Ông Nguyễn Lê Bách – Tổng giám đốc Tập đoàn Đèo Cả

Các đề xuất này vừa được ông Nguyễn Lê Bách, Tổng giám đốc Tập đoàn Đèo Cả nêu tại cuộc làm việc giữa Hiệp hội các Nhà thầu xây dựng Việt Nam, một số doanh nghiệp xây dựng với Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc.

Theo ông Bách, thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng giao thông cho thấy năng lực của doanh nghiệp trong nước không chỉ phụ thuộc vào vốn, thiết bị hay nhân lực, mà còn chịu tác động lớn từ cách tổ chức dự án và cơ chế lựa chọn nhà thầu.

Một trong những vấn đề Đèo Cả đề nghị xem xét là cách chia gói thầu tại các dự án quy mô lớn, đặc biệt là dự án theo tuyến.

Theo doanh nghiệp này, việc một đoạn tuyến được chia thành quá nhiều gói thầu độc lập có thể làm tăng số lượng đầu mối quản lý, phân tán nguồn lực, đồng thời khiến trách nhiệm về tiến độ, chất lượng và phối hợp giữa các hạng mục khó được quy về một chủ thể.

Đèo Cả cho rằng, với những dự án đáp ứng điều kiện cần thiết, có thể nghiên cứu lựa chọn nhà thầu hoặc tổng thầu đủ năng lực để tổ chức thực hiện đồng bộ, chịu trách nhiệm cuối cùng về tiến độ, chất lượng, chi phí và hiệu quả của phần việc được giao.

Trong mô hình này, tổng thầu có thể huy động các nhà thầu phụ thực hiện những hạng mục chuyên ngành, nhưng phải duy trì vai trò tổ chức, điều hành và chịu trách nhiệm đối với toàn bộ công việc.

Từ đó, doanh nghiệp đề nghị pháp luật cần phân định rõ hơn giữa sử dụng nhà thầu phụ trong tổ chức thi công với hành vi chuyển nhượng thầu, bán thầu.

Theo ông Bách, nếu chỉ dựa vào tỷ lệ giá trị công việc giao cho nhà thầu phụ để đánh giá có hay không hành vi chuyển nhượng thầu thì có thể chưa phản ánh đầy đủ bản chất của mô hình tổng thầu. Yếu tố cần được xem xét là chủ thể nào thực sự quản lý, điều phối nguồn lực, kiểm soát chất lượng và chịu trách nhiệm cuối cùng đối với gói thầu.

Đề xuất này liên quan trực tiếp đến mục tiêu hình thành các doanh nghiệp xây dựng có khả năng đảm nhận vai trò tổng thầu tại những công trình quy mô lớn. Một tổng thầu, về bản chất, phải có năng lực tổ chức hệ thống nhà thầu, nhà cung cấp và các đơn vị chuyên môn để triển khai đồng bộ dự án.

Bên cạnh cơ chế tổng thầu, Đèo Cả cũng đề nghị thay đổi cách phân bổ rủi ro trong hợp đồng xây dựng. Theo đại diện doanh nghiệp, đối với các dự án có thời gian thực hiện kéo dài, việc phát sinh chi phí hoặc phải điều chỉnh hợp đồng cần được đánh giá trên cơ sở nguyên nhân, mức độ lỗi, thiệt hại và mối quan hệ giữa các bên, thay vì mặc nhiên quy trách nhiệm cho một chủ thể.

Các rủi ro khách quan, lỗi chủ quan và hành vi vi phạm pháp luật cần được phân biệt rõ. Với những hợp đồng kéo dài nhiều năm, có thể nghiên cứu cơ chế rà soát, đánh giá và phân chia rủi ro định kỳ, thay vì chỉ xử lý khi vướng mắc đã phát sinh.

Đối với hợp đồng EPC, Đèo Cả đề nghị trách nhiệm và rủi ro cũng cần được phân định cụ thể theo từng khâu thiết kế, mua sắm và thi công.

Một nội dung khác được doanh nghiệp nêu là cơ chế tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào những dự án có yêu cầu kỹ thuật cao.

Theo ông Bách, quá trình tiếp nhận công nghệ chỉ thực sự tạo ra năng lực khi doanh nghiệp trực tiếp tham gia triển khai dự án, từ đó tích lũy kinh nghiệm về tổ chức thi công, quản trị và kỹ thuật.

Đại diện Đèo Cả dẫn lĩnh vực hầm đường bộ làm ví dụ khi cho biết doanh nghiệp từng phải tiếp nhận công nghệ từ nước ngoài, sau đó từng bước điều chỉnh phương pháp thi công NATM cho phù hợp với điều kiện địa chất và tổ chức thi công trong nước. Hiện doanh nghiệp đang nghiên cứu, chuẩn bị nhân lực cho các công nghệ thi công hầm ngầm, metro và đường sắt bằng TBM.

Tuy nhiên, nội dung đáng chú ý trong kiến nghị của Đèo Cả không nằm ở việc ưu tiên một doanh nghiệp cụ thể, mà là đề xuất thiết kế cơ chế lựa chọn nhà thầu theo hướng doanh nghiệp nào chứng minh được năng lực thì có cơ hội đảm nhận những phần việc tương ứng và phải chịu trách nhiệm về kết quả.

Các đề xuất này có một số điểm tương đồng với kiến nghị của Hiệp hội các Nhà thầu xây dựng Việt Nam. Chủ tịch Hiệp hội Nguyễn Quốc Hiệp cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổng thầu, nhà thầu quản lý, nhà thầu phụ, tổ chức gói thầu phù hợp với năng lực doanh nghiệp và phân định rõ trách nhiệm giữa các bên.

VCCI cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế lựa chọn và quản lý nhà thầu, mở rộng cơ hội để doanh nghiệp trong nước tham gia các công đoạn có giá trị gia tăng cao tại những dự án lớn.

Phản hồi tại cuộc làm việc, ông Trần Hào Hùng, Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Tài chính cho biết cơ quan này đang nghiên cứu cơ chế tổng thầu, tổ hợp nhà thầu và nhà thầu quản lý để xem xét đưa vào dự thảo Luật Đấu thầu hoặc quy định tại Nghị định.

Theo ông Hùng, trước khi thể chế hóa, cần làm rõ nội hàm, cơ chế vận hành, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của tổng thầu, tổ hợp nhà thầu, nhà thầu quản lý, đồng thời phân biệt với các hình thức đã có như liên danh nhà thầu và hợp đồng EPC.

Đáng chú ý, dự thảo Luật Đấu thầu đang được hoàn thiện theo hướng làm rõ hành vi chuyển nhượng thầu và đã bỏ quy định sử dụng tỷ lệ phần trăm giá trị công việc giao cho nhà thầu phụ làm căn cứ xác định hành vi chuyển nhượng thầu.

Kết luận cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu các kiến nghị của hiệp hội, doanh nghiệp phải được tiếp nhận, xử lý với tinh thần “rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ kết quả”; các vấn đề liên quan đến cơ chế, chính sách cần tiếp tục được nghiên cứu, đề xuất phương án xử lý.

Phó Thủ tướng đồng thời lưu ý doanh nghiệp xây dựng trong nước phải tiếp tục nâng cao năng lực quản lý dự án, ứng dụng khoa học công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa và BIM; tăng cường liên kết, chuyên môn hóa và phát triển nguồn nhân lực để có khả năng tham gia các công trình trọng điểm, dự án lớn của quốc gia.