Theo thống kê của Bộ Y tế, cả nước đã ghi nhận 24 ca mắc bệnh não mô cầu từ đầu năm, trong đó trẻ dưới 15 tuổi chiếm 46%. Trước diễn biến này, cơ quan chức năng cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch, nhất là tại các khu vực tập trung đông trẻ em như trường học, nhà trẻ và khu vui chơi.

Trong bối cảnh đó, phòng bệnh cần được thực hiện chủ động, từ sớm và đầy đủ, thay vì chờ đến khi xuất hiện ca bệnh, nhằm giảm nguy cơ lây lan và bảo vệ an toàn cho trẻ em cũng như cộng đồng.

Bác sỹ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, trẻ vị thành niên là nhóm có tỷ lệ mang vi khuẩn não mô cầu ở vùng hầu họng cao gấp đôi so với dân số chung. Điều này khiến nhóm trẻ không chỉ có nguy cơ mắc bệnh cao mà còn đóng vai trò là nguồn lây tiềm ẩn trong cộng đồng.

Vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis thường cư trú ở vùng hầu họng và lây truyền qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc gần với dịch tiết chứa mầm bệnh. Khi hệ miễn dịch suy giảm hoặc niêm mạc hô hấp bị tổn thương, vi khuẩn có thể nhanh chóng xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết tối cấp hoặc tấn công hệ thần kinh trung ương, dẫn đến viêm màng não.

Theo bác sỹ Chính, bệnh não mô cầu thường biểu hiện dưới hai thể chính là viêm màng não, chiếm hơn 50% các trường hợp, và nhiễm trùng huyết tối cấp, chiếm từ 5% đến 20%.

Cả hai thể bệnh đều có tốc độ diễn tiến rất nhanh, nhiều trường hợp trẻ còn sinh hoạt bình thường nhưng chỉ sau vài giờ đã rơi vào tình trạng nguy kịch. Ngoài ra, bệnh có thể biểu hiện ở các dạng ít gặp hơn như viêm phổi, viêm kết mạc, viêm tai giữa, viêm thanh môn, viêm khớp, viêm niệu đạo hoặc viêm màng ngoài tim.

Các chuyên gia nhận định trẻ dưới 15 tuổi đang đối mặt với “nguy cơ kép” khi vừa có tỷ lệ mang vi khuẩn cao, vừa dễ diễn tiến nặng nếu mắc bệnh.

Theo Hội Y học dự phòng, tỷ lệ mang vi khuẩn ở nhóm này có thể lên tới 25% đến 32%, cao nhất trong các nhóm tuổi, với nguy cơ mắc bệnh có thể gấp đôi dân số chung. Dữ liệu quốc tế cũng cho thấy nhóm từ 13 đến 19 tuổi chiếm tỷ lệ mắc cao nhất, khoảng 34,2%, đồng thời chiếm gần một nửa số ca tử vong.

Trẻ nhỏ dễ phơi nhiễm do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thói quen tiếp xúc gần, trong khi thanh thiếu niên lại có nguy cơ lây lan cao khi sinh hoạt trong môi trường tập thể như trường học, ký túc xá hoặc các hoạt động đông người.

Bệnh não mô cầu không chỉ nguy hiểm trong giai đoạn cấp tính mà còn để lại nhiều hệ lụy lâu dài. Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%. Ngay cả khi được cứu chữa tích cực, khoảng 10% đến 15% người bệnh vẫn không qua khỏi.

Đáng lưu ý, khoảng 20% người sống sót phải chịu các di chứng nặng nề như điếc, liệt, tổn thương não, suy thận hoặc chậm phát triển trí tuệ. Trẻ sau khi khỏi bệnh còn có nguy cơ gặp các rối loạn tâm lý như tăng động giảm chú ý, lo âu, trầm cảm, ảnh hưởng đến học tập và đời sống. Người chăm sóc, đặc biệt là cha mẹ, cũng có thể chịu tác động tâm lý kéo dài sau biến cố.

Trong bối cảnh đó, tiêm chủng được xác định là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa và kiểm soát bệnh. Việt Nam hiện ghi nhận lưu hành đồng thời 5 nhóm huyết thanh gây bệnh gồm A, B, C, Y và W. Tuy nhiên, mỗi loại vắc-xin chỉ phòng được một hoặc một số nhóm huyết thanh nhất định và không có miễn dịch chéo, do đó việc tiêm chủng cần bảo đảm bao phủ đầy đủ để đạt hiệu quả tối ưu.

Hiện hệ thống tiêm chủng cung cấp các vắc-xin thế hệ mới phòng nhóm A, C, Y, W như Menquadfi, Nimenrix, Menactra và vắc-xin phòng nhóm B như Bexsero, cùng với vắc-xin BC cho nhiều nhóm tuổi. Các loại vắc-xin này giúp tạo miễn dịch bền vững, giảm nguy cơ mắc bệnh, tử vong và hạn chế tình trạng người lành mang trùng.

BS.CKI Bạch Thị Chính khuyến cáo tất cả những người chưa có miễn dịch đều có nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt là trẻ nhỏ, học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên sống trong môi trường tập thể. Phụ huynh cần chủ động rà soát lịch tiêm và phạm vi bảo vệ của vắc-xin, bảo đảm trẻ được tiêm đầy đủ các nhóm huyết thanh để được bảo vệ toàn diện.

Bên cạnh đó, nhiều bệnh truyền nhiễm khác như tay chân miệng, sốt xuất huyết, cúm đang có xu hướng gia tăng, làm gia tăng nguy cơ “dịch chồng dịch” trong cộng đồng, đặc biệt tại trường học. Sự lưu hành đồng thời của nhiều tác nhân gây bệnh khiến việc nhận diện triệu chứng ban đầu trở nên khó khăn, dễ dẫn đến chậm trễ trong can thiệp y tế.

Trong bối cảnh đó, phòng bệnh cần được thực hiện chủ động, từ sớm và đầy đủ, thay vì chờ đến khi xuất hiện ca bệnh, nhằm giảm nguy cơ lây lan và bảo vệ an toàn cho trẻ em cũng như cộng đồng.