Bảng xếp hạng PCI 2024 đã khép lại hành trình đua tranh kéo dài 20 năm của 63 tỉnh, thành phố, nhưng cũng mở ra không gian cải cách mới của 34 địa phương và môi trường kinh doanh

Cuộc đua mọi người đều thắng

Sự có mặt của những “nhân chứng lịch sử” tại Tọa đàm chuyên đề về Phương pháp Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) 2.0 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) khiến cuộc đua trên Bảng xếp hạng PCI càng thêm nhiều cảm xúc. Tháng 5 vừa rồi, Bảng xếp hạng PCI 2024 với sự có mặt lần đầu tiên của Hải Phòng ở ngôi vương đã khép lại hành trình đua tranh kéo dài 20 năm của 63 tỉnh, thành phố. VCCI đang bàn tới kế hoạch thực hiện PCI dành cho 34 tỉnh, thành phố.

Bên cạnh đội ngũ thực hiện PCI, có thể kể tới bà Phạm Chi Lan, nguyên Phó chủ tịch VCCI, nguyên thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ; TS. Nguyễn Đức Kiên, nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ; TS. Nguyễn Phương Bắc, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh...

Đây là những người đã đối mặt với những câu hỏi cân não, như “Định xếp hạng cả các ủy viên Bộ Chính trị à?”, “Tại sao lại chấm điểm chính quyền?”, “Tại sao ‘tỉnh tôi’ thấp điểm hơn ‘tỉnh họ’?”... trong những năm đầu công bố PCI. TS. Nguyễn Đức Kiên vẫn nhớ lần cùng với VCCI làm việc với các tỉnh để giải trình rằng, PCI không đánh giá tập thể lãnh đạo địa phương...

Trong các bài viết trên Báo Đầu tư 20 năm trước, Lễ công bố PCI lần đầu tiên năm 2005 với thứ hạng của 42 tỉnh, thành phố diễn ra rất đặc biệt. Hôm đó, bài báo viết, số đại diện địa phương đến tham dự ít hơn rất nhiều so với số chuyên gia kinh tế, nhà báo. Tâm trạng của họ đa phần là nghi ngờ và bức xúc. Thậm chí, đại diện lãnh đạo của địa phương đứng chót bảng năm đó là Hà Tây còn biện minh rằng, kết quả không phản ánh đúng thực tế vì những tồn tại của Hà Tây (chủ yếu liên quan đến đất đai) được nhắc tới đã xảy ra từ những năm trước đó…

Quyết định sáp nhập Hà Tây vào Hà Nội vào năm 2008 đã không đo lường được những kế hoạch tham vọng mà chính quyền Hà Tây đã xây dựng tới năm 2010. Nhưng các nỗ lực xây dựng quy chế mới về tiếp nhận, cấp phép các dự án đầu tư với mục đích giảm thủ tục phiền hà, rút ngắn thời gian xuống còn một nửa so với quy trình cũ; tổ chức nhiều lớp tập huấn cho chủ tịch, bí thư, cán bộ địa chính về quy trình, thủ tục đầu tư; cán bộ lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh và các cơ quan chức năng thường xuyên có các cuộc tiếp xúc, gặp gỡ doanh nghiệp... có thể tìm thấy trên Báo Đầu tư đã gửi đi thông điệp rất khác tâm lý của người cuối bảng năm trước.

“Các bên tham gia cuộc đua PCI đều thắng, dù đó là địa phương ngôi vương hay ở những vị trí cuối bảng, dù đó là doanh nghiệp nhỏ hay lớn. Trên hết, môi trường kinh doanh được cải thiện thực chất với tư duy hoàn toàn mới. Đó là đo sự hài lòng của doanh nghiệp”, TS. Nguyễn Phương Bắc chia sẻ khi nhìn nhận hành trình của PCI.

Khi sự hài lòng của doanh nghiệp trở thành thước đo

Có thể coi, thứ hạng PCI là điểm chấm mà doanh nghiệp dành cho chất lượng “lắng nghe và hành động” của chính quyền địa phương. Các bài viết trên Báo Đầu tư cũng vậy: lắng nghe, đặt câu hỏi, phản ánh thực tiễn với những phân tích sâu sắc. Mục tiêu là thúc đẩy từng nỗ lực cải cách.

Thực tế, PCI không phải là bộ chỉ số duy nhất xếp hạng chính quyền địa phương, nhưng đây là bộ chỉ số đo sự hài lòng của doanh nghiệp với chính quyền trong mối tương tác thực tế. Thậm chí, ông Bắc chia sẻ, PCI tác động trực tiếp về mặt cảm xúc của những người trong bộ máy nhà nước qua chính va chạm thực tiễn của doanh nghiệp khi làm việc tại cơ quan chính quyền.

Từng là Phó giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư, trực tiếp tham gia đánh giá, phân tích PCI của Bắc Ninh trong nhiều năm, ông Bắc cảm nhận rất rõ tác động từ những chỉ số đã làm nên thương hiệu PCI, như chỉ số đo sự năng động của lãnh đạo tỉnh, chỉ số tuân thủ, đo lường chi phí không chính thức, hay chỉ số cạnh tranh bình đẳng, đo lường cảm nhận của doanh nghiệp tư nhân trong ứng xử của chính quyền địa phương với các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI... Điều này giải thích tại sao, cùng một quy định của pháp luật, nhưng cảm nhận của doanh nghiệp không giống nhau khi đến đầu tư, kinh doanh ở các địa phương khác nhau.

Những sáng kiến “làm hài lòng” doanh nghiệp xuất hiện nhiều lên ở các địa phương, được chia sẻ đậm nét trên Báo Đầu tư. Từ mô hình “Cà phê doanh nhân” khởi nguồn tại Đồng Tháp, mô hình trung tâm phục vụ hành chính công, trung tâm xúc tiến và hỗ trợ đầu tư, Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp sở, ngành, quận, huyện (DDCI) được triển khai rất thành công tại tỉnh Quảng Ninh, Tuyên Quang… đến sáng kiến khác như trung tâm tư vấn trợ giúp pháp lý cho doanh nghiệp, “Bác sĩ doanh nghiệp” ở Bắc Ninh, các mô hình thúc đẩy đối tác công - tư…

Việc Bắc Ninh từ một tỉnh nhỏ trở thành điểm sáng trong thu hút đầu tư, theo ông Bắc, cũng từ nỗ lực tìm kiếm giải pháp làm hài lòng doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Đáng nói là sự lan tỏa của các sáng kiến tốt đã có mặt trong nhiều cơ chế, chính sách của Trung ương khi sự hài lòng của doanh nghiệp được xác định là đầu ra cho những nỗ lực đổi mới tư duy, chuyển cơ chế quản lý từ kiểm soát sang phục vụ...

Hiện tại, chỉ số đo sự hài lòng của doanh nghiệp đang có những thay đổi lớn, khi cải cách thể chế sâu rộng định hình cấu trúc quản trị quốc gia và môi trường kinh tế - xã hội mới.

Việc sáp nhập các bộ, ngành ở Trung ương, giảm số đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp… đã làm thay đổi căn bản quan điểm tiếp xúc và cơ chế tương tác giữa doanh nghiệp và chính quyền.

Cùng với đó, “bộ tứ trụ cột” - bốn nghị quyết của Bộ Chính trị (gồm Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế và Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới toàn diện công tác xây dựng, thi hành pháp luật) đã đặt ra những yêu cầu đột phá trong kiến tạo môi trường kinh doanh, để khu vực kinh tế tư nhân thực hiện vai trò là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Hành trình đi cùng với công cuộc cải cách môi trường kinh doanh Việt Nam của Báo Đầu tư cũng bước sang trang mới, với những yêu cầu cao hơn, quyết liệt hơn. Nhiều câu chuyện cải cách đầy cảm hứng sẽ tiếp tục được tìm kiếm, lan tỏa...