Diễn tiến nhanh đến mức gần như không cho người bệnh cơ hội chống đỡ đã một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về căn bệnh nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong hoặc tàn tật chỉ trong vòng 24 giờ, trong khi các dấu hiệu ban đầu lại rất khó nhận biết.

Trường hợp bệnh nhi 11 tuổi, trú tại phường Hòa Hưng, TP.HCM, mắc viêm màng não mô cầu thể tối cấp cho thấy rõ tính chất khốc liệt của bệnh. Từ những biểu hiện đầu tiên cho đến khi được đưa vào bệnh viện chuyên khoa nhi, tình trạng đã chuyển nặng nhanh chóng.

Tiêm vắc-xin là biện pháp hiệu quả phòng bệnh não mô cầu.

Dù được điều trị tích cực, bệnh nhi vẫn không qua khỏi. Kết quả cấy dịch não tủy xác định bệnh nhân dương tính với vi khuẩn Neisseria meningitidis, serogroup B. Đây là thể lâm sàng nguy hiểm nhất của bệnh não mô cầu, với tỷ lệ cứu sống rất thấp ngay cả khi được can thiệp kịp thời. Đáng lo ngại hơn, bất kỳ ai cũng có thể rơi vào thể tối cấp và bệnh hầu như không có dấu hiệu báo trước rõ ràng.

Bộ Y tế cảnh báo nguy cơ bệnh tiếp tục xuất hiện, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, nhất là trẻ em. Các chuyên gia cho biết, hai nhóm tuổi chịu ảnh hưởng nhiều nhất là trẻ dưới 1 tuổi và thanh thiếu niên từ 10 đến 20 tuổi. Tại khu vực phía Nam hiện nay, nhóm thanh thiếu niên đang chiếm tỷ lệ mắc cao nhất, phản ánh nguy cơ lây lan mạnh trong môi trường sinh hoạt tập thể.

Viêm màng não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính, khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cổ cứng và thường xuất hiện ban xuất huyết hình sao hoặc mụn nước.

Những biểu hiện này có thể tiến triển rất nhanh, chỉ trong vài giờ, từ một cơn sốt thông thường chuyển sang tình trạng lơ mơ, rối loạn ý thức, thậm chí hôn mê. Ban xuất huyết là dấu hiệu đặc trưng, thường xuất hiện sau 1 đến 2 ngày sốt, ban đầu là những chấm nhỏ, sau đó lan rộng thành các mảng có màu đỏ thẫm hoặc tím, bờ không đều, có thể hoại tử ở trung tâm.

Chính sự khởi phát đột ngột nhưng triệu chứng ban đầu lại dễ nhầm lẫn với các bệnh lý nhiễm virus thông thường khiến nhiều trường hợp bị bỏ qua “thời gian vàng” để can thiệp. Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu, chúng nhân lên với tốc độ rất nhanh, gây nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa tạng. Không ít trường hợp tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.

Ngay cả khi được cứu sống, người bệnh vẫn phải đối mặt với những di chứng nặng nề kéo dài suốt đời như cắt cụt chi, tổn thương não, suy giảm thính lực, suy thận hoặc các rối loạn tâm lý. Những hệ lụy này không chỉ ảnh hưởng đến người bệnh mà còn để lại gánh nặng lớn cho gia đình và xã hội.

Theo các chuyên gia, não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là dưới 1 tuổi và nhóm thanh thiếu niên từ 15 đến 24 tuổi. Những người có hệ miễn dịch suy giảm cũng là đối tượng dễ mắc bệnh.

Bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, nôn ói, cứng cổ, sợ ánh sáng, lừ đừ và rối loạn ý thức. Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể xuất hiện ban xuất huyết dưới da. Điều đáng sợ là bệnh có thể chuyển sang thể nhiễm trùng huyết tối cấp và dẫn đến tử vong chỉ trong vòng 24 giờ nếu không được xử trí kịp thời.

Không chỉ nguy cơ tử vong cao, bệnh còn để lại nhiều di chứng nặng nề như tổn thương thần kinh vĩnh viễn, bại não, chậm phát triển, thậm chí phải cắt cụt chi do hoại tử. Ngay cả khi được cứu sống, khoảng 20% bệnh nhân vẫn phải đối mặt với những hậu quả lâu dài về sức khỏe và tâm lý.

Vi khuẩn não mô cầu lây chủ yếu qua đường hô hấp thông qua giọt bắn khi tiếp xúc gần như sống chung, hôn hoặc dùng chung vật dụng cá nhân. Đáng chú ý, trong cộng đồng có khoảng 5-25% người khỏe mạnh mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng, khiến nguy cơ lây lan khó kiểm soát.

Tình hình dịch tễ gần đây cho thấy bệnh đang có xu hướng gia tăng. Năm 2025 ghi nhận gần 100 ca mắc, trong đó có ít nhất 3 trường hợp tử vong. Từ đầu năm 2026 đến nay, nhiều ca bệnh nặng tiếp tục xuất hiện tại Hà Nội, Lào Cai, Hà Tĩnh, Vĩnh Long, Lâm Đồng. Một số trường hợp tử vong nhanh chóng đã được ghi nhận, cho thấy diễn tiến cực kỳ nguy hiểm của bệnh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh não mô cầu. Hiện nay, vi khuẩn này có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó các nhóm A, B, C, Y và W chiếm hơn 90% số ca bệnh trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhóm B chiếm tới 98,1% các trường hợp nhiễm tại khu vực phía Nam trong giai đoạn 2014-2025.

Hiện đã có nhiều loại vắc-xin phòng não mô cầu giúp bảo vệ trước các nhóm vi khuẩn phổ biến. Các vắc-xin như Menactra, MenQuadfi, Nimenrix phòng nhóm A, C, Y, W; trong khi Bexsero và VA Mengoc BC phòng nhóm B hoặc B và C. Các vắc-xin này đã được chứng minh an toàn, giúp tạo miễn dịch bền vững, giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong.

Do không có miễn dịch chéo giữa các nhóm vi khuẩn, các chuyên gia khuyến cáo nên tiêm phối hợp vắc-xin nhóm B với vắc-xin nhóm A, C, Y, W để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện. Đây là yếu tố then chốt giúp phòng ngừa căn bệnh có diễn tiến nhanh và khó lường này.

Các nhóm cần ưu tiên tiêm chủng bao gồm trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể như ký túc xá, người có bệnh nền suy giảm miễn dịch hoặc những người sống trong khu vực có dịch. Việc chủ động tiêm phòng không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Hiện nay, hệ thống Tiêm chủng Long Châu đã cung cấp đầy đủ các loại vắc-xin phòng não mô cầu như Bexsero, VA Mengoc BC, Menactra và MenQuadfi, đáp ứng nhu cầu tiêm chủng cho nhiều độ tuổi. Người dân có thể dễ dàng tiếp cận dịch vụ, được tư vấn phác đồ tiêm phù hợp và đảm bảo an toàn trong quá trình tiêm.

Các chuyên gia nhấn mạnh, thay vì chờ đến khi dịch bùng phát hoặc khi bệnh xảy ra, mỗi người cần chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ sớm. Tiêm vắc-xin đầy đủ và đúng lịch là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để phòng ngừa căn bệnh có thể cướp đi tính mạng chỉ trong thời gian rất ngắn.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần duy trì các biện pháp phòng bệnh như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, giữ vệ sinh cá nhân, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và nâng cao sức đề kháng. Việc nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và đi khám kịp thời cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ tử vong và biến chứng.

Trong bối cảnh não mô cầu vẫn đang là mối đe dọa tiềm ẩn với cộng đồng, chủ động tiêm phòng hôm nay chính là cách hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân và gia đình trước căn bệnh nguy hiểm có thể diễn tiến chỉ trong 24 giờ.