Thời gian gần đây, Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP. Hà Nội ghi nhận nhiều trường hợp người dân đề nghị được truy đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cho những khoảng thời gian đã bỏ trống trước đó. Phần lớn mong muốn hoàn tất nhanh số năm đóng để đủ điều kiện hưởng lương hưu, nhất là với những người đã gần đến tuổi nghỉ hưu hoặc chỉ còn thiếu một thời gian ngắn.

Tuy nhiên, theo cơ quan Bảo hiểm xã hội, cách hiểu cho rằng có thể nộp bù bất kỳ giai đoạn nào đã ngắt quãng trong quá trình tham gia BHXH tự nguyện là chưa đúng quy định. Nếu người tham gia để gián đoạn rồi đến khi cần hưởng chế độ mới đề nghị truy đóng, hồ sơ có thể không được chấp thuận do không đáp ứng căn cứ pháp lý.

Căn cứ Luật BHXH 2024 và Nghị định 159/2025/NĐ-CP, người tham gia BHXH tự nguyện không được truy đóng cho thời gian đã bỏ trống trước đó. Khoảng thời gian không đóng trong quá trình tham gia sẽ không thể tự động được “bù lại” theo mong muốn cá nhân, kể cả khi người tham gia có nhu cầu nộp đủ tiền cho phần thời gian bị thiếu.

Ảnh minh họa.

Quy định này xuất phát từ nguyên tắc đóng - hưởng của chính sách bảo hiểm xã hội. Mỗi giai đoạn tham gia phải được ghi nhận theo thời điểm thực tế phát sinh nghĩa vụ đóng, phương thức đóng và quá trình tham gia của từng người. 

Vì vậy, việc đã từng tham gia BHXH tự nguyện không đồng nghĩa với quyền được truy đóng cho mọi khoảng thời gian bị gián đoạn sau đó.

Pháp luật hiện hành chỉ mở ra cơ chế đóng một lần cho thời gian còn thiếu trong trường hợp người tham gia đáp ứng đồng thời các điều kiện nhất định. Cụ thể, người tham gia phải đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định; thời gian đóng BHXH còn thiếu không quá 5 năm, tương đương 60 tháng; đồng thời đã hoàn thành phương thức đóng BHXH tự nguyện đã đăng ký trước đó.

Điểm dễ gây nhầm lẫn nằm ở sự khác nhau giữa “truy đóng thời gian gián đoạn” và “đóng một lần cho thời gian còn thiếu”. Truy đóng là nộp bù cho khoảng thời gian đã bỏ trống trong quá khứ. Trong khi đó, đóng một lần cho thời gian còn thiếu chỉ áp dụng khi người tham gia đã đến tuổi nghỉ hưu, còn thiếu không quá 60 tháng và đã kết thúc trọn vẹn kỳ đóng đã lựa chọn.

Chẳng hạn, nếu người tham gia đăng ký phương thức đóng 12 tháng hoặc 36 tháng, họ phải hoàn thành hết chu kỳ đó trước khi được xem xét đóng một lần cho phần còn thiếu. Trong thời gian kỳ đóng đã đăng ký vẫn đang tiếp diễn, người tham gia chưa thể yêu cầu đóng một lần để rút ngắn quá trình, dù số năm tham gia đã gần đạt điều kiện hưởng lương hưu.

Thực tế tại Hà Nội đã phát sinh trường hợp người dân tham gia BHXH tự nguyện từ năm 2016, nhưng trong năm 2022 bị gián đoạn một tháng. Khi gần đủ điều kiện hưởng lương hưu, người này đề nghị được đóng bù tháng còn thiếu và đóng một lần cho phần thời gian còn lại. Tuy nhiên, cơ quan Bảo hiểm xã hội không chấp thuận hồ sơ.

Lý do được đưa ra là tháng bị gián đoạn không thuộc diện được truy đóng theo quy định. Bên cạnh đó, người tham gia vẫn đang trong chu kỳ đóng 36 tháng đã đăng ký, nên chưa hoàn thành phương thức đóng trước đó để đủ điều kiện đóng một lần cho thời gian còn thiếu. 

Trường hợp này cho thấy chỉ cần một khoảng ngắt quãng nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến kế hoạch hưởng chế độ nếu người tham gia không nắm rõ quy định.

Từ thực tế tiếp nhận hồ sơ, BHXH TP. Hà Nội khuyến nghị người dân cần duy trì quá trình tham gia BHXH tự nguyện đều đặn, hạn chế tối đa gián đoạn. Khi lựa chọn phương thức đóng, người tham gia nên cân nhắc kỹ khả năng tài chính để bảo đảm theo được hết chu kỳ đã đăng ký, tránh tình trạng chọn kỳ đóng dài nhưng không duy trì ổn định.

Người dân cũng nên chủ động liên hệ cơ quan BHXH hoặc các điểm tư vấn chính thức trước khi thay đổi phương thức đóng, mức đóng hoặc khi có nhu cầu đóng một lần cho thời gian còn thiếu. Nắm rõ quy định ngay từ đầu sẽ giúp quá trình tham gia BHXH tự nguyện ổn định hơn, bảo vệ tốt hơn quyền lợi lương hưu về sau.