Tham luận tại phiên toàn thể Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, sáng 4/8, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc đã chia sẻ về những trọng tâm thu hút nguồn lực bên ngoài phục vụ tăng trưởng và yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra với Bộ Ngoại giao và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Toàn cảnh phiên họp.

Nhà đầu tư ngày càng coi trọng chất lượng thể chế

Phân tích sự thay đổi của dòng vốn quốc tế trong bối cảnh mới, Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng, nguồn lực quốc tế không chỉ vận động theo lợi thế về chi phí và quy mô thị trường. Nhà đầu tư quốc tế hiện nay ngày càng quan tâm hơn đến chất lượng thể chế, tính ổn định và khả năng dự báo chính sách.

Những câu hỏi trọng tâm mà nhà đầu tư quốc tế quan tâm là dự án nào có thể đầu tư được ngay, dòng tiền đến từ đâu, rủi ro phân bổ thế nào, có cơ chế phòng ngừa tỷ giá, thoái vốn hay không, quyền lợi của nhà đầu tư có được đảm bảo hay không, đặc biệt là năng lực thực thi của các cơ quan khi xử lý các phát sinh, vướng mắc của nhà đầu tư.

Từ những thay đổi đó, Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng Việt Nam cần xác định lại trọng tâm trong thu hút nguồn lực bên ngoài, xoay quanh 3 câu hỏi lớn. Thứ nhất, chúng ta cần thu hút nguồn lực nào để phục vụ mô hình phát triển mới. Thứ hai, cần lựa chọn đối tác nào để nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thứ ba, quan trọng hơn cả, là làm thế nào để chuyển hóa nguồn lực bên ngoài thành năng suất, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh và nội lực của nền kinh tế?

Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết, kết quả thu hút nguồn lực nước ngoài thời gian vừa qua cho thấy, Việt Nam có nhiều tiềm năng và hấp dẫn.

Những kết quả gần đây cho thấy sức hấp dẫn của Việt Nam đối với các dòng vốn quốc tế tiếp tục được củng cố. Tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký 7 tháng đầu năm 2026 ước đạt 36,36 tỷ USD, tăng 50,9% so với cùng kỳ. Vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 82,3% GDP năm 2025. FTSE Russell đã công bố lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên mới nổi thứ cấp, dự kiến có hiệu lực từ tháng 9/2026. Đây là những tiền đề quan trọng để mở rộng khả năng huy động nguồn lực quốc tế thông qua các kênh trực tiếp và gián tiếp.

Dù vậy, quy mô dòng vốn mới chỉ là một phần của bài toán. Theo Thứ trưởng, điều quan trọng hơn là chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa của nguồn vốn đối với nền kinh tế.

Đại diện Bộ Tài chính cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, lượng vốn tăng chưa đồng nghĩa với chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa. Liên kết giữa khu vực trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) còn hạn chế, chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển chưa được như kỳ vọng. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu còn chưa cao. Chất lượng nguồn nhân lực, hệ sinh thái cung ứng và tính ổn định chính sách vẫn là những vấn đề mà nhà đầu tư quan tâm...

5 chuyển đổi trong chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài

Trước yêu cầu nâng chất lượng dòng vốn, Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài cần được định hình lại theo tinh thần Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị, với 5 chuyển đổi lớn.

Thứ nhất, chuyển từ thu hút vốn sang thu hút tổng hợp các nguồn lực. Mỗi dự án phải được đánh giá không chỉ bằng quy mô vốn, mà bằng công nghệ, giá trị gia tăng, chất lượng việc làm, năng lực nghiên cứu phát triển, đóng góp ngân sách và khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc phát biểu tại phiên họp.

Thứ hai, chuyển từ thu hút đại trà sang thu hút có trọng tâm, có điều kiện. Việt Nam cần ưu tiên thu hút các tập đoàn, nhà đầu tư có khả năng dẫn dắt hệ sinh thái, tạo ra thị trường mới, mang theo công nghệ lõi, tiêu chuẩn quản trị tiên tiến và mạng lưới toàn cầu.

Thứ ba, chuyển từ ưu đãi đầu tư sang hỗ trợ, kết quả đầu ra. Chính sách hỗ trợ đầu tư cần gắn với cam kết, đo lường về công nghệ, nghiên cứu phát triển, đào tạo, liên kết doanh nghiệp, bảo vệ môi trường và đóng góp thực chất cho nền kinh tế.

Thứ tư, chuyển từ thu hút từng dự án riêng lẻ sang phát triển hệ sinh thái đầu tư. Mỗi dự án chiến lược chỉ phát triển đầy đủ hiệu quả khi cùng với mạng lưới nhà cung cấp, trung tâm nghiên cứu, cơ sở giáo dục đào tạo, hạ tầng logistics và hệ thống phát triển doanh nghiệp trong nước.

Thứ năm, chuyển từ xúc tiến và phát triển sang quản trị theo kết quả, được đánh giá bằng số dự án triển khai, thời gian chuẩn bị được rút ngắn, vướng mắc được tháo gỡ, quy mô tái đầu tư và mức độ chuyển giao công nghệ.

Để hiện thực hóa những chuyển đổi trên, một yêu cầu quan trọng là đổi mới cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Thay vì xúc tiến đơn lẻ, hoạt động phối hợp cần được triển khai có hệ thống, dựa trên dữ liệu, mục tiêu cụ thể và cơ chế theo dõi kết quả.

Bộ Tài chính đề xuất các nội dung phối hợp với Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tập trung vào 5 nhóm cơ chế chính.

Thứ nhất, phối hợp với Bộ Tài chính để xây dựng “bản đồ nguồn lực quốc tế” để phục vụ phát triển. “Bản đồ” này cần cập nhật thường xuyên theo quốc gia, khu vực và lĩnh vực, gồm xu hướng dịch chuyển của chuỗi cung ứng, các tập đoàn đang có kế hoạch mở rộng đầu tư, các quỹ, các định chế tài chính, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và đầu tư ra nước ngoài của nước sở tại, nhu cầu hợp tác, đặc biệt là các rủi ro về thương mại, đầu tư, chính trị.

Thứ hai, cần xây dựng danh mục nhà đầu tư mục tiêu có hồ sơ riêng về chiến lược, người ra quyết định, quan ngại rủi ro và điều kiện để họ giải ngân ở Việt Nam như thế nào.

Thứ ba, cùng với Bộ Tài chính thành lập các nhóm công tác theo từng giao dịch lớn, đặc biệt là đối với các quỹ đầu tư quốc gia, các dự án FDI chiến lược, các quỹ hạ tầng, chương trình trái phiếu, các định chế dự kiến hoạt động tại trung tâm tài chính.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc phát biểu tại phiên họp.

Thứ tư, thực hiện chức năng cảnh báo sớm và phản hồi thị trường, thông tin kịp thời về những thay đổi về dòng thuế carbon, công nghệ, kiểm soát xuất khẩu và những vướng mắc nhà đầu tư đang gặp phải.

Thứ năm, tăng cường hợp tác trong ngoại giao tài chính, thuế, hải quan. Bộ Tài chính đề nghị Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện tiếp tục mở rộng quan hệ với các định chế tài chính, quỹ đầu tư, cơ quan thuế, cơ quan hải quan, cơ quan quản lý thị trường của các nước sở tại.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc nhấn mạnh, trong thời kỳ tăng trưởng mới, hiệu quả của ngoại giao kinh tế không nên chỉ đo bằng các cuộc tiếp xúc, văn bản được ký kết, mà phải được đo bằng quy mô ngoại tệ và vốn dài hạn được huy động vào nền kinh tế, số định chế tài chính hiện diện tại Việt Nam và số doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Điểm cốt lõi, theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc, là thay đổi cách đo lường hiệu quả ngoại giao kinh tế. “Ngoại giao không chỉ mở cửa, ngoại giao phải “mở vốn”, mở đường cho vốn, công nghệ và cơ hội phát triển cho Việt Nam. Về phần mình, Bộ Tài chính cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ, thực chất và có trách nhiệm đến cùng với Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, các bộ, các ngành, địa phương để biến tiềm năng thành dự án, biến tiếp tân thành cam kết, biến cam kết thành dòng vốn để phát triển đất nước” - Thứ trưởng Bộ Tài chính khẳng định.