Từ đầu năm 2027, quy định mới liên quan đến xuất xứ hàng Việt Nam có hiệu lực với nhiều điểm mới.

Từ ngày 1/1/2027, Nghị định 384/2026/NĐ-CP về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước có hiệu lực.

Theo đó, doanh nghiệp được tự xác định, công bố xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước mà không cần xin giấy chứng nhận từ cơ quan quản lý. 

Thông tin về những điểm mới đáng chú ý của Nghị định, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), cho biết Việt Nam đã ban hành nhiều quy định về xuất xứ hàng hóa phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước, trước đây chưa có khuôn khổ pháp lý riêng, thống nhất về cách xác định xuất xứ Việt Nam.

Trước thực tiễn đó, Bộ đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, tạo cơ sở pháp lý để thương nhân chủ động xác định và công bố xuất xứ hàng hóa.

Nghị định hướng đến hoàn thiện hệ thống tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam theo hướng minh bạch, có căn cứ và phù hợp với pháp luật hiện hành; đồng thời tạo cơ sở để doanh nghiệp thực hiện, cơ quan quản lý giám sát và kiểm tra.

Một trong những mục tiêu quan trọng là tăng cường phòng, chống gian lận, giả mạo xuất xứ, hạn chế tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, qua đó bảo vệ uy tín và thương hiệu hàng hóa Việt Nam.

Tuy nhiên, không phải cứ hàng hóa sản xuất, lắp ráp trong nước là có xuất xứ Việt Nam.

Với những sản phẩm sử dụng nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, việc hoàn thiện hoặc lắp ráp tại Việt Nam chưa đủ để khẳng định sản phẩm có xuất xứ Việt Nam. Doanh nghiệp phải chứng minh hàng hóa đáp ứng các tiêu chí xuất xứ theo quy định, căn cứ vào quá trình sản xuất và giá trị thực sự được tạo ra trong nước.

Theo Cục Xuất nhập khẩu, đối với hàng hóa có xuất xứ không thuần túy, doanh nghiệp được lựa chọn một trong hai tiêu chí để xác định xuất xứ Việt Nam: chuyển đổi mã số hàng hóa ở cấp độ 4 số hoặc hàm lượng giá trị Việt Nam tối thiểu 30% tính trên giá xuất xưởng.

Giải thích cụ thể hơn, bà Trịnh Thị Thu Hiền cho biết, với tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa, nguyên liệu không có xuất xứ sau khi trải qua quá trình sản xuất tại Việt Nam phải tạo thành sản phẩm có mã HS ở cấp độ 4 số khác với nguyên liệu đầu vào.

Trong khi đó, nếu lựa chọn tiêu chí hàm lượng giá trị Việt Nam, doanh nghiệp phải có số liệu và chứng từ để tính toán theo công thức quy định.

Vì vậy, mức 30% không thể hiểu đơn giản là sản phẩm có 30% linh kiện mua trong nước thì đương nhiên được công nhận xuất xứ Việt Nam. Điều quan trọng là giá trị được tính theo phương pháp quy định và phải có hồ sơ chứng minh.

Bên cạnh việc đáp ứng một trong hai tiêu chí trên, doanh nghiệp còn phải lưu ý quy định về các công đoạn gia công, chế biến đơn giản không được xem là căn cứ tạo lập xuất xứ Việt Nam.

Nghị định liệt kê những hoạt động như thay bao bì, đóng gói, dán nhãn hoặc lắp ráp đơn giản các bộ phận thành sản phẩm hoàn chỉnh. Những công đoạn này không đủ để hàng hóa được công nhận có xuất xứ Việt Nam.

Như vậy, việc doanh nghiệp có nhà máy tại Việt Nam, nhập khẩu linh kiện về lắp ráp rồi đưa sản phẩm ra thị trường không đồng nghĩa hàng hóa đương nhiên có xuất xứ Việt Nam. Doanh nghiệp cần đối chiếu quy trình sản xuất thực tế với các tiêu chí của Nghị định, đồng thời bảo đảm hoạt động sản xuất không chỉ dừng ở những công đoạn đơn giản bị loại trừ.