“Thủ phủ” công nghiệp

Với hơn 52,4 tỷ USD vốn FDI đăng ký lũy kế, Bắc Ninh đang đứng thứ hai cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài. Câu hỏi đặt ra tại diễn đàn chiều 4/11 là làm sao để từ “thủ phủ công nghiệp” trở thành mắt xích đáng tin cậy của chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu.

Theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) do bà Vương Thị Minh Hiếu, Phó Cục trưởng ký, đến tháng 9/2026 cả nước có 48.106 dự án FDI còn hiệu lực. Tổng vốn đăng ký trên 571,1 tỷ USD, đến từ 154 quốc gia và vùng lãnh thổ. Công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm khoảng 61% tổng vốn.

Trong bảng xếp hạng địa phương, Bắc Ninh có 3.705 dự án với 52,49 tỷ USD, chỉ sau TP.HCM (156,79 tỷ USD).

Bà Hiếu cho biết, Nghị quyết 10-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 thu hút 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký, trong đó 75% vốn đăng ký mới đến từ các nền kinh tế phát triển. Khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam được kỳ vọng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Tư duy cũng chuyển từ coi trọng quy mô vốn sang coi trọng chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng. Lĩnh vực ưu tiên gồm bán dẫn, điện tử, thiết bị thông minh, công nghiệp hỗ trợ và nghiên cứu - phát triển.

Ông Takahiro Kono, Giám đốc dự án JETRO Hà Nội, dẫn khảo sát cho thấy 56,9% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng kinh doanh trong 1-2 năm tới. Việt Nam giữ vị trí dẫn đầu ASEAN năm thứ hai liên tiếp. Chỉ 4,2% doanh nghiệp tính thu hẹp và 0,7% tính chuyển hoặc rút sang nước khác.

Riêng Bắc Ninh, trong 9 tháng đầu năm có 277 dự án mới của doanh nghiệp Nhật Bản, tổng vốn đăng ký khoảng 1,79 tỷ USD. Về số dự án, Bắc Ninh xếp thứ ba cả nước, sau TP.HCM và Hà Nội.

Điểm đáng chú ý là tỷ lệ thu mua nội địa của doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam đạt 38,1%, tăng 1,5 điểm so với năm trước. Tỷ lệ thu mua từ doanh nghiệp nội địa đạt 18,3%, mức cao nhất từ khi JETRO bắt đầu khảo sát. Tuy vậy, hơn một nửa doanh nghiệp được hỏi vẫn nêu hai vướng mắc: thiếu nhà sản xuất nguyên liệu tại chỗ (58,9%) và chất lượng, năng lực kỹ thuật của nhà cung cấp nội địa chưa đủ (54,4%).

Công nghệ tự động hóa, robot cộng tác hiện diện ngay tại diễn đàn, minh chứng cho định hướng phát triển công nghiệp công nghệ cao của Bắc Ninh. Ảnh: Phóng viên

Khu công nghiệp thế hệ mới không chỉ là mặt bằng

Ông Đinh Nam Thắng, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các KCN Bắc Ninh, cho biết trong 10 tháng đầu năm 2026 địa phương có 183 dự án đăng ký mới và hơn 264 lượt dự án tăng vốn, tổng vốn đạt 4.418,99 triệu USD. Có 216 doanh nghiệp mới đi vào sản xuất. Hiện 23/40 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động, với hơn 2.310 dự án còn hiệu lực. Quỹ đất sạch khoảng 600 ha, dự kiến lên khoảng 1.155 ha vào cuối năm 2026.

Theo ông Thắng, đất đai và nhà xưởng vẫn quan trọng nhưng chưa đủ tạo lợi thế lâu dài. Nhà đầu tư còn cần công nghệ, nhân lực, nhà cung ứng, logistics, năng lượng và dịch vụ hỗ trợ. Ban Quản lý nhấn mạnh ba chuyển dịch: từ hạ tầng sản xuất sang hạ tầng hệ sinh thái; từ thu hút dự án riêng lẻ sang phát triển cụm liên kết ngành; từ tăng trưởng theo quy mô sang cạnh tranh bằng chất lượng và tính bền vững.

Mục tiêu then chốt là đến năm 2030 có từ 700 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trở lên, trong đó khoảng 60% doanh nghiệp nội địa đạt tiêu chuẩn quản lý quốc tế và trở thành nhà cung cấp chính thức cho các tập đoàn lớn. “Khu công nghiệp thế hệ mới không chỉ là nơi sản xuất hàng hóa”, ông Thắng nhấn mạnh.

Những “nền móng” ít được nhìn thấy

Ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc Cấp cao Phát triển Kinh doanh & Thương mại SLP Việt Nam, cho rằng nhà đầu tư hôm nay cần một nền tảng vận hành nhanh, kết nối tốt với nhà cung ứng và thị trường xuất khẩu, chứ không chỉ một vị trí giá rẻ. Hạ tầng công nghiệp và logistics vì vậy cần được quy hoạch như một mạng lưới thống nhất. SLP Park Tiên Du, dự án nhà xưởng xây sẵn mới nhất của doanh nghiệp này, dự kiến vận hành từ quý I/2027.

Từ góc độ hạ tầng kỹ thuật, ông Nguyễn Duy Bình, Giám đốc Kinh doanh Nhựa Bình Minh Miền Bắc cho rằng, cấp thoát nước là cấu phần chiến lược của khu công nghiệp. Một sự cố rò rỉ hay gián đoạn cấp nước có thể ảnh hưởng tiến độ sản xuất và cả các mắt xích trong chuỗi cung ứng. Ông đề xuất chọn giải pháp hạ tầng theo chất lượng và tổng chi phí vòng đời, thay vì chỉ nhìn vào giá mua ban đầu.

Theo số liệu ông dẫn, đến 18/6/2026 các khu công nghiệp Bắc Ninh có 2.297 dự án thứ cấp còn hiệu lực, vốn đăng ký hơn 45,5 tỷ USD, từ 41 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hiện diện tại đây có Samsung, Foxconn, Luxshare, Goertek, Amkor và Canon.

Ở đầu ra của chuỗi, Cảng quốc tế TIL Cảng Hải Phòng (HTIT) tại Lạch Huyện có thể đón tàu container tải trọng đến 165.000 DWT, công suất thiết kế 1,35 triệu TEU/năm. Xung quanh cảng là hệ sinh thái dịch vụ gồm cảng Tân Vũ, cảng Đình Vũ, các depot container và trung tâm logistics thông minh.

Các nhà đầu tư đều cho rằng, lợi thế của Bắc Ninh không còn nằm ở số khu công nghiệp hay tổng vốn đăng ký. Nó nằm ở mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nội địa, logistics và hạ tầng.