Áp lực cấp điện tăng nhanh

Thực tế của đợt cao điểm nắng nóng cuối tháng 5/2026 khiến hệ thống điện quốc gia liên tục lập đỉnh mới về công suất phụ tải và tiến sát đến ngưỡng nguồn khả dụng của hệ thống trong buổi tối - thời điểm điện mặt trời tắt nắng, đang cho thấy yêu cầu cấp bách của việc nhanh chóng bổ sung các nguồn mới cho hệ thống.

Điều này càng trở nên quan trọng khi tình trạng El Nino được dự báo diễn ra mạnh trong năm 2026 và kéo sang năm 2027 cùng những kỳ vọng lớn về thu hút đầu tư mới, đặc biệt là trong các ngành như bán dẫn, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo để tạo đà cho tăng trưởng kinh tế hai con số.

Trước đó, tại cuộc làm việc đầu tiên với Bộ Công thương ở nhiệm kỳ của mình, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu tập trung vào một số giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện như tiết kiệm điện, đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ gắn với hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) để giảm phụ tải giờ cao điểm, tăng tự chủ nguồn điện tại chỗ; tăng mua điện từ Lào và Trung Quốc về miền Bắc ngay trong năm 2027; nghiên cứu giải pháp bổ sung nguồn điện từ các nhà máy phát điện nổi để sử dụng trong các trường hợp cấp bách bảo đảm cung ứng đủ điện cho sản xuất kinh doanh, đặc biệt là khu vực miền Bắc.

Công suất cực đại hệ thống điện Quốc gia ngày 27/5/2026 đạt kỷ lục mới là 58,039 MW, tăng 5,6% so với kỷ lục của năm 2025. Hệ thống điện miền Bắc cũng đạt kỷ lục công suất cực đại 29.966 MW , tăng 6,3% so với kỷ lục của năm 2025. Các con số này chưa tính tới một số phụ tải công nghiệp lớn đã chủ động tham gia điều tiết cùng ngành điện. Ảnh: ĐVCC.

Trong nắng nóng cao điểm cho thấy, công suất cực đại chỉ riêng ở miền Bắc, bao gồm cả Hà Nội, ngày 26 và 27/5 đã đạt tới xấp xỉ 30.000 MW và có mức tăng trưởng trên 26% so với cùng kỳ năm 2025. Ở mặt sản lượng điện, tăng trưởng cũng bật mạnh với con số hơn 26%.

Để đảm bảo an toàn cho hệ thống, có những thời điểm, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) và Tổng công ty Điện lực Hà Nội đã phải kích hoạt cơ chế điều chỉnh phụ tải (DR) với tổng công suất khoảng 300 - 400 MW, đồng thời huy động thêm các nguồn máy phát Diesel của khách hàng.

Với thực mức tăng trưởng về điện tại miền Bắc đã và đang tiếp tục cao, thậm chí cao hơn 2 lần so với mức tăng trưởng điện chung của cả nước do tập trung nhiều trung tâm sản xuất điện tử, công nghệ và công nghiệp chế biến, nhiều giải pháp đã được khẩn trương triển khai.

Đơn cử như trong 5 tháng đầu năm 2026, tốc độ bổ sung các hệ thống BESS mới tại khu vực này lớn gấp đôi mức thực hiện cả năm 2025 hay việc thay đổi giờ cao điểm cho các thuỷ điện nhỏ áp dụng biểu giá tránh được nhằm giúp có thêm đôi ba nghìn MW vào giờ cao điểm tối…

Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải là các phương án bền vững. Nguyên do, muốn BESS hoạt động tốt thì phải có điện mặt trời tốt ban ngày nhưng khu vực miền Bắc lại có số giờ nắng thấp nhất cả nước, chỉ tầm 1.200 giờ trong tổng số 8.760 giờ của một năm, hay thuỷ điện nhỏ cũng phụ thuộc nguồn nước mà khi vào cao điểm mùa khô hay El Nino diễn ra diện rộng với thời gian dài thì nước lại không dư dả.

Hiện nhiều dự án nguồn điện lớn được trông chờ như điện từ khí LNG vẫn chưa thể đẩy nhanh tiến độ triển khai do vướng nhiều nút thắt về thủ tục, hạ tầng khí hay thu xếp vốn. Đó là chưa kể, nhà máy điện truyền thống hay điện khí LNG cần cỡ 3-4 năm để mua turbine khí và hoàn thành xây dựng chứ không phải là xong trong “ngày một ngày hai”.

Khoảng trống giữa “nhu cầu tăng rất nhanh” và “nguồn điện mới chưa kịp về đích” cũng tạo ra những áp lực mới. Nhiều cuộc làm việc với các nhà đầu tư nước ngoài, câu hỏi “đảm bảo điện cho sản xuất ra sao” vẫn được đặt ra bởi đã có tình trạng mất điện diện rộng ở miền Bắc trong mùa hè năm 2023.

Thậm chí, NSMO cũng đã đề nghị bỏ giờ cao điểm ngày và chuyển sang toàn cao điểm tối từ 17h30-22h30 để bớt đi áp lực từ phía bên dùng điện.

Trong bối cảnh ấy, vấn đề an ninh năng lượng chính là “có đủ điện đúng lúc hay không” nhất là trong giai đoạn Việt Nam đang đẩy mạnh thu hút đầu tư công nghệ cao, bán dẫn và trung tâm dữ liệu – những lĩnh vực ngốn nhiều điện.

Vì vậy, việc tìm kiếm giải pháp mang tính “bắc cầu”, có thể triển khai ngay, vận hành linh hoạt giúp bổ sung nhanh cho hệ thống như kiểu mô hình nhà máy phát điện nổi dùng khí LNG như lưu ý của Thủ tướng là cần thiết.

Nghiên cứu mô hình tàu điện nổi LNG 

Trong cuộc gặp mới đây với Bộ Công thương, đại diện Tập đoàn Karpowership (KPS) đã cho biết, sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam thực hiện các mục tiêu của Quy hoạch điện VIII (PDP8), đặc biệt là giải quyết nhu cầu điện năng tăng cao trong ngắn hạn nhằm đảm bảo đà tăng trưởng kinh tế bền vững.

Khẳng định tầm quan trọng của việc đảm bảo nguồn cung điện ổn định và tin cậy để duy trì chỉ số tăng trưởng công nghiệp và GDP của Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng cũng đã yêu cầu các đơn vị chức năng phối hợp cùng Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Karpowership để đánh giá sâu hơn về các giải pháp tái hóa khí LNG nổi linh hoạt và phát triển nguồn điện triển khai nhanh trong khi các dự án điện khí LNG dài hạn theo Quy hoạch điện VIII đang chưa về đích như mong đợi.

Đại diện Karpowership cũng cho hay, mô hình nhà máy phát điện nổi dùng khí LNG là giải pháp bắc cầu, linh hoạt và mang tính bổ trợ, chứ không thay thế cho các cơ sở hạ tầng cố định.

Karpowership đã trúng gói thầu công suất 540 MW từ Công ty điện lực nhà nước PT PLN (Persero) để cấp điện cho 5 hòn đảo khác nhau tại Indonesia trong 5 năm. Tàu phát điện nổi đầu tiên với công suất 120 MW đã vận hành tại Amurang vào tháng 1/2016.

Theo đề xuất của Karpowership, Petrovietnam sẽ đóng vai trò cung ứng nhiên liệu, Karpowership cung cấp hạ tầng LNG nổi (lưu trữ và tái hóa khí) và công suất phát điện trên cơ sở vận hành thực tế, giúp tăng cường độ tin cậy của lưới điện và tính linh hoạt của hệ thống và khả năng triển khai nhanh chóng.

Giải pháp của KPS dựa trên các tài sản nổi đã được đóng sẵn và được đăng kiểm chứng nhận, bao gồm các tàu điện chu trình hỗn hợp (Powerships) và các kho lưu trữ, tái hóa khí nổi (FSRU). Các thiết bị này có khả năng nhập khẩu LNG tương đương với một trạm cảng LNG truyền thống nhưng không đòi hỏi thời gian xây dựng kéo dài hay vốn đầu tư ban đầu lớn. 

“Tùy thuộc vào yêu cầu của dự án và điều kiện cấp phép, các giải pháp này có thể được triển khai chỉ trong khoảng 60 ngày sau khi nhận được các phê duyệt về thương mại và pháp lý. Các tàu được thiết kế vận hành ổn định trong điều kiện bão cấp 4 và có khả năng tái kết nối lưới phát điện chỉ sau vài phút kể từ khi khởi động”, đại diện Karpowership cho hay.

Được biết, các cuộc thảo luận về kỹ thuật và thương mại chuyên sâu sẽ được các bên liên quan triển khai tích cực trong những tuần tới.

Trước vấn đề có thể gây thách thức không nhỏ là giá điện của tàu điện nổi không rẻ, bài toán năng lực cạnh tranh quốc gia với độ sẵn sàng của hạ tầng cấp điện nhanh, ổn định, liên tục cũng được các chuyên gia cho là cần được đánh giá toàn diện. Đó là bởi trong cuộc đua thu hút dòng vốn công nghệ mới, điện không còn là hạ tầng nền âm thầm phía sau mà đang trở thành năng lực cạnh tranh quốc gia khi các trung tâm dữ liệu, các tổ hợp AI hay nhà máy bán dẫn hàng tỷ USD đặt mục tiêu nhanh, chất lượng lên trên yếu tố rẻ.

Điều này cũng đòi hỏi cách tiếp cận đa chiều cho bài toán an ninh năng lượng để thích ứng nhanh và phù hợp với yêu cầu bảo đảm đủ điện cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng hiện nay.