Nền kinh tế Việt Nam bước vào năm 2026 với những tín hiệu lạc quan về mặt số liệu nhưng cũng đầy rẫy những thách thức nội tại và khách quan. Quý I/2026, GDP cả nước ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 7,83% so với cùng kỳ năm trước, đưa Việt Nam tiếp tục giữ vững vị trí trong nhóm các quốc gia có tốc độ phát triển cao nhất khu vực.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 249,5 tỷ USD (tăng 23%), trong khi vốn FDI thực hiện đạt 5,41 tỷ USD (tăng 9,1%), minh chứng cho niềm tin bền bỉ của giới đầu tư quốc tế.

Khơi thông dòng vốn: Yêu cầu bắt buộc

Tại Diễn đàn tài chính 2026: "Khơi thông dòng vốn, kết nối đa kênh", tổ chức mới đây, các nhà phân tích tài chính – kinh tế cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và duy trì đà phục hồi bền vững, bài toán "khơi thông dòng vốn" đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Thách thức từ áp lực lạm phát và sự phụ thuộc quá lớn vào kênh tín dụng ngân hàng.

Mặc dù các chỉ số vĩ mô đầu năm 2026 rất tích cực, nhưng ông Nguyễn Phi Lân - Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê, Ổn định Tiền tệ tài chính-Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho rằng, nền kinh tế đang phải đối mặt với "vòng xoáy" rủi ro đa tầng. Áp lực lạm phát đang có xu hướng quay trở lại do giá năng lượng thế giới biến động mạnh bởi các xung đột địa chính trị, tạo ra rủi ro lạm phát chi phí đẩy.

Các chuyên gia kinh tế-tài chính chia sẻ tại Diễn đàn tài chính 2026: "Khơi thông dòng vốn, kết nối đa kênh", tổ chức chiều 20/5 tại TP.HCM.

Điều này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất, vận tải và logistics mà còn trực tiếp tác động tiêu cực đến kỳ vọng của doanh nghiệp và người dân. Bên cạnh đó, áp lực từ tỷ giá và sự mạnh lên của đồng USD trên thị trường quốc tế đang gây sức ép lớn lên hệ thống tài chính nội địa.

Cũng theo ông Lân, việc mặt bằng lãi suất quốc tế duy trì ở mức cao buộc NHNN phải điều hành chính sách tiền tệ một cách "chủ động, linh hoạt và thận trọng" để vừa kiểm soát lạm phát ở mức mục tiêu 4,5% ± 0,5%, vừa ổn định tỷ giá mà vẫn phải hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Một trong những "nút thắt" lớn nhất được các chuyên gia chỉ ra chính là sự phụ thuộc quá mức của nền kinh tế vào vốn tín dụng ngân hàng. Hiện tại, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đang ở mức đáng báo động.

VIFC-HCM sẽ là "cửa ngõ" hút dòng vốn quốc tế

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn (Đại học Fulbright) cũng nhận định, quy mô tín dụng tính đến tháng 4/2026 đã đạt tới 145% GDP, tương đương khoảng 19,4 triệu tỷ đồng. Sự mất cân đối này tiềm ẩn rủi ro hệ thống nếu chất lượng tài sản suy giảm hoặc xuất hiện các cú sốc bên ngoài.

Đặc biệt, theo đánh giá của TS Tuấn, nợ xấu có xu hướng gia tăng trong bối cảnh khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp còn hạn chế và chi phí vốn đầu vào của các ngân hàng chịu áp lực tăng từ lãi suất huy động.

Hơn nữa, hiệu quả sử dụng vốn (chỉ số ICOR) của Việt Nam hiện vẫn nằm trong khoảng 5 đến 6, được đánh giá là mức kém hiệu quả. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng 10% mỗi năm theo giá cố định, tương đương gần 15% theo giá hiện hành (nếu tính cả lạm phát), TS Tuấn cho rằng, Việt Nam cần một lượng vốn khổng lồ lên tới 40 triệu tỷ đồng.

“Việc kéo giảm ICOR về mức 4 là một thách thức cực kỳ lớn, đòi hỏi sự thay đổi quyết liệt trong cách thức phân bổ và sử dụng nguồn lực. Đa dạng hóa kênh dẫn vốn và nâng cao năng lực nội tại là lộ trình cho sự phát triển bền vững”, TS Tuấn nói và cho rằng, để giải quyết bài toán thiếu hụt vốn và giảm tải cho hệ thống ngân hàng, việc phát triển các kênh dẫn vốn thay thế như: thị trường vốn và Trung tâm Tài chính quốc tế (VIFC) được xem là giải pháp mang tính sống còn.

PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC) nhận định, VIFC - HCM sẽ đóng vai trò là "cửa ngõ" thu hút dòng vốn quốc tế, tạo ra một hệ sinh thái tài chính đa tầng.

Một trong những hướng đi đầy triển vọng là đánh chiếm thị trường tài chính hàng hải quốc tế, nơi có quy mô giao dịch lên đến hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm. Hiện nay, 80-90% giao dịch của các cảng biển Việt Nam đang được thực hiện tại Singapore và Hồng Kông.

Theo PGS-TS Huân, VIFC – HCM đặt mục tiêu thu hút khoảng 30% lượng giao dịch này (tương đương 300 tỷ USD/năm) về Việt Nam thông qua các cơ chế pháp lý đặc thù như sử dụng Thông luật và cho phép luân chuyển dòng vốn tự do hơn.

Đối với thị trường trong nước, vai trò của kinh tế tư nhân cần được đẩy mạnh để trở thành động lực chính, kỳ vọng đóng góp 60% tổng vốn đầu tư xã hội. Để hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và startups, các công cụ mới như sàn giao dịch cộng đồng đang được triển khai, cho phép mỗi doanh nghiệp huy động tối đa 700.000 USD mỗi năm.

Đồng thời, theo PGS-TS Huân, các thành phố lớn như TP.HCM đang tiên phong thực hiện các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98, hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ và chuyển đổi xanh thông qua Công ty Đầu tư Tài chính nhà nước (HFIC). TP.HCM cũng đặt mục tiêu huy động 1,18 triệu tỷ đồng vốn đầu tư xã hội trong năm 2026, tập trung vào hạ tầng trọng điểm và các ngành công nghệ cao như AI, bán dẫn...

Tuy nhiên, "dòng vốn" chỉ thực sự được khơi thông khi có sự tin tưởng giữa các bên. Ông Trần Hoài Phương – Phó tổng giám đốc HDBank nhấn mạnh rằng, sự minh bạch tài chính là yếu tố sống còn. Doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào tài sản đảm bảo mà cần xây dựng cấu trúc tài chính lành mạnh, tránh tình trạng lấy vốn ngắn hạn đi đầu tư dài hạn - một sai lầm phổ biến dẫn đến mất cân đối thanh khoản.

Đặc biệt, việc nâng cao điểm tín nhiệm quốc gia trên bản đồ tài chính quốc tế (hiện vẫn ở mức dưới hạng đầu tư) là nhiệm vụ trọng tâm để Việt Nam có thể tiếp cận nguồn vốn ngoại với chi phí rẻ hơn và kỳ hạn dài hơn

Để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế năm 2026, các nhà phân tích tài chính – kinh tế cho rằng, Việt Nam cần thực hiện đồng bộ bốn nhóm giải pháp.

Thứ nhất về phía cơ quan quản lý: Duy trì chính sách tiền tệ ổn định, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa để kiểm soát lạm phát và hỗ trợ lãi suất cho các lĩnh vực ưu tiên.

Thứ hai, về phía hệ thống tài chính: Đẩy nhanh việc hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP.HCM, đa dạng hóa các sản phẩm tài chính như trái phiếu chính quyền đô thị và phát triển thị trường chứng khoán quốc tế.

Thứ ba về phía chính quyền địa phương: Đẩy mạnh cải cách hành chính, cắt giảm thời gian xử lý thủ tục đầu tư và cấp phép xây dựng (mục tiêu rút ngắn xuống còn 15 ngày) để giảm chi phí không chính thức cho doanh nghiệp.

Thứ tư, về phía doanh nghiệp: Chủ động minh bạch thông tin, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tận dụng các mạng lưới ngân hàng để kiểm tra năng lực đối tác quốc tế, tránh các thiệt hại đáng tiếc trong giao thương.

Chia sẻ tại Diễn đàn tài chính 2026, các chuyên gia cho rằng, chỉ khi tất cả các "mạch máu" tài chính được kết nối và vận hành thông suốt, dòng vốn mới thực sự trở thành động lực mạnh mẽ đưa con tàu kinh tế Việt Nam tiến xa hơn trên lộ trình tăng trưởng dài hạn.