Tại cuộc họp báo cung cấp thông tin về xây dựng, ban hành chính sách y tế tiêu biểu quý IV/2026 sáng 1/10, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, ngành y tế đang bước vào giai đoạn nước rút của công tác xây dựng thể chế, với nhiều dự án Luật, Nghị định và chính sách có tác động trực tiếp đến quyền lợi của hàng triệu người dân.

Theo kế hoạch xây dựng văn bản quy phạm pháp luật năm 2026, Bộ Y tế có 60 nhiệm vụ, gồm 4 dự án Luật, 1 Pháp lệnh, 17 Nghị định, 2 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 36 thông tư. Riêng tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ Y tế được giao chủ trì 4 dự án Luật.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cung cấp thông tin về các vấn đề lớn của ngành y tế hiện tại.

Một trong những dự án lớn là Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế, bao gồm Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế.

Việc sửa đổi đồng thời 6 Luật nhằm giải quyết ba yêu cầu lớn: luật hóa các nội dung phân cấp, phân quyền sau sắp xếp tổ chức bộ máy; tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh; đồng thời bảo đảm sự thống nhất với các luật mới và xử lý những vấn đề cấp bách về giá thuốc, giá dịch vụ khám chữa bệnh và thiết bị y tế.

Đáng chú ý, đối với Luật Khám bệnh, chữa bệnh, dự thảo đề xuất sắp xếp lại các hình thức tổ chức khám chữa bệnh, tăng phân cấp trong cấp phép kỹ thuật mới và kỹ thuật đặc biệt, bỏ cơ chế phê duyệt giá cụ thể tại từng đơn vị để chuyển sang giá chung theo cấp chuyên môn, đồng thời bổ sung quy định về quản lý thiết bị y tế.

Với Luật Dược, dự thảo tập trung đơn giản hóa một số điều kiện đối với sinh phẩm tham chiếu, sinh phẩm tương tự và bổ sung các quy định liên quan đến quản lý giá thuốc. Luật Bảo hiểm y tế cũng được sửa đổi để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và các hình thức tổ chức khám chữa bệnh mới.

Một dự án Luật quan trọng khác là Luật An toàn thực phẩm sửa đổi. Sau hơn 15 năm thi hành, Bộ Y tế cho rằng quy mô sản xuất, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng thực phẩm đã thay đổi mạnh, trong khi quản lý vẫn còn phân tán, chồng chéo. Tư duy xuyên suốt của lần sửa đổi này là chuyển từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm dựa trên nguy cơ, từ sản xuất ban đầu đến bàn ăn.

Dự thảo đề xuất chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chỉ một số nhóm thực phẩm nguy cơ cao như sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe, dành cho trẻ dưới 36 tháng, người cao tuổi, phụ nữ có thai và người bệnh mới phải đăng ký bản công bố sản phẩm. Phần lớn các sản phẩm còn lại sẽ công bố tiêu chuẩn và được lưu thông ngay, sau đó cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm theo mức độ nguy cơ.

Dự thảo cũng thừa nhận các chứng nhận HACCP, ISO 22000, phân loại thực phẩm theo mức nguy cơ, bắt buộc truy xuất nguồn gốc với nhóm nguy cơ cao, đồng thời bổ sung quản lý đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh.

Đối với Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác sửa đổi, Bộ Y tế đánh giá sau 20 năm thi hành, hoạt động ghép tạng tại Việt Nam đã phát triển mạnh, nhưng nguồn hiến vẫn phụ thuộc chủ yếu vào người hiến còn sống.

Đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép, số ca ghép tăng từ 296 ca năm 2015 lên 1.368 ca năm 2025; 34 bệnh viện đủ điều kiện thực hiện ghép, hơn 175.000 người đăng ký hiến sau khi chết. Tuy nhiên, 91,4% số ca ghép vẫn từ người hiến còn sống, trong khi chỉ 8,6% từ người hiến chết não.

Dự thảo Luật mở rộng phạm vi điều chỉnh sang máu, tế bào, sản phẩm tế bào, tinh trùng, noãn, phôi; bổ sung hiến sau chết tuần hoàn; cho phép người dưới 18 tuổi được hiến sau khi chết trong một số trường hợp; đồng thời siết chặt điều kiện hiến khi còn sống nhằm ngăn nguy cơ mua bán tạng trá hình.

Hoạt động đăng ký hiến dự kiến được thực hiện trực tuyến, kết nối định danh điện tử; mọi ca ghép phải có mã điều phối quốc gia. Người đã hiến, trẻ em và thân nhân người hiến sẽ được ưu tiên theo các điều kiện luật định. Dự thảo cũng đề xuất lấy ngày 20/5 hằng năm là Ngày hiến mô, tạng Việt Nam.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tập trung luật hóa quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đồng thời bổ sung một số biện pháp kiểm soát mới.

Ngoài ra, Dự thảo đề xuất cấm toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine và shisha, trừ một số trường hợp phục vụ nghiên cứu, kiểm nghiệm hoặc giám định được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Chi tiết đáng chú ý khác là cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức, đồng thời tăng cường thực thi quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, riêng quy định về trưng bày có thời gian chuyển tiếp 6 tháng.

Bên cạnh 4 dự án luật, Bộ Y tế cũng thông tin nhiều chính sách mới đã ban hành hoặc đang được hoàn thiện. Theo đó, trong lĩnh vực dược, Bộ Y tế đang hoàn thiện Đề án hiện đại hóa hệ thống phân phối giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2035.

Hướng tiếp cận không phải giới hạn hành chính số tầng phân phối mà tập trung minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất toàn chuỗi và kiểm soát chi phí lưu thông. Mua sắm tập trung và đàm phán giá cấp quốc gia được cho là đã tiết kiệm khoảng 6.000 tỷ đồng, giảm giá thuốc trung bình 14-17%.

Đối với thiết bị y tế, trọng tâm là chuyển sang quản lý theo vòng đời và toàn bộ chuỗi cung ứng, gắn với cải cách thủ tục, xây dựng cơ sở dữ liệu, công khai và quản lý giá.

Số thủ tục hành chính trong lĩnh vực này đã giảm từ 48 xuống 16, điều kiện kinh doanh giảm từ 45 xuống 24 và 100% thủ tục được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình.

Do thiết bị y tế có hàng trăm nghìn chủng loại, khác nhau về công nghệ, cấu hình, mục đích sử dụng, bảo hành và bảo trì, Bộ Y tế cho rằng không thể áp dụng cơ chế Nhà nước định giá cho toàn bộ sản phẩm. Thay vào đó, giá sẽ được kiểm soát qua niêm yết, kê khai trên hệ thống dữ liệu và liên thông thông tin giữa ngành y tế, hải quan, thuế, đấu thầu và Bảo hiểm y tế.

Bộ Y tế cũng đang sửa đổi Điều 113 Luật Khám bệnh, chữa bệnh và xây dựng Đề án quản lý chuỗi cung ứng thiết bị y tế, dự kiến trình trong tháng 10/2026. Một trong những hướng được nghiên cứu là mở rộng danh mục thiết bị mua sắm tập trung, đàm phán giá và áp dụng phương pháp đánh giá tổng chi phí trong toàn bộ vòng đời thiết bị, thay vì chỉ nhìn vào giá mua ban đầu.

Theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, một chính sách tốt chỉ là điều kiện cần, còn giá trị thực sự chỉ được tạo ra khi người dân hiểu, đồng thuận và có thể tiếp cận trong thực tế. Vì vậy, Bộ Y tế xác định truyền thông chính sách phải được thực hiện ngay từ khâu xây dựng dự thảo, song song với việc lấy ý kiến và giám sát quá trình thực thi.

Một chính sách quan trọng khác của ngành y là Nghị định 335/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 5/10/2026 đã nâng mức chuẩn trợ giúp xã hội và mức trợ cấp hưu trí xã hội từ 500.000 đồng lên 540.000 đồng/người/tháng, dự kiến tác động trực tiếp đến khoảng 4,5 triệu người.

Chính sách mới cũng đẩy mạnh giải quyết thủ tục trên môi trường điện tử, sử dụng dữ liệu dân cư để tự động điền thông tin, đồng thời bổ sung một số chế độ đối với người được chăm sóc tại cơ sở trợ giúp xã hội và đưa trách nhiệm giải quyết chính sách về cấp xã nhằm giảm khâu trung gian.

Đối với người khuyết tật, định hướng mới chuyển từ cách tiếp cận “y tế - chăm sóc” sang “xã hội - hòa nhập”. Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu hằng năm khoảng 90% người khuyết tật được tiếp cận dịch vụ y tế, ít nhất 80% trẻ từ sơ sinh đến 6 tuổi được sàng lọc, can thiệp sớm và khoảng 70.000 trẻ em, người khuyết tật được phẫu thuật chỉnh hình, phục hồi chức năng hoặc cấp dụng cụ trợ giúp.

Với nhân viên y tế, các nghị định mới quy định phụ cấp ưu đãi nghề hằng tháng từ 30% đến 80%, trong đó mức cao nhất áp dụng cho một số vị trí thường xuyên, trực tiếp làm hồi sức cấp cứu hoặc làm việc tại địa bàn đặc thù. Nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản được hỗ trợ hằng tháng bằng 0,5 hoặc 0,7 lần mức lương cơ sở.

Điểm mới khác là Đề án phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030. Theo tài liệu, hệ thống cấp cứu ngoại viện sẽ được tổ chức theo hướng thống nhất một đầu số cấp cứu 113 trên toàn quốc, có khả năng định vị người gọi; xây dựng một đầu mối điều phối tại Trung tâm Thông tin chỉ huy Công an cấp tỉnh; kết nối mạng lưới cấp cứu công lập và tư nhân trên cùng nền tảng.

Nền tảng số điều phối chung dự kiến hiển thị vị trí xe cấp cứu và kết nối trước với bệnh viện tiếp nhận, hoàn thành trong năm 2026 và vận hành từ năm 2027. Đến năm 2030, mục tiêu tối thiểu có 1 xe cứu thương đạt chuẩn trên 100.000 dân và phấn đấu xuất xe không quá 5 phút đối với ca nguy kịch.