Giàu bản sắc văn hóa

Quảng Ninh được ví như “Việt Nam thu nhỏ”, hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của nhiều dân tộc, vùng, miền, kết tinh trong hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể rất phong phú, đa dạng. Tỉnh có 42 thành phần dân tộc thiểu số với gần 163.000 người, cư trú, sinh sống rải rác ở hơn 85% diện tích của tỉnh, tập trung chủ yếu ở các huyện miền núi như: Bình Liêu, Ba Chẽ, Tiên Yên…

Theo thống kê của Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Quảng Ninh, Tỉnh hiện có 630 di tích, trong đó có 8 di tích quốc gia đặc biệt, 56 di tích cấp quốc gia, 101 di tích cấp tỉnh và hơn 400 di tích đã được kiểm kê. Trong đó, nổi bật nhất là Vịnh Hạ Long được tổ chức UNESCO 3 lần công nhận là di sản thiên nhiên thế giới.

Cùng với Vịnh Hạ Long, Quảng Ninh còn có các di tích quốc gia đặc biệt như: Khu di tích lịch sử - danh thắng Yên Tử, Khu di tích lịch sử Bạch Đằng và Khu di tích nhà Trần... Đây đều là những điểm đến thu hút hàng triệu lượt du khách mỗi năm của Quảng Ninh.

Phật tử, du khách đón bình minh trên đỉnh thiêng Yên Tử. Ảnh: Quảng Ninh Portal.

Không chỉ đa dạng các di sản văn hoá vật thể, các di sản văn hoá phi vật thể của Quảng Ninh cũng rất phong phú với 362 di sản. Những di sản văn hóa đều mang nét đặc trưng của từng vùng miền như: ngữ văn dân gian (gồm sử thi, ca dao, dân ca, tục ngữ, hò, vè, câu đối...); nghệ thuật trình diễn dân gian (gồm âm nhạc, múa hát, sân khấu); tập quán xã hội (gồm luật tục hương ước, chuẩn mực đạo đức, nghi lễ và các phong tục khác); …

Vào đầu tháng 6/2025, Quảng Ninh có thêm 4 di sản văn hóa phi vật thể được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đó là, Tri thức dân gian về nghệ thuật may trang phục truyền thống của người Sán Chỉ; Tri thức dân gian nghệ thuật may và trang trí trang phục người Dao Thanh Phán; Tập quán xã hội và tín ngưỡng Lễ hội Cầu mùa của người Sán; Nghệ thuật trình diễn dân gian hát đối vùng biển tỉnh Quảng Ninh.

Quảng Ninh thường xuyên duy trì tổ chức các hoạt động văn hóa giàu ý nghĩa.

Như vậy, cho đến nay, Quảng Ninh đã có tổng cộng 19 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây sẽ là cơ sở để địa phương tăng cường công tác bảo tồn, phát huy, lan tỏa những giá trị di sản quý báu ấy đến với công chúng, góp phần quảng bá di sản gắn với phát triển du lịch bền vững.

Với kho tàng các di sản văn hoá vật thể, phi vật thể trên đã, đang và sẽ là nguồn tài nguyên quan trọng của Quảng Ninh trong phát triển du lịch văn hoá, tâm linh.

Quan tâm và đầu tư đúng tầm

Phát huy những thế mạnh sẵn có, Quảng Ninh đang tập trung phát triển ngành dịch vụ, du lịch để trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Điều này bao gồm việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng, đa dạng hóa sản phẩm du lịch và nâng cao chất lượng dịch vụ, hướng tới mục tiêu trở thành một trung tâm du lịch hàng đầu cả nước.

Trung tâm Văn hóa - Thể thao dân tộc Sán Chỉ đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng cao của người dân.

Đến nay, Quảng Ninh đã có những công trình văn hóa đạt tiêu chuẩn quốc tế như: Bảo tàng - Thư viện, Công viên hoa Hạ Long, Quảng trường 30/10, Cột Đồng hồ, Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh... Hệ thống thiết chế văn hóa từ tỉnh đến cơ sở được đầu tư đồng bộ đã rút ngắn khoảng cách, nhu cầu thụ hưởng văn hóa của người dân giữa các vùng miền, địa phương trong tỉnh. 13/13 huyện, thị xã, thành phố trên địa bản tỉnh có Trung tâm Văn hóa - Thể thao, thư viện.

Bên cạnh công tác trùng tu, tôn tạo, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, Quảng Ninh cũng đang đẩy mạnh lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử là Di sản thế giới. Nếu được ghi nhận, di sản văn hóa này sẽ tiếp tục góp phần đưa Quảng Ninh trở thành địa danh nổi tiếng toàn cầu, mở ra cơ hội lớn trong giao lưu, hội nhập, phát triển văn hóa và du lịch.

Có thể thấy, với sự quan tâm và đầu tư đúng tầm, tỉnh Quảng Ninh đã đạt được nhiều kết quả thiết thực trong việc xây dựng, quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh.

Gìn giữ, phát huy, nâng tầm giá trị di sản

Quảng Ninh đã và đang rất thành công trong việc khai thác, phát huy hiệu quả các giá trị của di sản để phát triển du lịch. Điển hình là Vịnh Hạ Long.

Theo bà Nguyễn Thị Hạnh, Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh, kể từ khi Vịnh Hạ Long được công nhận là di sản thiên nhiên thế giới, tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách, quy định về công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Quảng Ninh luôn xác định, vịnh Hạ Long là báu vật được thiên nhiên ban tặng, là động lực quan trọng để phát triển du lịch và chuyển đổi mô hình tăng trưởng trong cơ cấu kinh tế. Bởi vậy, quá trình khai thác và phát huy giá trị di sản, công tác bảo tồn và gìn giữ luôn được tỉnh quan tâm.

Năm 2024, tổng số khách tham quan Vịnh Hạ Long đạt hơn 3,2 triệu lượt, trong đó có trên 2 triệu khách quốc tế. Ảnh: Quỳnh Nga

Song hành trong công tác quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị Di sản, địa phương cũng đưa ra các giải pháp quản lý, bảo vệ, nhằm ngăn chặn những nguy cơ xâm hại đến di sản. Tỉnh đã thành lập khu bảo tồn nhằm bảo tồn giá trị đa dạng sinh học của vịnh. 

Nhắc tới du lịch tâm linh, Yên Tử - quần thể di tích và danh thắng nổi tiếng của Quảng Ninh - địa danh không thể không nhắc đến. Với những giá trị đặc biệt về thiên nhiên, văn hóa, từ lâu đây đã là điểm đến du lịch tâm linh nổi tiếng. Nơi đây thu hút du khách bởi vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ, không gian thanh tịnh và giá trị văn hóa, lịch sử sâu sắc.

Nghi lễ của người Sán Dìu được tái hiện tại Lễ hội Đền Đức ông Hoàng Cần - Ngày hội Văn hóa Thể thao dân tộc Sán Dìu.

Tại một số địa phương nơi đồng bào dân tộc thiểu số đã và đang tích cực tham gia vào hoạt động du lịch, biến văn hóa truyền thống của họ thành sản phẩm du lịch độc đáo. Đầu năm 2024, được sự vận động, hỗ trợ của chính quyền địa phương, 6 hộ dân đồng bào Sán Chỉ thôn Khe Lục (xã Đại Dực, huyện Tiên Yên) đã xây dựng khu homestay và thành lập Tổ hợp tác du lịch cộng đồng. Mô hình đi vào hoạt động đã thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm những nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Sán Chỉ.

Ông Nguyễn Chí Thành, Bí thư Huyện ủy Tiên Yên cho biết, mô hình du lịch cộng đồng đã giúp người dân tộc thiểu số vừa bảo vệ các nét đẹp văn hóa truyền thống, vừa phát triển kinh tế - xã hội. Việc người dân bản địa ngày càng tích cực sáng tạo, đổi mới sản phẩm du lịch để thu hút khách du lịch sẽ tạo thêm thu nhập và việc làm.

Đồng bào dân tộc người Sán Chỉ đã và đang tích cực tham gia vào hoạt động du lịch, biến văn hóa truyền thống của họ thành sản phẩm du lịch độc đáo.

Ngoài ra, sản phẩm du lịch làng quê, sinh thái, trải nghiệm đã khẳng định được thương hiệu và tiếp cận thị trường như là một số làng nghề thủ công truyền thống gốm sứ (thị xã Đông Triều); đan ngư cụ, đóng tàu vỏ gỗ (thị xã Quảng Yên), nuôi cấy ngọc trai (huyện Vân Đồn); điểm Du lịch làng quê Yên Đức, Điểm du lịch hồ Khe Chè;… Hiện khoảng 120 di tích, di sản đã nằm trong các điểm tour, tuyến du lịch cố định của Quảng Ninh.

Với các giải pháp được triển khai đồng bộ, giá trị của hệ thống di sản đã từng bước được phát huy, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của lĩnh vực dịch vụ - du lịch trên địa bàn. Năm 2025, tỉnh Quảng Ninh đặt mục tiêu đón 20 triệu lượt khách, trong đó 15,5 triệu khách du lịch nội địa và 4,5 triệu khách du lịch quốc tế. Tổng thu từ hoạt động du lịch dự kiến đạt 50.000 tỷ đồng.