Đại diện các cơ quan thương mại EU, và doanh nghiệp hai bên dự Diễn đàn Hợp tác kinh tế và thương mại Việt Nam - EU, chiều 4/11.

Thông điệp này được các chuyên gia thương mại thuộc Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam, Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN và đại diện cộng đồng doanh nghiệp hai bên nhiều lần nhấn mạnh tại Diễn đàn Hợp tác kinh tế và thương mại Việt Nam - EU 2026, chiều 4/11.

Việt Nam - EU thúc đẩy hợp tác kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới

Đây là năm thứ 9 Bộ Công thương phối hợp với EU tổ chức diễn đàn hợp tác kinh tế và thương mại song phương thường niên, với chủ đề “Định hình tương lai kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới”.

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, năm 2026 đánh dấu bước chuyển mới trong quan hệ Việt Nam - EU khi hai bên nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Cùng với đòn bẩy từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), quan hệ song phương đã có nền tảng vững chắc để thúc đẩy các hoạt động giao thương và đầu tư ngày càng thực chất, hiệu quả.

Kể từ khi EVFTA có hiệu lực, thương mại hàng hóa giữa hai bên ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể. Nếu năm 2019, trước khi Hiệp định được thực thi, kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều đạt khoảng 50 tỷ USD thì đến năm 2025 đã tăng lên hơn 73,8 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt trên 56 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm trước.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Trong 10 tháng, kim ngạch thương mại Việt Nam - EU đạt 74 tỷ USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 57,42 tỷ USD, tăng 23,3%; nhập khẩu từ EU đạt 16,58 tỷ USD, tăng 15,3%.

Đáng chú ý, thặng dư thương mại của Việt Nam với EU đạt khoảng 40,8 tỷ USD, gần gấp đôi mức 21,7 tỷ USD của cả năm 2019, thời điểm trước khi EVFTA có hiệu lực.

Sau hơn 6 năm thực thi, EVFTA không chỉ góp phần mở rộng quy mô thương mại mà còn tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam tiếp cận sâu hơn thị trường EU, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu thị trường và mặt hàng xuất nhập khẩu.

EU hiện là đối tác thương mại lớn thứ 4 của Việt Nam, thị trường xuất khẩu lớn thứ 3 và thị trường nhập khẩu lớn thứ 6. Ở chiều ngược lại, Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN và đứng thứ 9 trong số các nhà cung ứng hàng hóa hàng đầu cho thị trường này.

Theo Thứ trưởng Lương Hoàng Thái, EVFTA là một trong những hiệp định mang lại kết quả khả quan nhất trong số các FTA thế hệ mới mà Việt Nam tham gia. Việt Nam không chỉ kỳ vọng EU tiếp tục là thị trường xuất khẩu chủ lực mà còn trở thành đối tác chiến lược ưu tiên trong nâng cấp thương mại, tăng cường liên kết, xây dựng năng lực tự chủ và nâng cao tiêu chuẩn phát triển bền vững, qua đó cải thiện vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ thuế quan sang cạnh tranh bằng năng lực thực chất

Là một trong những đối tác ASEAN sớm có FTA với EU, Việt Nam đã tận dụng đáng kể lợi thế thuế quan từ EVFTA. Bước sang năm thứ 7 thực thi Hiệp định, nhiều dòng thuế đối với hàng hóa xuất khẩu sang EU đã được đưa về 0% theo lộ trình.

Tuy nhiên, EU cũng đang mở rộng đàm phán và ký kết FTA với nhiều quốc gia trong ASEAN. Điều này đồng nghĩa lợi thế cạnh tranh từ ưu đãi thuế quan của doanh nghiệp Việt Nam sẽ dần thu hẹp, đòi hỏi doanh nghiệp phải tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới.

Do đó, động lực tăng trưởng giai đoạn tới đang dần chuyển từ lợi thế thuế quan đơn thuần sang nâng cao năng lực cạnh tranh thực chất. Theo đó, giá trị gia tăng, tiêu chuẩn bền vững và khả năng thích ứng sẽ là những yếu tố quyết định để tận dụng hiệu quả các cơ hội từ khuôn khổ hợp tác mà hai bên đã xây dựng.

Ông Noel Clehane, Phó chủ tịch Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN cho rằng, yêu cầu xây dựng các chuỗi giá trị xanh hơn trong hợp tác Việt Nam - EU phải là chủ đạo, bởi tính bền vững ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh thực chất của doanh nghiệp.

Phó chủ tịch EU - ABC Noel Clehane nhấn mạnh, chuỗi giá trị xanh sẽ duy trì thương mại, đầu tư Việt Nam - EU bền vững.

Cùng với môi trường đầu tư minh bạch và khả năng dự báo chính sách, chuyển đổi xanh là điều kiện quan trọng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Những lĩnh vực như sản xuất sạch hơn, chuyển đổi năng lượng, logistics bền vững và tài chính xanh đang mở ra dư địa hợp tác đáng kể giữa Việt Nam và cộng đồng doanh nghiệp EU.

“Chuỗi giá trị toàn cầu đang được định hình lại. Làm thế nào để Việt Nam đón được dòng vốn FDI chất lượng từ các nhà đầu tư châu Âu, hiện thực hóa được điều này sẽ có tác động mạnh mẽ và tích cực tới việc xây dựng, củng cố các chuỗi cung ứng xanh, thúc đẩy hợp tác về dài hạn”, ông Noel Clehane nhấn mạnh.

Khi các tiêu chuẩn môi trường, phát thải và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng ngày càng được chú trọng tại thị trường EU, năng lực đáp ứng những yêu cầu này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì và mở rộng thị phần của doanh nghiệp Việt Nam.

Chia sẻ kinh nghiệm đầu tư theo chuỗi giá trị xanh để hàng hóa "rộng cửa" vào EU, bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Chế biến Thực phẩm Xuất khẩu Miền Tây - WestFood cho rằng, EU là thị trường tiêu chuẩn cao, rất khắt khe, nhưng vẫn có nhiều cơ hội cho các nhà cung ứng nếu thỏa mãn các tiêu chí của họ.

Nhờ đầu tư hệ thống dây chuyền hiện đại cùng công nghệ tự động hóa tiên tiến giúp nhà máy đạt công suất lớn, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe của EU mà doanh nghiệp sau đó đã xuất khẩu đi Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc khá thuận lợi. 

Không những vậy, nhờ nhà máy chế biến nông sản đóng hộp, Công ty đã giúp bà con nông dân bao tiêu sản lượng nông sản lớn, tránh được cảnh được mùa mất giá đã từng xảy ra. Hiện, doanh nghiệp đang cung cấp danh mục đa dạng các sản phẩm rau củ, trái cây chế biến chất lượng cao, bao gồm các sản phẩm IQF, sản phẩm đóng lon, đóng cup... sang EU và nhiều thị trường lớn.

Một động lực khiến hoạt động xuất khẩu nông sản chế biến sang EU hanh thông hơn, theo bà Nguyệt là nhờ "đòn bẩy" EVFTA, đưa thuế quan về 0%, tạo điều kiện để doanh nghiệp cạnh tranh với các quốc gia cùng xuất khẩu trái cây nhiệt đới vào EU như Thái Lan, Philippnes, Chi Lê, Na Uy...