Diễn đàn Xuất bản số 2025 lần đầu tiên được tổ chức dành riêng cho ngành xuất bản tại Việt Nam. Chương trình quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia công nghệ, đơn vị xuất bản - phát hành, startup nội dung số và doanh nghiệp chuyển đổi số để cùng đối thoại, kết nối và định hình tương lai ngành xuất bản trong thời đại AI và chuyển đổi số.

Tiến sĩ Nguyễn Minh Hồng, Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam (VDCA), cho rằng xuất bản số là cơ hội lịch sử để thúc đẩy văn hóa đọc mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và kết nối tri thức toàn cầu. Song song đó là những thách thức ngày càng lớn từ trí tuệ nhân tạo (AI) và vấn nạn vi phạm bản quyền.

Phiên thảo luận "Những mô hình mới của xuất bản trong kỷ nguyên số".

Theo số liệu được đưa ra tại Diễn đàn Xuất bản Số 2025 cho biết thống kê toàn cầu, thị trường xuất bản năm 2024 đạt khoảng 151 tỷ USD, trong đó ebook và audiobook chiếm tới 30% thị phần. Tuy nhiên, tại Việt Nam, “mỏ vàng” này vẫn chưa được khai thác hiệu quả do vướng mắc về công nghệ, tư duy bảo thủ và đặc biệt là nạn xâm phạm bản quyền chưa được kiểm soát.

Ông Nguyễn Thế Hùng, Giám đốc Công ty TNHH Điện tử Aki cho biết, xuất bản số hiện được xem là “mỏ vàng” toàn cầu, mở ra dư địa tăng trưởng lớn cho các doanh nghiệp nội dung. Thế nhưng có một thực tế hiện nay, tại Việt Nam, người đọc trẻ “đang bị quen dần với sản phẩm lậu”.

“Việt Nam đang có khoảng 300.000 người đọc sách điện tử và con số gia tăng là 15%/năm. Nghịch lý hiện nay là thiếu nền tảng phân phối sách bản quyền. Tác giả không tìm được đầu ra, nhà xuất bản chưa cởi mở chia sẻ nội dung. Vì lẽ đó, bạn đọc trẻ như Gen Z, dù họ không muốn nhưng buộc phải quen dần với sản phẩm “lậu”. Từ đó vi phạm bản quyền, xói mòn thói quen trả tiền cho tri thức”, ông Hùng nói.

Theo ông Hùng , một hệ sinh thái hoàn chỉnh - nơi người dùng có thể tiếp cận tri thức một cách dễ dàng, hợp pháp, và hiệu quả, bao gồm: Thiết bị - Nội dung - Nền tảng phân phối. Mô hình đã được chứng minh qua nhiều ngành nội dung trên thế giới. Trong đó, ở Việt Nam, cần sự chung tay của nhà xuất bản, tác giả, người nắm giữ phần quan trọng nhất: Nội dung.

“Bài toán phải tìm lời giải sớm là trong khi thế giới bước vào kỷ nguyên công nghiệp văn hóa - xuất bản số, Việt Nam vẫn còn loay hoay với hệ sinh thái số bản quyền sách. Trước sau gì chúng ta cũng sẽ sớm hứng “dòng thác sách Amazon”. Vì vậy, ngành xuất bản cần sẵn sàng với các khả năng thay đổi cục diện xuất bản trong những năm tới”, ông Nguyễn Thế Hùng chỉ rõ.

Còn ông Nguyễn Cảnh Bình, Chủ tịch HĐQT Alpha Books thì cho rằng, trong kỷ nguyên số, xuất bản không còn đơn thuần là hoạt động in ấn, mà trở thành quá trình quản trị toàn diện vòng đời của nội dung - từ sáng tạo, xuất bản, phân phối cho đến tái cấu trúc và khai thác dẫn xuất. Một nội dung giờ đây có thể tồn tại ở nhiều định dạng và trải nghiệm khác nhau: bản giấy và số, đọc và nghe, hay các ứng dụng học tập tương tác,... 

"Trước đây, một cuốn sách là một sản phẩm đơn lẻ, khép kín. Ngày nay, một nội dung có thể phát triển thành cả một hệ sinh thái: từ ebook, audiobook, bản tóm tắt, thẻ ghi nhớ, podcast cho đến video phân tích, lớp học trực tuyến. Tư duy xuất bản mới là "Product Line", thay vì chỉ đơn thuần "title by title". Điều này có nghĩa một cuốn sách giờ đây là điểm khởi đầu cho một dòng sản phẩm - một chuỗi nội dung đồng bộ, có thể phát triển liên tục theo nhu cầu của người dùng", ông Bình cho biết. 

Theo ông Bình, thị trường xuất bản Việt Nam hiện chỉ đạt quy mô khoảng 4.000 - 5.000 tỷ đồng. Nhưng với quy mô dân số hơn 100 triệu dân, ngành xuất bản Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển lên mức 20.000 - 40.000 tỷ đồng. Như vậy, rõ ràng quy mô thị trường hiện chưa tương xứng với tiềm năng. 

Do đó, để nắm bắt được cơ hội này, ông Bình cho rằng cần có sự chuyển mình đồng bộ - từ tư duy biên tập, công nghệ, phân phối cho tới chiến lược liên kết chuỗi giá trị để hình thành những nhà xuất bản lớn có tầm nhìn dài hạn và khả năng dẫn dắt hệ sinh thái.

Đồng thời, giới xuất bản cũng cần tự làm mới mình bằng những sản phẩm thực sự hữu ích, đáp ứng đúng nhu cầu của người đọc thế nhưng chi phí cần dễ tiếp cận hơn, đồng thời có được trải nghiệm tốt hơn nhờ sự hỗ trợ của công nghệ.