Nhiều chủng phế cầu nguy hiểm, tăng ca bệnh nặng

Ngày 24/6, tại toạ đàm “Nâng cao hiểu biết về phế cầu khuẩn xây dựng lá chắn phế cầu đủ rộng bảo vệ sức khoẻ con đủ đầy” do Pfizer Việt Nam phối hợp cùng Hội Y học Dự phòng Việt Nam tổ chức tại TP.HCM, PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, Phó trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cho biết, vi khuẩn phế cầu là tác nhân rất phổ biến trong cộng đồng.

“Nhiều người khỏe mạnh có thể mang vi khuẩn mà không có triệu chứng do đây là vi khuẩn có thể sống cộng sinh trong cơ thể. Tuy nhiên, khi xâm lấn, phế cầu có thể gây nhiều bệnh lý nghiêm trọng với tỷ lệ tử vong và di chứng cao”, PGS.TS.BS Phạm Quang Thái chia sẻ.

Phế cầu không loại trừ ai, đặc biệt là người lớn tuổi và người có bệnh nền.

Bác sĩ Thái cho biết, trên phạm vi toàn cầu, bệnh do phế cầu vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong đáng kể dù vaccine đã được sử dụng trong nhiều năm. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận hơn 20.000 ca tử vong do viêm phổi ở mọi lứa tuổi, trong đó gánh nặng bệnh tật tập trung chủ yếu ở hai nhóm là trẻ nhỏ và người cao tuổi. Đây cũng là hai nhóm cần được ưu tiên bảo vệ bằng vaccine, thay vì chỉ tập trung vào trẻ em. 

Kết quả giám sát của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cho thấy khoảng 93,9% các tuýp huyết thanh phế cầu đang lưu hành tại Việt Nam hiện đã có trong các vaccine đang sử dụng. Đây là tín hiệu tích cực bởi khác với nhiều quốc gia, nơi cơ cấu tuýp huyết thanh đã thay đổi đáng kể sau nhiều năm triển khai tiêm chủng. Các vaccine hiện nay vẫn có khả năng bao phủ phần lớn các chủng lưu hành ở Việt Nam.

Theo BS. CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố, viêm màng não do phế cầu là một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất, có tỷ lệ tử vong cao dù người bệnh được điều trị tích cực. 

Bên cạnh nguy cơ tử vong, nhiều trẻ sống sót vẫn phải đối mặt với các di chứng kéo dài như giảm thính lực, suy giảm khả năng học tập, rối loạn vận động hoặc động kinh, gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống của trẻ và tạo gánh nặng lâu dài cho gia đình cũng như xã hội.

Các chuyên gia y tế cho biết, bức tranh dịch tễ các týp huyết thanh luôn thay đổi theo thời gian và khác nhau giữa các quốc gia. Vì vậy, việc giám sát thường xuyên các týp huyết thanh lưu hành là cơ sở quan trọng để xây dựng chính sách vaccine phù hợp. Hiện thế giới đã ghi nhận hơn 100 tuýp huyết thanh phế cầu, trong đó khoảng hơn 20 tuýp gây ra gần 90% các trường hợp bệnh phế cầu xâm lấn. Một số tuýp huyết thanh như 19A, 3, 11A, 19F… có độc lực cao hoặc lưu hành phổ biến, làm tăng số ca mắc và tử vong.

Các chuyên gia y tế trao đổi tại buổi toạ đàm “Nâng cao hiểu biết về phế cầu khuẩn xây dựng lá chắn phế cầu đủ rộng bảo vệ sức khoẻ con đủ đầy”.

“Chìa khóa” giảm bệnh nặng, tử vong do phế cầu

Từ những ca bệnh điều trị, BS. CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố khuyến cáo phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ có các dấu hiệu nhiễm khuẩn hô hấp kéo dài hoặc diễn tiến bất thường. 

Việc theo dõi sát các triệu chứng, đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời và chủ động phòng bệnh bằng các biện pháp phù hợp là yếu tố quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và các biến chứng do phế cầu.

Nhiều trường hợp ban đầu chỉ có biểu hiện sốt, ho, sổ mũi hoặc nôn nên dễ bị nhầm với các bệnh nhiễm virus thông thường. Tuy nhiên, sau vài ngày, bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh. Một số loại virus đường hô hấp như RSV hay rhinovirus có thể làm suy giảm hàng rào bảo vệ của đường hô hấp, tạo điều kiện để phế cầu vốn cư trú ở vùng mũi họng phát triển và gây bệnh xâm lấn.

Nói về tình hình tiêm chủng hiện nay, PGS.TS.BS Phạm Quang Thái thông tin dù tỷ lệ tiếp cận vaccine dịch vụ tại các thành phố lớn khá cao, tỷ lệ tử vong do bệnh phế cầu xâm lấn vẫn ở mức đáng lo ngại. Khoảng 8,8% trường hợp mắc bệnh phế cầu xâm lấn vẫn tử vong dù đã được điều trị tích cực. Nhiều trường hợp không đáp ứng với các kháng sinh mạnh nhất hiện có, làm gia tăng nguy cơ tử vong cũng như tình trạng kháng kháng sinh.

Theo các nghiên cứu hiện có tại Việt Nam, dù chưa có hệ thống giám sát quy mô toàn quốc, các dữ liệu từ nhiều bệnh viện và khu vực đều cho thấy các tuýp huyết thanh gây gánh nặng bệnh tật lớn hiện nay vẫn nằm trong phạm vi bảo vệ của vaccine.

Về lựa chọn vaccine, bác sĩ Thái cho rằng rất khó khẳng định loại vaccine nào là tốt nhất bởi dịch tễ học luôn biến động. Tuy nhiên, vị bác sĩ này nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng nhất là được tiếp cận vaccine sớm bởi đây là biện pháp hiệu quả để phòng bệnh nặng, giảm tử vong và hạn chế tình trạng người lành mang vi khuẩn trong cộng đồng.

Một số chuyên gia y tế cũng bày tỏ mong muốn vaccine phế cầu sớm được đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng của Việt Nam. Chỉ khi tỷ lệ bao phủ vaccine đủ lớn mới có thể giảm đáng kể tình trạng mang vi khuẩn, cắt giảm chuỗi lây truyền trong cộng đồng và bảo vệ hiệu quả các nhóm nguy cơ cao.

Bên cạnh việc mở rộng tiêm chủng, nước ta cũng cần tiếp tục đầu tư cho hệ thống giám sát dịch tễ nhằm theo dõi sự thay đổi của các tuýp huyết thanh phế cầu. Đây là cơ sở để cập nhật khuyến cáo chuyên môn và xây dựng chiến lược sử dụng vaccine phù hợp với thực tế lưu hành của vi khuẩn tại Việt Nam.