Ông Jochen Schmittmann, Trưởng đại diện thường trú khu vực của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) tại Việt Nam, Campuchia và Lào

Năm 2025, Việt Nam đạt mức tăng trưởng trên 8%. Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của con số này trong bối cảnh toàn cầu hiện nay?

Mức tăng trưởng 8,02% là một kết quả rất tích cực, đặc biệt khi môi trường toàn cầu tiếp tục chịu tác động bởi bất định gia tăng, căng thẳng địa chính trị kéo dài, thương mại toàn cầu phục hồi chậm và sự phân hóa giữa các nền kinh tế lớn. Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam duy trì được nhịp độ tăng trưởng cao cho thấy nền tảng kinh tế vĩ mô nhìn chung ổn định và các động lực tăng trưởng truyền thống vẫn phát huy hiệu quả.

Kết quả này phản ánh những thế mạnh quan trọng của Việt Nam, bao gồm độ mở kinh tế cao, khu vực chế biến - chế tạo tiếp tục đóng vai trò động lực, khả năng thích ứng tốt của khu vực xuất khẩu, sự phục hồi của du lịch và tiêu dùng nội địa, cùng với sự hỗ trợ chính sách kịp thời. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục duy trì tích cực cũng góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, bên cạnh tốc độ thì chất lượng tăng trưởng là yếu tố then chốt cần được xem xét. Việt Nam đã đạt tiến bộ ấn tượng trong nâng cao thu nhập và giảm nghèo trong nhiều năm qua, nhưng để duy trì tốc độ cao trong dài hạn, nền kinh tế cần cải thiện năng suất và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, thay vì chỉ dựa vào mở rộng vốn và lao động.

Phân tích của IMF cho thấy, vẫn tồn tại những thách thức như sự không phù hợp về kỹ năng lao động, chênh lệch năng suất giữa các doanh nghiệp, đặc biệt giữa khu vực FDI và khu vực trong nước, cũng như việc phân bổ vốn và lao động chưa tối ưu. Nếu không xử lý được những điểm nghẽn này, tăng trưởng có thể chậm lại khi nền kinh tế đạt trình độ phát triển cao hơn.

Do đó, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy liên kết sâu hơn giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa sẽ đóng vai trò quyết định. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tăng trưởng cao chỉ bền vững khi đi kèm cải cách cơ cấu liên tục và thể chế vững mạnh.

Trong năm 2025, chính sách tiền tệ và tài khóa của Việt Nam tập trung cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định, với tiền tệ thận trọng hơn và tài khóa hỗ trợ như giảm thuế, tăng chi hạ tầng... Chính sách đó có nhiều điểm đúng theo khuyến nghị của IMF không, thưa ông?

Nhìn chung, sự phối hợp chính sách trong năm 2025 là tương đối phù hợp với khuyến nghị của IMF. Chúng tôi cho rằng, trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động, chính sách tài khóa nên đóng vai trò chủ đạo trong việc hỗ trợ tăng trưởng, đặc biệt khi Việt Nam vẫn còn dư địa tài khóa so với nhiều nền kinh tế khác.

Việc tăng cường đầu tư công chất lượng cao, nhất là vào hạ tầng giao thông, năng lượng và chuyển đổi số, có thể mang lại hiệu ứng lan tỏa tích cực cho khu vực tư nhân. Các biện pháp giảm thuế và hỗ trợ có mục tiêu cũng góp phần duy trì sức cầu trong nước.

Ngược lại, dư địa nới lỏng tiền tệ hạn chế hơn. Áp lực tỷ giá có thời điểm gia tăng, tăng trưởng tín dụng ở mức cao và rủi ro lạm phát tiềm ẩn đòi hỏi chính sách tiền tệ phải thận trọng. Trong bối cảnh đó, việc ưu tiên ổn định vĩ mô và kiểm soát rủi ro tài chính là điều cần thiết.

Lạm phát nhìn chung được kiểm soát, nhưng điều này không loại trừ nguy cơ tích tụ rủi ro nếu tín dụng tăng quá nhanh hoặc dòng vốn đảo chiều. Do vậy, chính sách tiền tệ cần được điều hành linh hoạt, dựa trên dữ liệu và phối hợp chặt chẽ với tài khóa để bảo đảm cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và ổn định kinh tế.

Cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ tạo đà cho Việt Nam tăng trưởng cao và bền vững.  Ảnh: Đức Thanh

Năm nay, chính sách tiếp tục được phối hợp với mục tiêu tăng trưởng GDP khoảng 10%. Theo ông, đâu là yếu tố quan trọng nhất để đạt mục tiêu này?

Mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% là rất tham vọng. Trên bình diện quốc tế, rất ít quốc gia có thể duy trì mức tăng trưởng hai con số trong thời gian dài mà không phát sinh việc mất cân đối vĩ mô, đặc biệt trong bối cảnh thương mại toàn cầu chậm lại và điều kiện tài chính quốc tế biến động.

Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là đạt được một con số trong một năm cụ thể, mà là bảo đảm tăng trưởng có chất lượng, có khả năng chống chịu và bền vững. Đối với Việt Nam, tăng trưởng trong giai đoạn tới cần dựa nhiều hơn vào nâng cao năng suất, đổi mới sáng tạo và cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Điều này đòi hỏi tiếp tục đẩy mạnh cải cách cơ cấu, cải thiện môi trường kinh doanh, tăng cường minh bạch, nâng cao kỹ năng lao động và phát triển khu vực tư nhân trong nước. Khi khu vực tư nhân năng động hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, tăng trưởng sẽ có nền tảng vững chắc hơn.

Đầu tư công có thể đóng vai trò quan trọng nếu được triển khai hiệu quả và đúng trọng tâm. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào chất lượng dự án, công tác chuẩn bị, năng lực thực thi và giám sát. Với quy mô đầu tư dự kiến lớn, cần đặc biệt chú trọng đến tính bền vững tài khóa và quản lý rủi ro nợ công, dù hiện nay tỷ lệ nợ công của Việt Nam vẫn ở mức tương đối thấp.

Chính sách cần được phối hợp chặt chẽ: tài khóa hỗ trợ tăng trưởng thông qua đầu tư chất lượng cao, trong khi tiền tệ duy trì ổn định và linh hoạt ứng phó với biến động bên ngoài. Cách tiếp cận dựa trên dữ liệu sẽ giúp hạn chế tích tụ mất cân đối và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc.

Các chiến lược trọng tâm trong năm 2026 gồm đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, cải cách doanh nghiệp nhà nước và phát triển thị trường vốn. Ông hình dung tác động của các chiến lược này ra sao?

Nếu được triển khai hiệu quả, các chiến lược này có thể mang lại tác động tích cực cả trong ngắn và trung hạn. Đẩy nhanh giải ngân đầu tư công sẽ góp phần duy trì tổng cầu, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng - yếu tố có ý nghĩa then chốt đối với năng lực cạnh tranh dài hạn.

Cải cách doanh nghiệp nhà nước có thể nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, cải thiện quản trị và giảm tình trạng cạnh tranh thiếu bình đẳng. Khi nguồn lực được phân bổ theo tín hiệu thị trường nhiều hơn, khu vực tư nhân sẽ có thêm không gian phát triển, từ đó đóng góp mạnh mẽ hơn cho tăng trưởng.

Phát triển thị trường vốn cũng là một cấu phần quan trọng. Thị trường trái phiếu chính phủ sâu rộng và minh bạch hơn sẽ hỗ trợ huy động vốn dài hạn cho đầu tư hạ tầng. Đồng thời, thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường cổ phiếu phát triển lành mạnh sẽ giúp đa dạng hóa nguồn tài trợ, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và cải thiện cơ chế định giá rủi ro.

Tuy nhiên, tác động cuối cùng sẽ phụ thuộc vào chất lượng thực thi cải cách, tính nhất quán của chính sách và việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Cải cách thể chế cần đi kèm nâng cao năng lực quản trị và tăng cường minh bạch để củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Dự báo, trong năm 2026, Chính phủ sẽ áp dụng chính sách tiền tệ mang tính thị trường hơn. Ông đánh giá chính sách này thế nào và có khuyến nghị gì?

Việc chuyển dần sang khuôn khổ chính sách tiền tệ mang tính thị trường hơn là bước đi phù hợp khi nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu. IMF khuyến nghị giảm dần các công cụ hành chính như hạn mức tín dụng và tăng cường sử dụng các công cụ dựa trên lãi suất và tín hiệu thị trường.

Cách tiếp cận này có thể nâng cao hiệu quả truyền dẫn chính sách, tăng minh bạch và giúp phân bổ tín dụng hiệu quả hơn, đặc biệt cho các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cần được thực hiện thận trọng. Quản lý thanh khoản chặt chẽ, truyền thông chính sách rõ ràng và khuôn khổ lãi suất vận hành hiệu quả là điều kiện quan trọng để duy trì niềm tin thị trường. Cho phép tỷ giá linh hoạt hơn, đóng vai trò bộ đệm trước các cú sốc bên ngoài, đồng thời duy trì dự trữ ngoại hối đầy đủ, sẽ giúp tăng khả năng chống chịu.

Song song với đó, giám sát tài chính và các công cụ an toàn vĩ mô cần được củng cố để kiểm soát rủi ro khi hệ thống ngày càng dựa vào tín hiệu thị trường. Sự phối hợp chặt chẽ giữa tiền tệ và tài khóa, đặc biệt trong bối cảnh đầu tư hạ tầng quy mô lớn, sẽ bảo đảm nền tảng ổn định cho tăng trưởng bền vững.