Kiến tạo trục xương sống trong cấu trúc đô thị

Ngày 17/9, Sở Xây dựng Hà Nội tổ chức Hội nghị trực tuyến tiếp nhận, tổng hợp ý kiến và trả lời nhân dân theo cơ chế thống nhất của Thành phố về Đồ án Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở và Phương án, vị trí đường bộ Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng, tỷ lệ 1/500.

Quang cảnh hội nghị tại điểm cầu trụ sở UBND TP. Hà Nội.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đào Minh Tâm chủ trì hội nghị. Sự kiện được tổ chức trực tiếp tại trụ sở UBND TP. Hà Nội với sự tham dự của đại diện lãnh đạo các sở, ngành và 24 xã, phường có liên quan, đồng thời kết nối trực tuyến tới 126 xã, phường trên địa bàn Thành phố.

Quy mô của hội nghị cho thấy tầm ảnh hưởng rộng lớn của đồ án đối với cấu trúc phát triển đô thị, đời sống dân cư, hệ thống hạ tầng cũng như không gian văn hóa, cảnh quan của Hà Nội. Đây cũng là bước quan trọng để cơ quan chuyên môn tiếp nhận phản ánh từ cơ sở, đối chiếu giữa định hướng quy hoạch với hiện trạng và hoàn thiện phương án trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Thông tin tại hội nghị, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội Đào Duy Hưng cho biết, việc điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng được thực hiện trong bối cảnh xuất hiện những thay đổi lớn về định hướng phát triển đô thị, cùng nhiều chủ trương mới của Trung ương và Thành phố.

Cơ sở quan trọng của đồ án là Nghị quyết số 02 NQ/TW của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới”; Nghị quyết số 18/NQ HĐND của HĐND TP. Hà Nội về quyết định chủ trương đầu tư Dự án đầu tư Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng trên địa bàn Thành phố và Quyết định số 2512/QĐ UBND ngày 13/5/2026 của UBND TP. Hà Nội về phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Theo định hướng mới, sông Hồng được xác định là cực tăng trưởng, phát triển và không gian cảnh quan đặc biệt đa chức năng. Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng được định vị là trục chiến lược, không gian xanh trung tâm, đồng thời đảm nhiệm vai trò của một trục kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị, gắn với văn hóa, sáng tạo, khoa học và công nghệ dọc hai bên sông.

Cách tiếp cận này đặt sông Hồng vào vị trí trung tâm của cấu trúc phát triển mới, thay vì coi dòng sông chủ yếu là ranh giới tự nhiên giữa các khu vực đô thị. Khi hệ thống hạ tầng, cảnh quan và các chức năng đô thị được tổ chức đồng bộ, hai bờ sông có thể trở thành không gian kết nối, mở thêm dư địa tăng trưởng và tạo dựng một diện mạo đặc trưng cho Thủ đô trong dài hạn.

“Việc điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng nhằm tổ chức, sắp xếp lại không gian phát triển hai bên sông, cụ thể hóa các mục tiêu lớn trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm”, ông Đào Duy Hưng nhấn mạnh.

Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội Đào Duy Hưng phát biểu tại hội nghị.

Một trong những mục tiêu lớn của lần điều chỉnh quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/5000 này, gắn với đầu tư phát triển Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng, là hình thành trục xương sống trong cấu trúc phát triển của Thủ đô. Trục này có nhiệm vụ kết nối không gian hạ tầng phía trong và phía ngoài đê ở cả hai bên sông, qua đó từng bước khắc phục tình trạng phân mảnh giữa các khu vực.

Phạm vi nghiên cứu của đồ án dài khoảng 40 km, thuộc đô thị trung tâm, được giới hạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Đây là đoạn có vị trí đặc biệt trong tổng thể khoảng 120 km sông Hồng chảy qua địa bàn Hà Nội, nơi tập trung nhiều khu dân cư, công trình văn hóa, tín ngưỡng, hạ tầng xã hội cùng những khu vực có tiềm năng lớn về cảnh quan và phát triển đô thị.

Đoạn phía Bắc từ khu vực cầu Hồng Hà trở lên được xác định là không gian phát triển, kết nối với khu vực di sản Văn Lang, Phú Thọ và khu vực cầu Hùng Vương. Phía Nam từ cầu Mễ Sở trở xuống là không gian dự trữ phát triển của Thành phố trong các giai đoạn tiếp theo. Hai khu vực này sẽ tiếp tục được nghiên cứu ở những bước sau, phù hợp với lộ trình phát triển từng giai đoạn của Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng.

Đối với Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/5000, đồ án tập trung phân chia, xác định các chức năng đô thị để cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm; đề xuất nguyên tắc, yêu cầu tổ chức không gian kiến trúc, cảnh quan đối với từng khu chức năng; xác định các dự án thành phần theo Nghị quyết số 18 của HĐND Thành phố, tạo cơ sở lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 và triển khai các dự án đầu tư xây dựng.

Như vậy, quy hoạch phân khu đóng vai trò đặt nền móng về cấu trúc không gian và định hướng chức năng. Những nội dung cụ thể liên quan tới phạm vi dự án, tổ chức không gian chi tiết và triển khai đầu tư sẽ tiếp tục được nghiên cứu, lấy ý kiến trong các bước tiếp theo.

“Quy hoạch phân khu 1/5000 được xây dựng sẽ là nền tảng để Thành phố tiếp tục phát triển trong thời gian tới”, ông Đào Duy Hưng cho biết.

Phát triển phải đặt trong giới hạn an toàn của dòng sông

Việc mở rộng không gian phát triển hai bên sông Hồng đem lại dư địa lớn cho Hà Nội, nhưng cũng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn phòng, chống lũ. Đây là điều kiện tiên quyết, bởi mọi ý tưởng phát triển đô thị, hạ tầng hay cảnh quan ven sông đều phải được đặt trong giới hạn chịu tải của dòng chảy và khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống thủy văn.

Theo ông Đào Duy Hưng, đồ án phải giải quyết đồng thời hai nội dung quan trọng là đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị và bảo đảm phòng, chống lũ. Hai yêu cầu này có mối quan hệ chặt chẽ, đòi hỏi phương án quy hoạch vừa khai thác hợp lý tiềm năng không gian ven sông, vừa tuân thủ các quy định pháp luật, tiêu chuẩn và quy chuẩn hiện hành.

Phối cảnh Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng, được định hướng trở thành trục phát triển chiến lược và không gian xanh trung tâm của Thủ đô.

Về phương pháp tiếp cận, Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội nghiên cứu phương án trên cơ sở tính toán mô hình thủy lực, bảo đảm đầy đủ số liệu về thủy lực, an toàn thoát lũ và cao độ thiết kế. Các giải pháp tiêu thoát nước cũng được lồng ghép phù hợp với đặc điểm khác biệt giữa mùa mưa lũ và mùa cạn.

Cách tính toán này nhằm bảo đảm rằng quá trình tổ chức lại không gian hai bờ sông không tạo thêm lực cản đối với dòng chảy, không làm suy giảm khả năng thoát lũ và có thể thích ứng với những biến động thủy văn. Khi yếu tố an toàn được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch, các dự án thành phần sau này mới có cơ sở kỹ thuật để triển khai đồng bộ, hạn chế xung đột giữa nhu cầu đầu tư và nhiệm vụ phòng, chống thiên tai.

Trong tổng thể hệ thống sông qua Hà Nội, đồ án cũng nghiên cứu phương án chỉnh trị, khôi phục dòng chảy của sông Tích, sông Đáy và các khu vực liên quan. Mục tiêu hướng tới là bảo đảm an toàn, cải thiện khả năng lưu thông dòng chảy, đồng thời góp phần giữ nước phục vụ yêu cầu phát triển của Thành phố.

Đây là bài toán đòi hỏi tầm nhìn tổng thể, bởi sông Hồng không tồn tại như một hệ thống biệt lập. Việc tổ chức không gian, tiêu thoát nước và quản lý dòng chảy cần được đặt trong mối liên hệ với mạng lưới sông của Hà Nội. Một phương án phù hợp vì thế phải cân bằng được nhu cầu thoát lũ trong mùa mưa, giữ nước trong mùa cạn và yêu cầu phát triển đô thị dài hạn.

Bên cạnh an toàn phòng, chống lũ, mức độ chính xác của dữ liệu hiện trạng cũng nhận được sự quan tâm trong quá trình lấy ý kiến. Theo đơn vị tư vấn, Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/5000 được lập ở cấp độ tổng thể, không nhằm xác định ranh giới pháp lý đến từng thửa đất. Điều này cần được nhận thức rõ để phân biệt giữa định hướng tổ chức không gian ở cấp quy hoạch phân khu với việc xác định cụ thể quyền sử dụng đất hoặc phạm vi của từng dự án đầu tư.

Trong quá trình lập hồ sơ đánh giá hiện trạng sử dụng đất, đơn vị tư vấn đã rà soát, khảo sát thực tế và nghiên cứu các tài liệu liên quan nhằm nhận diện, cập nhật những yếu tố quan trọng. Các di tích lịch sử, văn hóa, công trình tín ngưỡng, trường học, nhà văn hóa và công trình hạ tầng xã hội thiết yếu được thể hiện trên nền bản đồ địa hình tỷ lệ 1/5000 và tiếp tục cập nhật trong quá trình hoàn thiện đồ án.

Đối với di tích, công trình tín ngưỡng và những địa điểm có giá trị lịch sử, việc rà soát hiện trạng còn là cơ sở xác định yêu cầu bảo vệ, tổ chức không gian xung quanh và hạn chế xung đột với các chức năng phát triển mới. Đây là nội dung có ý nghĩa đặc biệt đối với khu vực ven sông Hồng, nơi lưu giữ nhiều lớp trầm tích văn hóa và gắn bó lâu đời với quá trình hình thành, phát triển của Thăng Long, Hà Nội.

Quy hoạch vì thế cần xử lý thận trọng mối quan hệ giữa kiến tạo không gian mới với gìn giữ những giá trị đã được bồi đắp qua lịch sử. Nếu cảnh quan mới thiếu sự tiếp nối với di sản, không gian ven sông có nguy cơ mất đi bản sắc. Ngược lại, khi giá trị văn hóa được nhận diện đúng và đưa vào cấu trúc quy hoạch, di sản có thể trở thành nguồn lực nâng cao chất lượng cảnh quan và sức hấp dẫn của đô thị.

Đơn vị tư vấn cho biết sẽ tiếp thu kiến nghị của cộng đồng dân cư, tiếp tục rà soát, kiểm tra và đối chiếu thông tin hiện trạng do người dân, chính quyền địa phương phản ánh. Những nội dung có sai khác hoặc chưa phù hợp sẽ được xác minh, cập nhật và hoàn thiện theo quy định.

Việc lấy ý kiến nhân dân cũng sẽ được tiếp tục tại các bước sau, trong đó có quá trình lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 và triển khai các dự án đầu tư. Đây là cơ chế cần thiết để hồ sơ quy hoạch bám sát thực tế, đồng thời tạo điều kiện cho những đối tượng chịu tác động trực tiếp tham gia đóng góp vào quá trình định hình không gian sống trong tương lai.

Trên cơ sở kết quả rà soát và ý kiến của cộng đồng dân cư, phương án quy hoạch sẽ tiếp tục được điều chỉnh, bổ sung nhằm bảo tồn các công trình có giá trị lịch sử, văn hóa, duy trì công trình hạ tầng xã hội thiết yếu, nâng cao tính chính xác, đồng bộ và khả thi trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Đồ án Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng vì thế mang ý nghĩa lớn hơn việc sắp xếp lại quỹ đất hai bên bờ. Đây là bước cụ thể hóa tầm nhìn phát triển Thủ đô trong một không gian đặc biệt nhạy cảm, nơi mỗi quyết định phải đồng thời trả lời ba yêu cầu: mở ra động lực tăng trưởng, bảo đảm an toàn trước thiên tai và gìn giữ những giá trị làm nên chiều sâu văn hóa Hà Nội.