Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh trong bài phát biểu khai mạc Hội thảo công bố Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 sáng nay, 2/6/2026.

Đó cũng là một trong những thông điệp nổi bật được VCCI ghi nhận trong Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm thứ 9, với chủ đề là “Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới”.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng phát biểu khai mạc Hội thảo Công bố Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025 sáng 2/6/2026

Dấu mốc của những quyết sách lịch sử

Chủ tịch VCCI đã nhắc đến sự ra đời của “bộ tứ nghị quyết chiến lược” do Bộ Chính trị ban hành, gồm nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật và Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Mặc dù trong năm 2025 còn 5 nghị quyết nữa được Bộ Chính trị ban hành, song theo VCCI, đây là những Nghị quyết tác động trực tiếp đến quá trình xây dựng pháp luật kinh doanh năm 2025.  

“Các nghị quyết này đã tạo ra chuyển biến rõ nét trong tư duy phát triển từ quản lý sang kiến tạo, từ tư duy kiểm soát sang thúc đẩy đổi mới sáng tạo”, ông Hùng nhấn mạnh.

Một cơ chế chưa từng có

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của năm 2025 được ghi nhân trong Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 là việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

“Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp, Quốc hội trao cho Chính phủ quyền ban hành các nghị quyết có nội dung khác với quy định của luật hiện hành để xử lý các vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn”, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI phân tích.

Nói cách khác, Chính phủ được phép “vượt rào” luật định để xử lý ngay những vướng mắc cấp bách, thay vì phải chờ Quốc hội sửa từng luật một. Đổi lại, các nghị quyết này có thời hạn hiệu lực giới hạn (phần lớn đến ngày 28/2/2027) và Chính phủ phải đồng thời đề xuất sửa đổi các luật liên quan để bảo đảm tính ổn định lâu dài.

15 nghị quyết chưa đầy 8 tháng

Từ tháng 7/2025 đến tháng 4/2026, Chính phủ đã ban hành 15 nghị quyết theo cơ chế này, trải rộng từ quy hoạch, đất đai, khoáng sản, dầu khí đến thủ tục hành chính, an toàn thực phẩm và nhà ở xã hội.

“Nhiều người không hiểu sao lại có Nghị quyết 66.1, Nghị quyết 66.2, Nghị quyết 66.3... Đó là những nghị quyết Chính phủ ban hành sửa một số điều khoản của các luật liên quan đến quy hoạch, đất đai...”, ông Tuấn làm rõ.

Đằng sau cơ chế đặc biệt ấy là những câu chuyện rất cụ thể.

Có những dự án phải chờ điều chỉnh quy hoạch trong thời gian dài. Có những thủ tục vẫn yêu cầu doanh nghiệp nộp lại các giấy tờ mà cơ quan quản lý đã có trong cơ sở dữ liệu. Có những dự án khai thác vật liệu phục vụ công trình trọng điểm quốc gia vẫn phải đi qua quy trình tương tự một dự án khai thác thương mại thông thường.

Theo VCCI, những vướng mắc như vậy trở thành lý do để một cơ chế "tháo gỡ trước, sửa luật sau" được đưa vào thực tiễn.

Kỷ lục lập pháp

Không chỉ ghi nhận những "lần đầu tiên", báo cáo còn cho thấy tốc độ làm luật chưa từng có.

Chỉ trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua 89 đạo luật, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Con số này gấp gần 3 lần năm 2024 và cao hơn nhiều so với mức trung bình của giai đoạn trước.

Nếu cộng dồn hai năm 2024 - 2025, số luật được sửa, ban hành mới là hơn 120 luật, nhiều hơn toàn bộ số luật được ban hành trong giai đoạn 2016 - 2023. Riêng kỳ họp thứ 10, kỳ họp cuối nhiệm kỳ, có khối lượng công việc lớn nhất: số luật được thông qua chiếm khoảng 1/3 tổng số luật của cả nhiệm kỳ 2020-2025 và gấp khoảng 3,3 lần mức trung bình một năm trong nhiệm kỳ trước.

“Doanh nghiệp ghi nhận nỗ lực sửa luật để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoạt động kinh doanh của Quốc hội”, ông Tuấn chuyển tải thông tin.

Đặc biệt, VCCI phát hiện, tốc độ soạn thảo rút ngắn đáng kể khi nghiên cứu 33 văn bản luật trực tiếp liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Thời gian soạn thảo trung bình của các luật trong nhóm nghiên cứu là 221 ngày (khoảng 7,36 tháng), tương đương 60% so với thời hạn tối thiểu 12 tháng của quy trình trước đây. Nhiều luật khởi động trong năm 2025, chỉ mất khoảng 4 tháng, thậm chí có luật được hoàn thiện trong chưa đầy 2 tháng.

Theo VCCI, đây là một phần trong nỗ lực thể chế hóa hàng loạt chủ trương mới về đổi mới mô hình phát triển, khoa học công nghệ, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế tư nhân.

VCCI cũng ghi nhận xu hướng tích cực khác là các đạo luật ngày càng mang tính nguyên tắc, “khung”, trong khi nhiều nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ, các bộ, ngành quy định ở cấp dưới luật, qua đó tăng tính linh hoạt trong điều hành.

Cuộc cải cách thủ tục hành chính lớn nhất nhiều năm

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý khác là Nghị quyết 66.7 về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu.

Theo thống kê được nêu trong báo cáo, hơn 760 thủ tục hành chính đã được rà soát để thay thế thành phần hồ sơ bằng dữ liệu, bao phủ 14 lĩnh vực quản lý nhà nước từ Bộ Công thương, Giáo dục và Đào tạo, Khoa học và Công nghệ, đến Nông nghiệp và Môi trường, Tài chính, Tư pháp, Y tế, Ngân hàng Nhà nước, Ngoại giao, Quốc phòng, Công an. Để thực hiện việc này, cơ quan chức năng dự kiến phải sửa đổi đồng thời 22 luật, 113 nghị định và 76 thông tư.

Quy mô này tương đương với một cuộc cải cách hành chính toàn diện, nhưng được thực hiện trong thời gian ngắn hơn rất nhiều so với quy trình sửa luật thông thường”, VCCI nhận định.

Hơn 2.000 vướng mắc pháp lý được tiếp nhận và xử lý

Từ kết quả rà soát hơn 2.088 phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc, các bộ, ngành và địa phương đã tiếp nhận, phân loại, xử lý, khoảng 38% được công nhận là vướng mắc thực sự càn xử lý. Các phản ánh còn lại được trả lời, giải thích.

Theo VCCI, phần lớn vướng mắc của doanh nghiệp đã gửi tới các bộ, ngành, địa phương nằm ở cấp luật và nghị định

“Quá trình này đã thu hẹp khoảng cách giữa logic pháp lý và logic thực tiễn, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận chính sách gần hơn với thực tế doanh nghiệp", ông Đậu Anh Tuấn nhận định.

Trong số các vướng mắc được công nhận, có 42% là quy định thiếu rõ ràng; 36% là các quy định làm phát sinh chi phí tuân thủ chưa cần thiết; 22% là do chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các văn bản pháp luật.

Đáng chú ý, phần lớn vướng mắc nằm ở cấp luật và nghị định.

Dư địa cải cách

Tuy nhiên, có một số vấn đề mà VCCI đang nêu theo hướng lo ngại, đó là tỷ lệ số văn bản thực hiện theo quy trình xây dựng pháp luật theo thủ tục rút gọn tăng, năm 2025 lên tới 43% - tăng đáng kể so với các năm trước đó.

“43% này có thể không có tham vấn của doanh nghiệp, doanh nghiệp không biết thông tin cho đến khi phải thực hiện. Trường hợp Nghị định 46/2025/NĐ-CP là một ví dụ điển hình, khi doanh nghiệp chỉ biết khi thực thi, gây tắc nghẽn ở cảng, dẫn đến việc Chính phủ phải quyết định dừng hiệu lực văn bản này”, ông Đậu Tuấn nhấn mạnh.

Cùng với đó, số văn bản có hiệu lực ngay khi ban hành, thay vì sau 45 ngày tăng khá nhiều, chiếm 15,3%. Doanh nghiệp không đủ thời gian chuẩn bị cho những thay đổi cơ chế, chính sách phải tuận thủ.

Đặc biệt, dưới góc nhìn của VCCI, những thay đổi trong năm 2025 không đơn thuần là việc ban hành thêm các văn bản pháp luật. Điều quan trọng hơn là sự dịch chuyển trong tư duy quản lý: từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý sang kiến tạo và từ xử lý thủ tục sang tháo gỡ điểm nghẽn phát triển.

Ở đây, cũng cần nhắc đến câu hỏi nhiều doanh nghiệp đặt ra, đó là nếu các cơ chế đặc biệt được tạo ra để khắc phục những bất cập của hệ thống pháp luật hiện hành, liệu những thay đổi này có được thể chế hóa thành các sửa đổi luật mang tính lâu dài hay không?