Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá sốt xuất huyết Dengue là một trong những mối đe dọa y tế toàn cầu có tốc độ gia tăng nhanh nhất hiện nay. Chỉ riêng năm 2025, thế giới ghi nhận khoảng 3,6 triệu ca mắc và gần 2.000 ca tử vong tại gần 100 quốc gia.

Tại Việt Nam, dịch bệnh cũng đang diễn biến theo chiều hướng đáng lo ngại. Năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 181.000 ca mắc và 43 trường hợp tử vong.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá sốt xuất huyết Dengue là một trong những mối đe dọa y tế toàn cầu có tốc độ gia tăng nhanh nhất hiện nay.

Hiện số ca mắc đã vượt 50.300 trường hợp, tăng gấp 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước. Điều đáng lo ngại là dịch không còn xuất hiện theo chu kỳ quen thuộc mà đã gia tăng ngay từ đầu năm, trước cả mùa mưa vốn được xem là thời điểm cao điểm của sốt xuất huyết.

Lý giải về thực trạng này, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) Võ Hải Sơn cho biết, sốt xuất huyết đang dần phá vỡ các quy luật dịch tễ quen thuộc. Nếu trước đây dịch thường giảm vào cuối năm thì năm 2025 số ca mắc vẫn duy trì ở mức cao trong các tháng 11 và 12.

Theo ông Võ Hải Sơn, thời tiết nóng ẩm xen kẽ mưa kéo dài từ đầu năm đến nay đã tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh sinh sản và phát triển. Bên cạnh đó, sự lưu hành chiếm ưu thế của tuýp huyết thanh DENV-2 cũng khiến số ca bệnh nặng và nhập viện gia tăng.

TS.Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam nhận định, có ba yếu tố cốt lõi khiến sốt xuất huyết trở thành mối đe dọa toàn cầu gồm biến đổi khí hậu, tốc độ đô thị hóa nhanh tại các khu dân cư đông đúc khiến hạ tầng không theo kịp nhu cầu phát triển và đặc tính ngày càng khó dự báo của dịch bệnh.

Theo Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương Trần Như Dương, trong vòng 50 năm qua, số ca mắc sốt xuất huyết trên toàn cầu đã tăng gấp 30 lần.

Mỗi năm thế giới ghi nhận từ 50 đến 100 triệu ca mắc và khoảng 24.000 trường hợp tử vong. Năm 2026 cũng là năm thứ 16 liên tiếp các quốc gia ASEAN triển khai các hoạt động hưởng ứng Ngày ASEAN phòng chống sốt xuất huyết nhằm tăng cường hợp tác khu vực trong công tác kiểm soát dịch bệnh.

Tại Hà Nội, địa phương có mật độ dân cư cao, tốc độ đô thị hóa nhanh cùng nhiều công trường xây dựng, khu nhà trọ công nhân và sinh viên, nguy cơ bùng phát dịch luôn hiện hữu. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội, từ đầu năm đến nay thành phố ghi nhận 337 trường hợp mắc tại 93 phường, xã, tăng so với cùng kỳ năm ngoái.

Các chuyên gia cho biết, một trong những nguyên nhân khiến sốt xuất huyết vẫn gây nhiều ca tử vong là bệnh có diễn biến rất "đánh lừa". Khoảng 75% trường hợp nhiễm virus không có triệu chứng rõ ràng.

Với những người phát bệnh, giai đoạn nguy hiểm nhất lại thường xuất hiện từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy, đúng thời điểm cơn sốt bắt đầu giảm khiến nhiều người lầm tưởng bệnh đang hồi phục.

PGS-TS.Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam nhận định, chính tâm lý chủ quan này khiến không ít bệnh nhân đến bệnh viện quá muộn, trong khi đây là giai đoạn dễ xảy ra sốc, xuất huyết nặng, suy đa tạng và tử vong nếu không được theo dõi, điều trị kịp thời. Ngay cả những trường hợp được cứu sống cũng có thể phải đối mặt với nhiều di chứng kéo dài như suy giảm trí nhớ, mất ngủ, rối loạn thị lực, trầm cảm hoặc rụng tóc.

Không chỉ đe dọa sức khỏe, sốt xuất huyết còn tạo áp lực rất lớn đối với hệ thống y tế. Những ca bệnh nặng phải thở máy, lọc máu có chi phí điều trị lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí 500-600 triệu đồng.

Theo TS.Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, biến đổi khí hậu, quá trình đô thị hóa nhanh và đặc tính ngày càng khó dự báo của dịch bệnh là ba yếu tố chính khiến sốt xuất huyết tiếp tục lan rộng trên toàn cầu. Trong 50 năm qua, số ca mắc sốt xuất huyết trên thế giới đã tăng khoảng 30 lần.

Tại Hà Nội, mật độ dân cư cao, nhiều công trình xây dựng cùng điều kiện thời tiết nóng ẩm đang làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch. Từ đầu năm đến nay, thành phố ghi nhận 337 ca mắc tại 93 xã, phường. Mặc dù chưa xuất hiện ổ dịch lớn, ngành Y tế nhận định nguy cơ gia tăng ca bệnh trong những tháng tới là rất cao và đang tăng cường giám sát tại các địa bàn nguy cơ.

Theo Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương Trần Như Dương, để kiểm soát hiệu quả dịch bệnh cần triển khai đồng bộ mô hình "kiềng ba chân", gồm ngành Y tế tăng cường giám sát và hướng dẫn chuyên môn, chính quyền địa phương chủ động chỉ đạo các hoạt động phòng chống dịch, đồng thời mỗi hộ gia đình phải duy trì thường xuyên việc diệt lăng quăng, bọ gậy và loại bỏ các ổ nước đọng.

Phó Giám đốc CDC Hà Nội Đào Hữu Thân cũng nhấn mạnh, "pháo đài" quan trọng nhất trong phòng chống sốt xuất huyết vẫn là ý thức của mỗi người dân. Chỉ cần dành khoảng 10 phút mỗi tuần để kiểm tra và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi cũng có thể giảm đáng kể nguy cơ bùng phát dịch.

Các chuyên gia nhấn mạnh, hiện nay điều trị sốt xuất huyết chủ yếu vẫn là theo dõi sát, bù dịch và xử lý biến chứng chứ chưa có thuốc đặc trị tiêu diệt virus Dengue. Chính vì vậy, phòng bệnh chủ động được xem là “hàng rào” quan trọng nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế diễn tiến nặng.

Ngoài các biện pháp truyền thống như diệt lăng quăng, loại bỏ ổ nước đọng, ngủ màn và phòng muỗi đốt, tiêm vắc-xin đang được xem là giải pháp chủ động hiệu quả trong phòng ngừa sốt xuất huyết.

Hiện nay, Qdenga là vắc-xin sốt xuất huyết đầu tiên được cấp phép lưu hành tại Việt Nam. Đây là vắc-xin chứa virus Dengue sống giảm độc lực, có khả năng kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch chống lại cả 4 type virus Dengue gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Theo dữ liệu nghiên cứu và thực tế triển khai tại nhiều quốc gia, sau khi hoàn thành đủ hai mũi tiêm, vắc-xin có hiệu quả bảo vệ phòng bệnh sốt xuất huyết hơn 80% sau 12 tháng và giúp giảm nguy cơ nhập viện hơn 90% sau 18 tháng.

Giới chuyên môn đánh giá đây là bước tiến rất quan trọng trong cuộc chiến với sốt xuất huyết, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh ngày càng diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng tại nhiều khu vực đô thị.

Trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn khỏe mạnh đều có thể tiêm vắc-xin sốt xuất huyết theo lịch hai mũi cách nhau 3 tháng. Tuy nhiên, một số đối tượng không nên tiêm gồm người suy giảm miễn dịch, người quá mẫn với thành phần vắc-xin, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.

Trong bối cảnh dịch bệnh đang bước vào mùa cao điểm, nhiều hệ thống tiêm chủng đã triển khai vắc-xin nhằm tăng khả năng tiếp cận cho người dân.

Theo đại diện hệ thống tiêm chủng Long Châu, hiện Việt Nam lưu hành vắc-xin sốt xuất huyết Qdenga. Vắc-xin tiêm cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, kể cả người đã từng mắc bệnh, giúp phòng ngừa cả 4 type virus Dengue.

Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng. Hiệu quả bảo vệ đạt hơn 80%, giảm nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết tới hơn 90% khi tiêm đủ phác đồ.

Chuyên gia cho rằng ý nghĩa lớn nhất của vắc-xin không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giúp hạn chế các ca diễn tiến nặng, giảm áp lực cho hệ thống y tế trong mùa dịch và góp phần bảo vệ nhóm nguy cơ cao như trẻ em.

Tuy nhiên, một số trường hợp không nên tiêm như người suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú hoặc người quá mẫn với thành phần của vắc-xin. Người dân cần được khám sàng lọc và tư vấn trước tiêm để bảo đảm an toàn.