TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica

Nhìn vào tổng thể bức tranh kinh tế - xã hội (KTXH) vừa được Cục Thống kê công bố, ông có nhận xét gì?

Về hoạt động sản xuất, đầu tư, kinh doanh, thương mại, xuất nhập khẩu, thu hút vốn nước ngoài..., các con số được công bố cho thấy kinh tế Việt Nam vẫn tiếp tục đà tăng trưởng mạnh mẽ, bị ảnh hưởng không nhiều bởi tác động từ cuộc chiến ở Trung Đông.

Đánh giá tình hình KTXH 5 tháng đầu năm nay, tôi muốn nhìn ở phương diện rộng hơn. 5 tháng vừa qua, theo số liệu của Cục Thống kê, có 142.600 doanh nghiệp gia nhập thị trường, bao gồm cả đăng ký mới và tái gia nhập, tăng 27,6% so với cùng kỳ năm 2025; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 11,2%, đạt 3,185 triệu tỷ đồng; Chỉ số giá USD chỉ tăng 1,99%. Nếu không có lòng tin chắc chắn không đạt được các con số này vì một khi thiếu lòng tin, người ta sẽ không ai bỏ vốn ra đầu tư, thành lập doanh nghiệp.

Một khi không còn tin tưởng thực sự vào nền kinh tế, vào sự ổn định tỷ giá, vào lạm phát, chắc chắn người dân sẽ phải tiết kiệm chi tiêu. Nhà đầu tư nước ngoài cũng đặt trọn niềm tin vào Việt Nam khi vốn FDI 5 tháng đầu năm tăng liên tục từ 7,65 tỷ USD (năm 2023) lên 8,25 tỷ USD (năm 2024) và 8,9 tỷ USD (năm 2025), còn năm nay là 9,75 tỷ USD. Nếu tính cả vốn FDI cấp mới, vốn điều chỉnh và đầu tư gián tiếp qua góp vốn mua cổ phần thì trong 5 tháng qua, Việt Nam thu hút được 24,81 tỷ USD. Đây là số vốn lớn nhất trong nhiều năm trở lại đây, gấp hơn 2 lần năm 2024 và tăng 35% so với cùng kỳ năm ngoái (18,39 tỷ USD).

Thưa ông, mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong thời gian tới được đánh giá là rất tham vọng. Ông nhìn nhận như thế nào về thách thức này?

“Tham vọng tăng trưởng kinh tế 2 con số là một thách thức rất lớn”. Hầu hết các chuyên gia kinh tế đều có chung nhận định này. Theo tôi, thách thức là rất lớn, nhưng không phải không có cách để vượt qua.

Chính phủ nhiệm kỳ mới, ngay sau khi được kiện toàn, với nỗ lực cải cách thể chế và khơi thông nguồn lực, đã tập trung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; chỉ trong một thời gian ngắn, số lượng thủ tục hành chính được đơn giản hóa và cắt giảm đã tương đương, thậm chí vượt kết quả của nhiều năm trước.

Đặc biệt là việc ban hành liên tiếp 8 nghị quyết về cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, trong đó bãi bỏ 184 thủ tục hành chính, 890 điều kiện kinh doanh; 134 thủ tục được phân cấp giải quyết xuống địa phương và 349 thủ tục được đơn giản hóa. Quá trình thực thi dự kiến giúp giảm hơn 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ cho các đối tượng chịu tác động so với năm 2024. Điều này thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Chính phủ trong việc xây dựng một nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Với những động thái này, sức dân và nguồn lực xã hội sẽ được phát huy tối đa. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, cần tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa đầu tư công và chi tiêu của Chính phủ, qua đó tạo thêm động lực lan tỏa cho nền kinh tế.

Nhưng đầu tư công và chi tiêu công từ đầu năm đến nay không đạt được như kỳ vọng?

Một trong những động lực quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số năm 2026 được Chính phủ xác định là đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, vừa góp phần thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, sinh kế cho người dân, vừa dẫn dắt, kích hoạt mọi nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển. Vì vậy, bên cạnh khai thác tối đa nguồn lực từ người dân, doanh nghiệp thông qua cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phải tập trung giải ngân vốn đầu tư công.

Tôi cho rằng, các bộ, ngành, địa phương phải thực hiện quyết liệt chỉ đạo, kết luận của Thủ tướng tại Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026. Điều này chắc chắn sẽ góp phần rất lớn trong tăng trưởng 2 con số.

Bên cạnh đó, chi tiêu của Chính phủ cũng cần phải đẩy mạnh. Theo số liệu của Bộ Tài chính, 5 tháng đầu năm chi ngân sách nhà nước mới đạt 26,7% dự toán, chỉ tăng 3,1% so với cùng kỳ năm trước, tức là nếu trừ đi lạm phát 4,31% thì số thực chi thấp hơn cùng kỳ năm ngoái. Cả chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển đều đạt rất thấp so với dự toán (tương ứng 32,4% và 18,4%).

Chính phủ kiến tạo phát triển không chỉ là nhà hoạch định, xây dựng, thực thi chính sách và giám sát việc thực hiện, mà còn là nhà tiêu dùng lớn nhất. Chính phủ cần phải đẩy mạnh chi tiêu, cả chi đầu tư và chi thường xuyên, sẽ trở thành động lực để tăng chi tiêu và đầu tư toàn xã hội, góp phần rất lớn để thực hiện tham vọng tăng trưởng 2 con số.

Tiêu dùng cá nhân (tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng) tăng không chỉ là niềm tin của người dân được củng cố, mà còn là lực đẩy tăng trưởng GDP 2 con số, thưa ông?

Tiêu dùng cá nhân là nhân tố rất quan trọng với bất cứ nền kinh tế nào, đặc biệt với thị trường hơn 100 triệu dân và thu nhập của người dân ngày càng được cải thiện như Việt Nam. Với hơn 100 triệu dân, cộng thêm thu hút hàng chục triệu khách du lịch quốc tế mỗi năm, được coi là một trong 3 động lực truyền thống (cùng với đầu tư công và xuất khẩu) tăng trưởng kinh tế.

Động lực mới như kinh tế số, đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo... đã xuất hiện và ngày càng đóng góp nhiều hơn vào tăng trưởng GDP, nhưng trước mắt và trong thời gian tới thì động lực truyền thống vẫn giữ vai trò quyết định tăng trưởng kinh tế 2 con số.

Để phát triển thị trường nội địa, vấn đề là nâng thu nhập khả dụng, từ đó tăng chi tiêu của người dân. Khi đại dịch Covid-19 chưa qua đi, để cải thiện thu nhập và tăng chi tiêu của người dân, Chính phủ đã thực hiện hàng loạt giải pháp miễn, giãn, hoãn, gia hạn thuế, phí, lệ phí, tiền thuê đất; đặc biệt là việc giảm trực tiếp thuế giá trị gia tăng và gián tiếp thuế thu nhập cá nhân thông qua nâng mức giảm trừ gia cảnh đối với thu nhập thường xuyên và nâng khởi điểm chịu thuế đối với hộ gia đình, cá nhân kinh doanh.

Đại dịch qua đi, kinh tế phục hồi, lương tối thiểu vùng và lương cơ sở được tăng trở lại, nhưng các chính sách tài khóa khoan sức dân vẫn tiếp tục được thực hiện. Điều này thể hiện quyết tâm rất cao của Chính phủ trong việc xây dựng một nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Lương cơ sở sẽ tăng từ ngày 1/7/2026, lương tối thiểu vùng năm nào cũng tăng, theo ông có cần tiếp tục “khoan thư sức dân”?

Tại phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 5 vừa qua, Thủ tướng Lê Minh Hưng bên cạnh yêu cầu Bộ Tài chính tăng cường quản lý thu, chống thất thu, chuyển giá, nhất là trong lĩnh vực thương mại điện tử xuyên biên giới; khai thác hiệu quả các nguồn thu còn dư địa, bảo đảm cân đối ngân sách nhà nước, còn chỉ đạo tiếp tục thực hiện các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp và người dân; nghiên cứu kéo dài thời gian áp dụng các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất đến hết năm 2026.

Đây là nỗ lực rất lớn của Chính phủ trong bối cảnh thu ngân sách có xu hướng tăng chậm lại, nhưng là mục tiêu trúng nhiều mục đích: tăng thu nhập khả dụng cho người dân, phát triển thị trường nội địa và tác động trực tiếp đến ESG (môi trường, xã hội và quản trị).

Chỉ đạo của Thủ tướng về việc kéo dài thời gian áp dụng các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất là thực hiện Kết luận 18-KL/TW về phát triển thị trường trong nước trở thành điểm tựa quan trọng cho tăng trưởng; chuyển dịch mạnh mẽ sang các loại hình phân phối hiện đại; tổ chức các chương trình kích cầu tiêu dùng quy mô lớn, thực chất, hiệu quả.

Gần đây, ESG được nhắc đến nhiều trong các nghị quyết, văn bản pháp luật. Theo ông, phát triển thị trường nội địa có liên quan gì đến ESG?

ESG là khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị. Nghị quyết 01/NQ-CP về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện KTXH năm 2026 đã yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tuần hoàn, phát thải carbon thấp, tiết kiệm tài nguyên, trách nhiệm phát triển bền vững.

Hiểu một cách đơn giản, ESG chính là phát triển bền vững, là thước đo chất lượng tăng trưởng của mỗi quốc gia. Doanh nghiệp vì mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận nên không có nhiều đơn vị muốn thực hiện ESG, nhưng người tiêu dùng (thị trường) buộc doanh nghiệp phải thực hiện.

Theo một cuộc khảo sát gần đây, có khoảng 84% người tiêu dùng trẻ cho biết, sẵn sàng chi trả mức chi phí cao hơn cho sản phẩm, dịch vụ xanh hơn, sạch hơn, thân thiện với môi trường hơn. Đây là cơ hội cho các doanh nghiệp mạnh dạn chuyển đổi và cũng là áp lực đối với doanh nghiệp không muốn đầu tư, đổi mới công nghệ để tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng.

Thị trường buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh hành vi sản xuất, cung ứng dịch vụ. ESG không còn là sự lựa chọn của doanh nghiệp, mà là yêu cầu bắt buộc của thị trường; nếu không thay đổi thì doanh nghiệp trong nước tự dâng thị trường hơn 100 triệu dân cho hàng hóa nhập khẩu.