Thực hiện các cam kết FTA, Việt Nam phải tự do hóa thương mại 95-97% hàng hóa nhập khẩu. Để bảo vệ hợp lý sản xuất trong nước, một trong những biện pháp hữu hiệu đang được các nước trên thế giới sử dụng là dựng hàng rào phi thuế quan bằng thuế phòng vệ thương mại.

Tuy nhiên, cho ý kiến vào Dự thảo Luật thuế Xuất khẩu, thuế nhập khẩu (XNK) vào sáng nay, nhiều thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng, thuế phòng vệ thương mại của Việt Nam quá mờ nhạt.

Thuế phòng vệ thương mại gồm 3 loại là thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp và thuế tự vệ.

Theo Dự thảo Luật thuế XNK sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua ngay tại Kỳ họp thứ 10 tới đây thì kể từ ngày 1/7/2016, Việt Nam chỉ đánh thuế chống bán phá giá đối với hàng nhập khẩu khi việc bán phá giá hàng hoá là nguyên nhân gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước hoặc ngăn cản đáng kể việc hình thành ngành sản xuất trong nước.

Bà Trương Thị Mai, Chủ nhiệm ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội

Việc áp thuế chống bán phá giá chỉ được áp dụng ở mức độ cần thiết, hợp lý nhằm ngăn ngừa hoặc hạn chế thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước.

Cũng kể từ 1/7/2016, Việt Nam chỉ áp thuế chống trợ cấp khi hàng hoá nhập khẩu là nguyên nhân gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước. Thuế chống trợ cấp chỉ được áp dụng ở mức độ cần thiết, hợp lý nhằm ngăn ngừa hoặc hạn chế thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước. Và iệc áp dụng thuế chống trợ cấp không được gây thiệt hại đến lợi ích kinh tế - xã hội trong nước.

Đối với thuế tự vệ, theo Dự thảo Luật thuế XNK, để áp thuế này thì hàng nhập khẩu phải bảo đảm điều kiện là khối lượng, hoặc số lượng gia tăng đột biến một cách tuyệt đối hoặc tương đối so với khối lượng, hoặc số lượng của hàng hoá tương tự hoặc hàng hoá cạnh tranh trực tiếp được sản xuất trong nước. Và việc gia tăng khối lượng hoặc số lượng hàng hoá nhập khẩu gây ra hoặc đe doạ gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất hàng hoá tương tự hoặc hàng hoá cạnh tranh trực tiếp trong nước.

Theo bà Trương Thị Mai, Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội, quy định như vậy quá chung chung, rất mơ hồ, rất khó thực hiện.

“Thế nào là đe dọa gây ra thiệt hại? Thế nào là thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước? Nếu không làm rõ được nội hàm thì làm sao có thể áp thuế chống phá giá được. Giả sử có áp được thuế chống bán phá giá thì áp mức thuế nào để bảo đảm “ở mức độ cần thiết”, “hợp lý” để hạn chế thiệt hại “đáng kể” cho ngành sản xuất trong nước. Những khái niệm này rất chung chung, mơ hồ, nếu không làm rõ được nội hàm sẽ rất khó bảo vệ hoạt động sản xuất trong nước trong bối cảnh hàng rào thuế quan được dỡ bỏ”, bà Mai bình luận.

Tương tự như vậy đối với thuế tự vệ, thuế chống trợ cấp nhiều thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng không thể “mường tượng” nổi khái niệm “thiệt hại đáng kể”, “hàng hoá nhập khẩu gia tăng đột biến”, “đe doạ gây ra thiệt hại nghiêm trọng”…

“Các khái niệm để áp dụng thuế phòng vệ thương mại quá mơ hồ, quá trừu tượng, nếu không định lượng được, không làm rõ được nội hàm thì lấy lý do gì để bảo vệ hoạt động sản xuất trong nước một khi hàng hóa nhập khẩu được trợ cấp, trợ giá, bán phá giá”, bà Mai lo ngại và cho rằng, khi 95-97% hàng hóa nhập khẩu không phải chịu thuế nhập khẩu, ngoài áp dụng hàng rào kỹ thuật thì chỉ có biện pháp để bảo vệ sản xuất trong nước là áp thuế chống trợ cấp, thuế chống bán phá giá và thuế tự vệ. Nếu các biện pháp này bị vô hiệu hóa do quy định mơ hồ, trừu tượng thì sản xuất trong nước bị tác động rất lớn.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế, ông Nguyễn Văn Giàu cũng cho rằng những quy định về phòng vệ thương mại rất khó định lượng vì quy định rất mơ hồ.

“Chính sách thuế phải cụ thể, minh bạch, dễ hiểu, dễ thực hiện và chỉ hiểu theo một nội hàm. Nếu không bảo đảm được những yêu cầu này, thuế XNK sẽ tác động rất sâu sắc, toàn diện đến toàn bộ hoạt động sản xuất trong nước cũng như tác động mạnh đến tăng trưởng kinh tế”, ông Giàu nhấn mạnh.