành và tin cậy". Việc bổ sung nguyên tắc cứng vào Luật sẽ giúp vừa khuyến khích chuyển đổi số, vừa tránh tình trạng một công cụ tốt lại vô tình trở thành nguyên nhân gây tổn thương mới cho xã hội.

Cũng góp ý về hình thức hòa giải, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cho rằng, không nên áp dụng hòa giải trực tuyến vì “rất khó khăn”.

“Trong hòa giải, ba mặt một lời gặp nhau nói chuyện to nhỏ chưa chắc được, huống chi người ở xứ mô, người ở xứ tê, gặp nhau trực tuyến làm sao được”, ông Hòa nêu quan điểm.

Ghi nhận việc kết nối trực tuyến là tốt, song vị đại biểu Đồng Tháp cũng nêu thực tế hiện nay cơ sở vật chất, nhất là ở thôn, làng còn rất khó khăn.

Vì thế, theo đại biểu Hòa chỉ nên hòa giải trực tiếp. “Đã là hòa giải thì phải gặp mặt nhau, còn gặp qua tivi, qua hình ảnh thì làm sao được. Gặp nhau trao đổi, bàn luận, thậm chí năn nỉ nhau để thỏa thuận tốt hơn, còn người chỗ này, người chỗ kia sẽ rất khó”, ông Hòa phân tích.

Báo cáo tiếp thu, giải trình, hồi âm quan tâm của đại biểu về hòa giải trực tuyến, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết sẽ tiếp thu để bổ sung, hoàn thiện quy định này để áp dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn.