Hàng trăm thủ tục hành chính, hàng ngàn điều kiện kinh doanh được cắt giảm, bãi bỏ hoặc thay thế bằng phương thức quản lý mới, chỉ là phần dễ nhìn thấy của đợt rà soát, sửa đổi hệ thống pháp luật nhằm thể chế hóa các nghị quyết của Chính phủ về cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh.

Phía sau mỗi điều luật là những cuộc tranh luận, giằng co, thậm chí va đập về tư duy quản lý nhà nước, về mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp, giữa yêu cầu quản lý và đòi hỏi của thực tiễn phát triển.

Thủ tướng Chính phủ và các doanh nghiệp tại Hội nghị thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7/2026. Ảnh: Nhật Bắc

Bài cuối: Cánh cửa kiến tạo

Đã có những chuyển động mạnh mẽ để thể chế không còn là điểm nghẽn, nhưng để thể chế thực sự trở thành nền tảng kiến tạo phát triển, điều cần thay đổi không chỉ là các điều luật, mà còn là cách thực thi và cách đồng hành giữa Nhà nước với doanh nghiệp.

Yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ

“Vẫn có tình trạng khi doanh nghiệp hỏi thì các bộ trả lời là theo khoản này, điều này của luật này, nghị định này, thông tư này, đề nghị doanh nghiệp căn cứ quy định pháp luật triển khai. Chúng tôi cho rằng, cách làm việc đó cũng tốt, nhưng chưa hiệu quả và chưa đi được đến cùng”, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nói ở phần kết luận Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp lần đầu tiên của nhiệm kỳ Chính phủ diễn ra cuối tuần trước, chạm đến nút thắt tồn tại nhiều năm trong mối quan hệ giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp.

Trước đó, cả một buổi sáng, các bộ, ngành, địa phương lần lượt trả lời từng nhóm kiến nghị trong số 879 phản ánh của doanh nghiệp mà Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tập hợp từ trước, cũng như các ý kiến phát biểu trực tiếp tại Hội nghị.

Rất nhiều vấn đề được đặt ra, từ thuế, đất đai, xây dựng, logistics, tín dụng, xuất nhập khẩu đến khoa học - công nghệ, năng lượng, quản trị doanh nghiệp nhà nước, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân, kết nối doanh nghiệp nội địa và khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài... Có nội dung được các bộ khẳng định đã có quy định rõ, viện dẫn từ luật tới các nghị định, thông tư. Có nội dung được thông tin đang nghiên cứu, rà soát. Nhiều điều khoản cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật được nhắc tên ngay tại hội trường, cùng với cam kết sẽ tìm hướng xử lý...

Từng doanh nghiệp, dù ở quy mô, loại hình nào, cũng đang tìm kiếm giải pháp, cách thức để tham gia giải bài toán phát triển đất nước. Có lẽ đó cũng là chuyển động đáng chú ý nhất phía sau đợt rà soát, sửa đổi pháp luật quy mô lớn lần này.

Theo tổng hợp, 51 trong số 53 nhóm khó khăn, vướng mắc, kiến nghị đã có phản hồi. Nhìn ở góc độ xử lý công việc, đó là một tốc độ hiếm thấy, với không ít giải pháp được cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận là đột phá, như “chiến dịch 20 ngày đêm” hoàn thiện văn bản hướng dẫn, Nghị quyết số 10/2026/NQ-CP cho phép tiếp tục hiệu lực các văn bản cũ để tránh khoảng trống pháp lý, cùng nhiều nội dung đã được tiếp thu ngay vào luật mới như cơ chế chấp nhận rủi ro và sandbox trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo...

Nhưng vấn đề là, các kiến nghị đã được xử lý triệt để còn ít. Thực trạng này đã được Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng báo cáo trực tiếp với Thủ tướng tại Hội nghị. “Chủ yếu các phản hồi vẫn nêu về điều luật và quy định, trong khi tỷ lệ đáng kể phản hồi trong số 900 vấn đề cụ thể đó chỉ ra rằng, vướng mắc không nằm ở chính sách, mà nằm ở khâu thực thi”, ông Hùng báo cáo.

Đây là một thực tế đặt ra câu hỏi lớn, cần được các cấp bộ, ngành và các địa phương quan tâm hơn. Lãnh đạo VCCI nhấn mạnh, nếu chính sách đã đúng mà doanh nghiệp vẫn khổ, vẫn khó, ảnh hưởng khâu thực thi, thì chúng ta không nên ban hành quá nhiều văn bản vào thời điểm này.

Bên cạnh đó, vẫn còn 17 kiến nghị mới dừng ở mức là ghi nhận, nghiên cứu, tiếp thu. Với doanh nghiệp, ghi nhận là cần thiết, nhưng vẫn chưa phải là kết quả cuối cùng. Nhiều doanh nghiệp mong muốn có cam kết về lộ trình và thời gian.

Đặc biệt, đại diện VCCI nhắc tới thực trạng mỗi bộ chỉ trả lời một phần theo thẩm quyền của mình trong những nội dung có tính chất liên ngành. Hệ quả là doanh nghiệp phải tự loay hoay chắp nối các mảnh giữa các bộ với nhau và kẹt ở giữa...

Guồng quay mới

Có lẽ chưa khi nào yêu cầu vừa rà soát, hoàn thiện thể chế, vừa giữ guồng quay của nền kinh tế không bị gián đoạn, đảm bảo mục tiêu tăng trưởng cao lại đặt nặng lên vai các cơ quan soạn thảo như giai đoạn hiện nay.

Bà Thái Thị Hải Yến, Phó cục trưởng Cục Kiểm soát thủ tục hành chính (Bộ Tư pháp) từng tâm sự với các doanh nghiệp về những cuộc họp thẩm định dự án luật bắt đầu từ 9 giờ tối, vì trước đó là các cuộc thẩm định khác, cũng như những ngày rời cơ quan vào lúc nửa đêm về sáng.

“Đó là tình trạng chung của các bộ, ngành trong thời gian qua. Có thể đâu đó có ý kiến rằng kết quả chưa được như mong muốn, nhưng yêu cầu ưu tiên lúc này là tháo gỡ những bất cập, vướng mắc mà nếu không làm, sẽ ách tắc rất lớn. Chúng tôi vẫn nói với nhau, đang xây dựng đường ray, đường tạm để vận hành đã”, bà Yến chia sẻ về quãng thời gian gấp rút hoàn thiện 11 nghị quyết của Chính phủ thực hiện yêu cầu thể chế hóa Nghị quyết 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Ở dưới hội trường hôm đó, rất nhiều đại diện hiệp hội và doanh nghiệp có mặt với cùng mối băn khoăn. Đó là tốc độ thay đổi quá nhanh của hệ thống quy định có thể khiến bất ổn thể chế trở thành một loại chi phí vô hình, nhưng rất đắt với doanh nghiệp. Đã có doanh nghiệp chia sẻ, họ phải lùi kế hoạch đầu tư vì không thể dự báo chính sách. Đã có những bức xúc được nói thẳng khi doanh nghiệp không thể tuân thủ quy định do hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, trong khi trách nhiệm vẫn thuộc về doanh nghiệp...

Không khí cuộc trao đổi vì thế dần thay đổi. Thay cho những chất vấn, tranh luận là đối thoại giữa những người cùng nhìn về một mục tiêu: làm thế nào để quá trình sửa đổi pháp luật đủ nhanh để không làm chậm nhịp phát triển, nhưng cũng đủ chắc để không tạo ra những điểm nghẽn mới; làm thế nào để dòng tiền không bị giam cầm một cách vô cớ do các quy định không phù hợp...

Nhưng yêu cầu từ thực tiễn đang dày lên. Có thể thấy rõ điều này trong các kiến nghị doanh nghiệp gửi tới Hội nghị thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp. Những vướng mắc lặp lại ở nhiều ngành và được nhiều hiệp hội cùng phản ánh. Chẳng hạn, chuyện tiền kiểm và phân loại rủi ro trong an toàn thực phẩm được VBF, BritCham, AusCham và AmCham cùng nêu. Vướng mắc trong quản lý phụ gia, hương liệu thực phẩm đang nằm giữa Luật Hóa chất thuộc Bộ Công thương và Luật An toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế. Truy xuất nguồn gốc nguy cơ chồng chéo giữa Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế. Một dự án đầu tư đi qua Luật Đầu tư, Đất đai, Quy hoạch, Xây dựng, Môi trường...

Đây là cũng là nơi doanh nghiệp bế tắc lâu nhất, vì một cơ quan không thể tháo gỡ được. Thậm chí, xử lý từng công văn một sẽ vừa chậm vừa thiếu nhất quán...

Nền tảng kiến tạo

Điều đáng chú ý, trong các kiến nghị gửi Chính phủ lần này, cộng đồng doanh nghiệp không chỉ đề nghị Nhà nước thay đổi cách làm. Các hiệp hội cũng chủ động nhận phần việc của mình: tham gia phản biện chính sách từ sớm, cung cấp thông tin thực tiễn đầy đủ hơn, theo sát quá trình hoàn thiện dự thảo và đồng hành trong tổ chức thực thi.

Ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cho biết, Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam - VPSF 2026, với thông điệp “Đột phá thể chế - Hợp lực công tư” đã qua 13 phiên đối thoại ở các địa phương, ghi nhận hơn 450 ý kiến, kiến nghị và sáng kiến.

“Doanh nghiệp không chỉ phản ánh khó khăn, mà ngày càng chủ động đề xuất giải pháp và nguồn lực tham gia đóng góp cho địa phương, cách thức hợp tác với Nhà nước để giải quyết các vấn đề lớn về thể chế, nguồn lực, môi trường kinh doanh...”, ông Đặng Hồng Anh nói.

Đó là một thay đổi không nhỏ khi từng doanh nghiệp, dù ở quy mô, loại hình nào, cũng đang tìm kiếm giải pháp, cách thức để tham gia giải bài toán phát triển đất nước. Có lẽ đó cũng là chuyển động đáng chú ý nhất phía sau đợt rà soát, sửa đổi pháp luật quy mô lớn lần này.

***

Cũng phải nhắc lại một trong những yêu cầu mà Thủ tướng Chính phủ đặt ra khi kết luận Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp.

Thủ tướng đề nghị các ngành, các cấp, chính quyền địa phương hành động với tinh thần “khẩn trương - quyết liệt - hiệu quả - không né tránh - không đùn đẩy”. Kết quả cuối cùng phải được doanh nghiệp cảm nhận rõ rệt qua giảm thời gian, chi phí tuân thủ, tăng cường lòng tin của doanh nghiệp vào môi trường kinh doanh của đất nước, đóng góp trực tiếp, thiết thực vào tăng trưởng.

Khi những chuyển động phía sau từng điều luật được duy trì, thúc đẩy với tư duy và thước đo hiệu quả thực thi, với sự chung tay đầy trách nhiệm của cộng đồng kinh doanh, thì cải cách thể chế sẽ không chỉ dừng ở việc gỡ bỏ các rào cản cũ. Cánh cửa kiến tạo cho một giai đoạn phát triển mới đang rộng mở.