Phối cảnh ga Thủ Thiêm (Nguồn: AI).

Cục Đường sắt Việt Nam vừa có Tờ trình số 2116/TTr-CĐSVN ngày 12/8/2026 đề nghị Bộ Xây dựng xem xét, phê duyệt Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối TP.HCM.

Đầu mối giao thông lớn

Được biết, phạm vi quy hoạch bao gồm các tuyến, ga đường sắt quốc gia khu vực đầu mối TP.HCM và kết nối đến trung tâm 6 tỉnh xung quanh gồm Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Tây Ninh, Long An và Tiền Giang, phù hợp với Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Quá trình nghiên cứu cũng xem xét các tuyến đường sắt đô thị đóng vai trò kết nối với mạng lưới đường sắt quốc gia.

Mục tiêu của quy hoạch là cụ thể hóa Quy hoạch mạng lưới đường sắt tại khu vực đầu mối TP.HCM, làm cơ sở quản lý hành lang đường sắt; xây dựng kế hoạch phát triển, huy động và bố trí nguồn lực đầu tư hệ thống đường sắt quốc gia trong khu vực có trọng tâm, lộ trình phù hợp.

Trong đó, ưu tiên tháo gỡ các điểm nghẽn về kết cấu hạ tầng để khai thác hiệu quả tuyến đường sắt hiện có; đồng thời tập trung đầu tư một số tuyến đường sắt mới có nhu cầu vận tải lớn, giữ vai trò quan trọng trong liên kết vùng, liên kết mạng, qua đó bảo đảm hoạt động vận tải đường sắt khu vực đầu mối TP.HCM liên hoàn, thông suốt và hiệu quả.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2030 là nâng cấp, cải tạo các tuyến đường sắt hiện có, kết hợp xây dựng mới một số tuyến nhằm nâng cao năng lực kết cấu hạ tầng, đáp ứng nhu cầu vận tải hành khách, hàng hóa trong vùng TP.HCM.

Trong đó, tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu sẽ được tập trung nâng cấp, cải tạo, bảo đảm an toàn chạy tàu và từng bước đưa vào cấp kỹ thuật nhằm phát huy vai trò vận tải hành khách, hàng hóa.

Cùng với đó, quy hoạch định hướng nghiên cứu, đầu tư, khởi công một số tuyến, ga đường sắt xuyên tâm, vành đai và kết nối các cảng biển lớn, qua đó tăng năng lực vận tải và khả năng kết nối liên thông giữa các tuyến đường sắt trong khu vực đầu mối.

Các tuyến đáng chú ý gồm đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đoạn Nha Trang - TP.HCM; Trảng Bom - Hòa Hưng - Tân Kiên; Biên Hòa - Vũng Tàu kết nối khu vực cảng Thị Vải - Cái Mép; TP.HCM - Cần Thơ; TP.HCM - Lộc Ninh và Thủ Thiêm - Long Thành.

Về công nghệ, kỹ thuật, các tuyến đường sắt được định hướng từng bước áp dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải và phù hợp với lộ trình thực hiện cam kết giảm phát thải ròng về “0” của Việt Nam tại COP26.

Tầm nhìn đến năm 2050, mạng lưới đường sắt khu vực đầu mối TP.HCM cơ bản được hoàn thiện, bảo đảm kết nối liên thông, an toàn, hiệu quả giữa các tuyến đường sắt; đồng thời kết nối thuận tiện với các phương thức vận tải khác và các trung tâm kinh tế trọng điểm khu vực phía Nam.

Tuyến đường sắt Bắc - Nam hiện hữu sẽ hoàn thành nâng cấp, cải tạo; các tuyến mới trên hành lang Bắc - Nam, Đông - Tây và các tuyến kết nối cảng biển lớn tại TP.HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Nai, Long An cũng được hoàn thành.

Quy hoạch đồng thời đặt mục tiêu hoàn thành điện khí hóa toàn bộ mạng lưới đường sắt khu vực đầu mối, nâng cấp, hiện đại hóa phương tiện, thiết bị quản lý, điều hành, khai thác để cung cấp dịch vụ vận tải đường sắt chất lượng cao với giá thành hợp lý.

Mạng lưới 8 tuyến đường sắt

Điểm nhấn quan trọng tại Tờ trình số 2116/TTr-CĐSVN là việc Cục Đường sắt Việt Nam đề xuất quy hoạch 8 tuyến đường sắt, gồm 1 tuyến hiện hữu và 7 tuyến, đoạn tuyến xây dựng mới, từng bước hình thành mạng lưới đường sắt khu vực đầu mối TP.HCM.

Cụ thể, tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu khổ 1.000 mm có chiều dài khoảng 34 km trong phạm vi nghiên cứu, từ ga Trảng Bom đến ga An Bình.

Tuyến An Bình - Sài Gòn (Hòa Hưng) - Tân Kiên được quy hoạch xây dựng mới, đường đôi, khổ 1.435 mm, dài khoảng 33 km. Đây là tuyến có công năng chạy tàu lưỡng dụng, phục vụ đường sắt quốc gia và đường sắt kết nối đô thị.

Tuyến Biên Hòa - Vũng Tàu được quy hoạch đường đôi, khổ 1.435 mm, tổng chiều dài 132 km. Trong đó, tuyến chính An Bình - Vũng Tàu dài 103,19 km; đoạn Trảng Bom - Phước Tân dài 8,4 km và các nhánh kết nối cụm cảng Thị Vải, Cái Mép, Trung tâm Logistics Cái Mép Hạ dài 20,41 km.

Tuyến TP.HCM - Lộc Ninh được quy hoạch đường đôi, khổ 1.435 mm, với chiều dài khoảng 52 km trong phạm vi nghiên cứu, từ ga An Bình đến ga Bàu Bàng.

Tuyến TP.HCM - Cần Thơ - Cà Mau cũng được quy hoạch đường đôi, khổ 1.435 mm, với chiều dài khoảng 82 km trong phạm vi nghiên cứu, từ ga An Bình đến ga Tam Hiệp.

Đối với tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, chiều dài trong phạm vi nghiên cứu khoảng 60 km, được xây dựng đường đôi, điện khí hóa, khổ 1.435 mm. Trong đó, tuyến chính từ ga Thủ Thiêm đến ga Cảng hàng không quốc tế Long Thành dài khoảng 35 km; đoạn Cẩm Mỹ - Trảng Bom dài 25 km nhằm kết nối liên thông, hoàn chỉnh mạng lưới.

Tuyến TP.HCM - Mộc Bài (Tây Ninh) được quy hoạch đường đôi, khổ 1.435 mm, dài khoảng 61 km đến cửa khẩu Mộc Bài. Quy hoạch còn bổ sung đoạn tuyến dài khoảng 3,8 km để kết nối tuyến TP.HCM - Cần Thơ với tuyến TP.HCM - Mộc Bài.

Cuối cùng là tuyến đường sắt kết nối cảng Hiệp Phước, cảng Long An, được quy hoạch đường đôi, điện khí hóa, khổ 1.435 mm, dài khoảng 54 km, từ ga Thạnh Đức đến các ga trong cảng Hiệp Phước và cảng Long An.

Quy hoạch 4 ga đầu mối lớn

Cùng với mạng lưới 8 tuyến đường sắt, Cục Đường sắt Việt Nam đề xuất quy hoạch 4 ga đầu mối gồm Trảng Bom, An Bình, Tân Kiên và Thủ Thiêm, với chức năng được phân định theo nhu cầu vận tải hành khách, hàng hóa và kết nối giữa các tuyến.

Trong đó, ga Trảng Bom được quy hoạch là ga đầu mối hàng hóa, trung chuyển hàng hóa với tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu khổ 1.000 mm, đồng thời kết nối với tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam qua tuyến Cẩm Mỹ - Trảng Bom. Ga cũng được dự trữ khả năng tổ chức vận tải hành khách trong tương lai và thực hiện các chức năng bảo dưỡng, sửa chữa phương tiện đường sắt. Tổng diện tích ga khoảng 63,9 ha.

Ga An Bình có quy mô lớn nhất trong 4 ga đầu mối, với tổng diện tích khoảng 173 ha, đảm nhận cả chức năng đầu mối hàng hóa và hành khách. Đây cũng là ga đầu/cuối của tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu, đồng thời là đầu mối trung chuyển hành khách từ đường sắt quốc gia sang các phương tiện giao thông công cộng khác.

Ga Tân Kiên có tổng diện tích khoảng 105,1 ha, được quy hoạch là đầu mối vận tải cả hành khách và hàng hóa, đồng thời trung chuyển hành khách giữa đường sắt với các phương tiện giao thông công cộng khác.

Đáng chú ý, ga Tân Kiên còn được dự trữ quỹ đất để tổ chức đón, gửi, đỗ đợi các đoàn tàu đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam kết nối vào mạng lưới đường sắt đầu mối TP.HCM qua tuyến Cẩm Mỹ - Trảng Bom và đi qua trung tâm thành phố theo hướng An Bình - Sài Gòn - Tân Kiên.

Trong khi đó, ga Thủ Thiêm có diện tích khoảng 17,2 ha, chủ yếu đảm nhận chức năng đầu mối hành khách. Đây là ga đầu/cuối của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đồng thời phục vụ tuyến đường sắt đô thị số 2 TP.HCM và tuyến Thủ Thiêm - Long Thành.

Ga Thủ Thiêm cũng được định hướng trở thành đầu mối trung chuyển hành khách từ đường sắt sang các phương tiện giao thông công cộng khác.

Bên cạnh 4 ga đầu mối, quy hoạch còn xác định 6 nút giao đường sắt gồm Phước Tân, Dĩ An, Cẩm Mỹ, Bắc ga Tân Kiên, Long Phước và Tân Chánh Hiệp.

Về kết nối với các phương thức vận tải khác, quy hoạch định hướng xây dựng các điểm trung chuyển hành khách tại các ga, tích hợp với mạng lưới giao thông công cộng, qua đó hình thành hệ thống kết nối thống nhất.

Đối với vận tải hàng hóa, định hướng là hình thành hệ thống vận tải đa phương thức, trong đó các ga kết nối với khu vực cảng biển đóng vai trò đầu mối tập trung, kết nối các phương thức vận tải đường sắt, đường bộ, đường thủy, đường biển và đường hàng không.

Cùng với đó, các tuyến đường sắt sẽ được quy hoạch kết nối với hệ thống cảng cạn và cảng biển, tạo mạng lưới vận tải liên hoàn phục vụ vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là hàng container.

Làm rõ phương án tổ chức vận tải

Ước tính, tổng nhu cầu vốn để thực hiện Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối TP.HCM khoảng 544.231 tỷ đồng. Trong đó, giai đoạn đến năm 2030 cần khoảng 92.673 tỷ đồng; giai đoạn 2031 - 2050 cần khoảng 451.558 tỷ đồng.

Để huy động nguồn lực thực hiện quy hoạch, Cục Đường sắt Việt Nam xác định vốn ngân sách nhà nước là nguồn vốn chính, chủ yếu để quản lý, bảo trì và đầu tư kết cấu hạ tầng đường sắt. Theo đó, ngân sách Trung ương cần được ưu tiên phân bổ trong kế hoạch đầu tư công trung hạn và hằng năm với tỷ lệ phù hợp.

Bên cạnh đó, vốn vay ưu đãi được xác định là nguồn lực có tính đột phá đối với các dự án đường sắt quy mô lớn, có sức lan tỏa, tính chất liên vùng, đặc biệt là các dự án trên những hành lang Bắc - Nam, Đông - Tây.

Đối với nguồn lực xã hội hóa, quy hoạch định hướng khuyến khích đầu tư phương tiện vận tải và các công trình hỗ trợ hoạt động vận tải như kho, bãi hàng, phương tiện xếp dỡ; đồng thời nghiên cứu mô hình và hoàn thiện khung chính sách xã hội hóa đầu tư kết cấu hạ tầng đường sắt.

Đáng chú ý, Cục Đường sắt Việt Nam đề xuất cho phép tách giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập để huy động nguồn lực và triển khai ngay từ khi chủ trương đầu tư được phê duyệt.

Đối với các dự án đường sắt đầu tư theo phương thức PPP, cơ quan lập quy hoạch đề xuất nghiên cứu bổ sung quy định theo hướng cho phép ngân sách nhà nước hỗ trợ tối đa không quá 80%, nhằm bảo đảm phương án tài chính của Dự án.

Nguồn vốn tăng thu, tiết kiệm chi cũng được đề xuất ưu tiên cho phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt, trước mắt phục vụ các mục tiêu đến năm 2030, đặc biệt là triển khai đầu tư đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Về tổ chức vận tải, tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu khổ 1.000 mm được định hướng lấy ga An Bình làm điểm đầu, cuối vận tải hành khách và hàng hóa. Đối với đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, ga Thủ Thiêm là điểm đầu, cuối và ga đầu mối hành khách phía Đông TP.HCM.

Hai ga An Bình và Tân Kiên nằm ở hai phía ngoài khu vực trung tâm, được định hướng trở thành các đầu mối tổ chức chạy tàu khách xuyên tâm qua ga Sài Gòn (Hòa Hưng) trên tuyến An Bình - Sài Gòn - Tân Kiên.

Từ các đầu mối này sẽ tổ chức tàu khách đường dài, liên vùng, địa phương, nội - ngoại ô và có thể tổ chức tàu khách liên vận quốc tế. Các đoàn tàu khách xuyên Á, liên vận được định hướng chạy theo trục An Bình - Sài Gòn (Hòa Hưng) - Tân Kiên. Các ga đầu mối hành khách gồm An Bình, Sài Gòn (Hòa Hưng), Tân Kiên và Thủ Thiêm.

Đối với vận tải hàng hóa, các đoàn tàu khi vào khu vực đầu mối TP.HCM được định hướng chạy theo tuyến đường sắt vành đai, song song với Vành đai 2, thuộc tuyến TP.HCM - Cần Thơ.

Hàng hóa sau khi xếp dỡ tại các ga hàng hóa hoặc tổng kho sẽ được trung chuyển bằng phương tiện đường bộ theo các tuyến vành đai, hướng tâm để phân phối vào khu vực nội thành. Ba ga đầu mối hàng hóa được xác định gồm An Bình, Trảng Bom và Tân Kiên.