Nhằm cụ thể hóa Chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong giai đoạn 2026-2030 theo Quyết định 631 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế vừa ban hành Kế hoạch hành động với nhiều giải pháp được đánh giá là chưa từng có tiền lệ trong ngành Y tế.

Bộ Y tế yêu cầu các đơn vị trực thuộc xem nhiệm vụ cải thiện môi trường kinh doanh và phát triển doanh nghiệp tiên phong là ưu tiên hàng đầu trong giai đoạn tới.

Theo đó, mục tiêu trọng tâm của kế hoạch là xây dựng đội ngũ doanh nghiệp y tế tiêu biểu, có năng suất lao động cao, làm chủ công nghệ, có trách nhiệm xã hội và đủ năng lực cạnh tranh trên thị trường khu vực cũng như quốc tế.

Trong chiến lược mới, ngành Y tế đặc biệt ưu tiên hình thành các doanh nghiệp dược phẩm và trang thiết bị y tế có năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi, tự chủ sở hữu trí tuệ và bằng sáng chế.

Để thúc đẩy mục tiêu này, Bộ Y tế định hướng các doanh nghiệp tiên phong áp dụng những tiêu chuẩn quản lý chất lượng quốc tế khắt khe như ISO 13485, ISO 22000 cùng nhiều chuẩn công nghệ hiện đại khác.

Điểm đáng chú ý là dòng vốn và nguồn lực công nghệ sẽ được ưu tiên cho các doanh nghiệp dẫn đầu trong chuyển đổi số y tế, sản xuất công nghệ lõi và khai thác dược liệu chất lượng cao.

Ngành Y tế kỳ vọng những doanh nghiệp “sếu đầu đàn” sẽ dành tối thiểu 3% doanh thu cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, đồng thời mỗi doanh nghiệp sở hữu ít nhất một bằng sáng chế hoặc giải pháp hữu ích.

Không dừng ở định hướng chiến lược, Bộ Y tế còn triển khai hàng loạt giải pháp hỗ trợ trực tiếp nhằm rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Một trong những điểm nhấn nổi bật là cơ chế “luồng xanh” dành cho các dự án đầu tư nhà máy sản xuất thuốc và trang thiết bị y tế tại khu công nghệ cao hoặc khu công nghiệp chuyên biệt.

Theo đó, các thủ tục hành chính liên quan đến đầu tư, cấp phép, đăng ký lưu hành thuốc và thiết bị y tế sẽ được ưu tiên xử lý nhanh hơn đối với doanh nghiệp tiên phong.

Giới chuyên gia đánh giá đây là bước thay đổi rất quan trọng bởi trong lĩnh vực y tế, thời gian hoàn thiện thủ tục hành chính thường quyết định lớn tới chi phí cơ hội và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Việc tháo gỡ các “nút thắt” thủ tục không chỉ giúp doanh nghiệp giảm áp lực chi phí mà còn tạo điều kiện để các sản phẩm công nghệ y tế “Made in Vietnam” sớm tiếp cận thị trường.

Song song với hỗ trợ về thủ tục, Bộ Y tế cũng mở rộng “cánh cửa” thị trường công cho doanh nghiệp nội địa. Theo kế hoạch, Bộ sẽ xây dựng danh mục sản phẩm của doanh nghiệp tiên phong để các cơ sở y tế công lập ưu tiên mua sắm thông qua đấu thầu hoặc đặt hàng theo đúng quy định pháp luật.

Động thái này được xem là cú hích quan trọng đối với doanh nghiệp y tế Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt với các sản phẩm nhập khẩu.

Theo nhiều chuyên gia kinh tế y tế, việc Nhà nước đóng vai trò “khách hàng lớn” không chỉ giúp doanh nghiệp có đầu ra ổn định mà còn tạo động lực tái đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Bộ Y tế cũng yêu cầu các đơn vị trực thuộc xem nhiệm vụ cải thiện môi trường kinh doanh và phát triển doanh nghiệp tiên phong là ưu tiên hàng đầu trong giai đoạn tới.

Thủ trưởng các đơn vị phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện trước lãnh đạo Bộ về kết quả thực hiện. Cùng với đó, công tác giám sát, đánh giá sẽ được triển khai xuyên suốt từ trung ương tới địa phương nhằm bảo đảm tính minh bạch, hiệu quả và tránh hình thức.

Không chỉ tập trung vào chính sách kinh tế kỹ thuật, Bộ Y tế còn đẩy mạnh hoạt động truyền thông nhằm lan tỏa các mô hình doanh nghiệp tiêu biểu và những câu chuyện thành công trong lĩnh vực y tế tư nhân.

Theo định hướng của Bộ, việc hình thành mạng lưới doanh nghiệp tiên phong sẽ không chỉ tạo liên kết kinh doanh mà còn góp phần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong ngành y tế.

Ngoài nội dung trên, một cuộc “đại phẫu”, cắt giảm thủ tục hành chính mạnh mẽ đang diễn ra trong ngành Y tế, với mục tiêu không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp mà còn tạo thuận lợi hơn cho người dân tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Trong lĩnh vực khám chữa bệnh, nhiều cơ sở y tế từng mất rất nhiều thời gian hoàn thiện thủ tục đầu tư, xin cấp phép hoạt động hoặc bổ sung danh mục kỹ thuật. Có những thủ tục kéo dài hàng tháng, thậm chí lâu hơn dự kiến, làm chậm tiến độ mở rộng cơ sở vật chất và đưa kỹ thuật mới vào phục vụ người bệnh.

Ở lĩnh vực dược phẩm, số lượng hồ sơ đăng ký lưu hành thuốc lớn trong khi yêu cầu chuyên môn cao cũng từng tạo áp lực không nhỏ cho hệ thống xử lý hồ sơ. Nhiều doanh nghiệp kỳ vọng việc rút ngắn quy trình cấp phép sẽ giúp thuốc mới sớm tiếp cận thị trường, giảm áp lực thiếu nguồn cung và tạo thêm dư địa cạnh tranh.

Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, một hệ thống thủ tục chậm, nhiều tầng nấc và phụ thuộc quá nhiều vào cơ chế tiền kiểm không còn phù hợp. Từ thực tế ấy, ngành Y tế đang triển khai một cuộc cải cách mạnh mẽ với mục tiêu giảm rào cản cho doanh nghiệp, tăng tính chủ động cho cơ sở y tế và phục vụ người dân tốt hơn.

Theo ông Nguyễn Minh Lợi, Cục trưởng Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế thuộc Bộ Y tế, nếu giai đoạn 2021 - 2022, một hồ sơ có thể mất nhiều năm mới được cấp phép, thì hiện nay, với hồ sơ đầy đủ, doanh nghiệp chỉ mất khoảng 2 tháng để được cấp phép lưu hành.

Với  quy mô thị trường thiết bị y tế trong nước đạt khoảng 1,5 tỷ USD năm 2022 và dự kiến vượt 2,5 tỷ USD vào năm 2030 nếu duy trì tốc độ tăng trưởng 10 - 11% mỗi năm thì việc cắt giảm nêu trên có ý nghĩa rất lớn, thúc đẩy doanh nghiệp trong lĩnh vực đẩy mạnh hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Với vấn nạn thiếu thuốc, vật tư kéo dài nhiều năm qua, một trong những thay đổi đáng chú ý là việc tăng quyền chủ động cho các cơ sở y tế trong việc mua sắm các mặt hàng thuộc lĩnh vực này. Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định, các cơ sở y tế công lập tự chủ hoàn toàn có thể quyết định kế hoạch lựa chọn nhà thầu phù hợp với nhu cầu và năng lực của mình.

Song song đó, Bộ Y tế phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính xây dựng nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đấu thầu mới theo hướng rút gọn quy trình, giảm thủ tục không cần thiết, đặc biệt trong lĩnh vực mua sắm thiết bị, vật tư y tế và thuốc. Với nhiều bệnh viện, đây được xem là thay đổi mang tính “cởi trói”, giúp các đơn vị chủ động hơn trong việc mua sắm và đảm bảo nguồn cung phục vụ khám chữa bệnh.

Trong lĩnh vực khám chữa bệnh, quy mô cải cách cũng diễn ra rất mạnh. TS.Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh thuộc Bộ Y tế cho biết, sau hai đợt rà soát liên tiếp giai đoạn 2025 - 2026, lĩnh vực khám chữa bệnh đã cắt giảm mạnh điều kiện đầu tư kinh doanh, từ 920 xuống còn 307 điều kiện.

Việc cắt giảm hơn 600 điều kiện kinh doanh cùng với rút ngắn khoảng 105 ngày giải quyết thủ tục hành chính được kỳ vọng tạo ra tác động lan tỏa rõ rệt. Các cơ sở khám chữa bệnh giảm đáng kể chi phí tuân thủ, thời gian chờ đợi được rút ngắn, tiến độ đầu tư được đẩy nhanh. Quy trình cấp phép cũng được chuẩn hóa với các mốc thời gian cụ thể, kèm yêu cầu công khai thông tin sau cấp phép nhằm tăng tính minh bạch.

Từ ngày 1/7/2026, Bộ Y tế chỉ còn thực hiện 16 trong tổng số 33 thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh. Các thủ tục giữ lại ở cấp Bộ chủ yếu là thủ tục chuyên môn kỹ thuật sâu, cần có đánh giá của chuyên gia đầu ngành, có yếu tố nước ngoài hoặc cần thống nhất triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Song song với cắt giảm thủ tục là đẩy mạnh phân cấp. Nhiều thủ tục then chốt như cấp giấy phép hành nghề, cấp phép hoạt động khám chữa bệnh, quản lý an toàn thực phẩm và phòng bệnh được trao thêm thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. So với mô hình tập trung trước đây, việc phân cấp giúp rút ngắn quy trình, tăng tính linh hoạt và nâng cao khả năng phản ứng chính sách theo đặc thù từng địa phương.

Trong lĩnh vực dược, cải cách thủ tục hành chính đang gắn chặt với chuyển đổi số. Hiện Bộ Y tế cung cấp 47 dịch vụ công trực tuyến, trong đó có 37 dịch vụ công toàn trình. Có 24 dịch vụ công toàn trình đã được tích hợp trên Cổng Thông tin một cửa quốc gia.

Trong năm 2025, Bộ Y tế tiếp nhận và xử lý hơn 40.000 hồ sơ liên quan nhập khẩu, xuất khẩu và đăng ký lưu hành thuốc. Đáng chú ý, 94% hồ sơ cấp mới đăng ký lưu hành thuốc được giải quyết đúng hạn, thời gian xử lý trung bình giảm còn 114,5 ngày.

Theo ông Vũ Tuấn Cường, Cục trưởng Cục Quản lý Dược thuộc Bộ Y tế, hiện sản xuất thuốc trong nước duy trì mức tăng trưởng 12 - 15% mỗi năm, đáp ứng 70% về số lượng và gần 50% về giá trị sử dụng thuốc.

Năng lực sản xuất trong nước đã bao phủ 13 trên 13 nhóm thuốc thiết yếu và 11 trên 12 loại vắc-xin trong Chương trình tiêm chủng mở rộng. Việt Nam 67 doanh nghiệp dược tham gia xuất khẩu thuốc và nguyên liệu làm thuốc với tổng giá trị khoảng 312 triệu USD. Vậy nên chỉ cần một thủ tục được cắt bỏ hay thời gian chờ của doanh nghiệp giảm đi, lợi ích là rõ ràng.