Quy định mới hướng tới phát hiện sớm nguy cơ suy dinh dưỡng, xây dựng chế độ dinh dưỡng cá thể hóa và góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm biến chứng, cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Ung thư hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2022 căn bệnh này đã cướp đi khoảng 10 triệu sinh mạng trên toàn cầu.

Số ca mắc mới được dự báo tiếp tục gia tăng do già hóa dân số, quá trình đô thị hóa cùng sự gia tăng của các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, chế độ ăn uống thiếu lành mạnh và lối sống ít vận động.

Bộ Y tế vừa ban hành hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư, nhấn mạnh dinh dưỡng là một phần không thể tách rời trong quá trình điều trị.

Những năm gần đây, sự phát triển của các phương pháp điều trị hiện đại như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị nhắm trúng đích và miễn dịch đã giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ sống của người bệnh ung thư.

Tuy nhiên, bên cạnh hiệu quả điều trị, các phương pháp này cũng gây ra nhiều tác dụng phụ, đặc biệt trên hệ tiêu hóa, làm giảm khả năng ăn uống, gia tăng nhu cầu chuyển hóa và dẫn tới suy dinh dưỡng, suy mòn.

Theo Bộ Y tế, mối quan hệ giữa ung thư và dinh dưỡng mang tính hai chiều. Bản thân khối u và quá trình điều trị có thể làm người bệnh suy dinh dưỡng. Ngược lại, tình trạng dinh dưỡng lại ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng điều trị, mức độ dung nạp hóa trị, xạ trị cũng như tiên lượng sống của người bệnh.

Đáng chú ý, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư có thể lên tới 80%, tùy thuộc vào loại ung thư, giai đoạn bệnh và phương pháp điều trị. Tình trạng này thường gặp hơn ở những người mắc ung thư đường tiêu hóa, ung thư gan mật tụy và ung thư vùng đầu cổ.

Trước thực tế đó, Bộ Y tế ban hành hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư, trong đó nhấn mạnh yêu cầu sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng và đánh giá tình trạng dinh dưỡng ngay từ thời điểm chẩn đoán bệnh, đồng thời theo dõi xuyên suốt quá trình điều trị.

Mục tiêu quan trọng của can thiệp dinh dưỡng là duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế sụt cân, cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng, tăng khả năng đáp ứng điều trị, rút ngắn thời gian hồi phục và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Theo hướng dẫn mới, việc điều trị dinh dưỡng phải được cá thể hóa cho từng người bệnh, bắt đầu từ tư vấn chế độ ăn và tăng cường dinh dưỡng qua đường miệng. Sau khi sàng lọc, những trường hợp có nguy cơ hoặc đã bị suy dinh dưỡng cần được đánh giá toàn diện về cân nặng, chỉ số khối cơ thể (BMI), mức độ sụt cân, khối lượng cơ, khẩu phần ăn cũng như các chỉ số cận lâm sàng liên quan.

Trên cơ sở đó, nhân viên y tế sẽ xây dựng kế hoạch điều trị dinh dưỡng phù hợp với từng người bệnh nhằm bảo đảm hiệu quả điều trị tối ưu.

Bộ Y tế cũng đưa ra các khuyến nghị cụ thể về nhu cầu dinh dưỡng đối với người bệnh ung thư. Theo đó, người bệnh cần được cung cấp khoảng 25-30 kcal/kg cân nặng mỗi ngày và tối thiểu 1,2g protein/kg cân nặng/ngày. Đối với các trường hợp suy dinh dưỡng nặng hoặc mất nhiều khối cơ, lượng protein có thể tăng lên 1,5g/kg cân nặng/ngày.

Về chất béo, lipid nên chiếm dưới 30% tổng năng lượng khẩu phần, ưu tiên các loại chất béo không bão hòa và hạn chế chất béo bão hòa cũng như chất béo chuyển hóa. Vitamin và khoáng chất được bổ sung theo nhu cầu khuyến nghị như đối với người bình thường, chỉ sử dụng liều cao trong trường hợp có bằng chứng thiếu hụt cụ thể và theo chỉ định của bác sĩ.

Đáng chú ý, hướng dẫn mới khuyến cáo không áp dụng các chế độ ăn kiêng nghèo năng lượng, trong đó có chế độ ăn keto, cho người bệnh ung thư. Đây là chế độ ăn giảm tối đa carbohydrate và tăng chất béo, protein.

Theo Bộ Y tế, hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học chứng minh các chế độ ăn này giúp nâng cao hiệu quả điều trị ung thư. Ngược lại, chúng có thể làm gia tăng nguy cơ suy dinh dưỡng, đặc biệt ở những người đã suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng từ trước.

Các chuyên gia nhận định, chăm sóc dinh dưỡng cần được xem là một phần không thể tách rời trong điều trị ung thư. Việc phát hiện sớm nguy cơ suy dinh dưỡng, can thiệp kịp thời và phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ điều trị với bác sĩ dinh dưỡng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm biến chứng, cải thiện tiên lượng và chất lượng sống lâu dài cho người bệnh.

Trong bối cảnh số ca ung thư tiếp tục gia tăng, hướng dẫn mới của Bộ Y tế được kỳ vọng sẽ góp phần chuẩn hóa hoạt động chăm sóc dinh dưỡng tại các cơ sở khám chữa bệnh, giúp người bệnh được tiếp cận các giải pháp điều trị toàn diện và hiệu quả hơn.