Theo Thông báo số 5976/STC-ĐKKD ngày 14/5/2026, hồ sơ dự án được tiếp nhận từ ngày 13/5/2026. Dự án dự kiến triển khai tại xóm Cầu Mai, xã Văn Hán và xóm Bãi Bông, xã Trại Cau, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu là gia công, chế biến băm gỗ, sản xuất viên nén năng lượng và nguyên liệu phục vụ ngành giấy.

Đề xuất đầu tư xuất hiện trong bối cảnh ngành năng lượng sinh khối Việt Nam đang chứng kiến cả cơ hội tăng trưởng lẫn áp lực tái cơ cấu khi thị trường xuất khẩu bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt hơn.

Theo Hiệp hội Năng lượng sinh học thế giới, quy mô thị trường viên nén gỗ toàn cầu dự kiến đạt 15,63 tỷ USD trong năm 2026. Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết viên nén hiện nằm trong nhóm 5 mặt hàng xuất khẩu có giá trị lớn nhất của ngành gỗ. Nhật Bản, Hàn Quốc được coi là thị trường xuất khẩu chính.

Theo báo cáo của Forest Trends, năm 2024 Việt Nam xuất khẩu hơn 6 triệu tấn viên nén gỗ, thu về 805,2 triệu USD, tăng gần 30% về lượng và 18,5% về giá trị so với năm trước. Đáng chú ý, năm 2025 đánh dấu cột mốc lịch sử khi lần đầu tiên xuất khẩu viên nén gỗ Việt Nam vượt ngưỡng 1 tỷ USD. Trong nửa đầu tháng 5/2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ, bao gồm viên nén, đạt khoảng 660 triệu USD, tăng 13,3% so với cùng kỳ năm trước.

Động lực tăng trưởng đến từ xu hướng chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Khi các nguồn nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí đốt ngày càng chịu áp lực giảm phát thải, viên nén gỗ được xem là giải pháp thay thế hiệu quả nhờ khả năng tái tạo, nguồn nguyên liệu dồi dào và giá thành cạnh tranh.

Không chỉ có lợi thế về môi trường, viên nén gỗ còn giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị từ các loại phụ phẩm như mùn cưa, dăm gỗ, gỗ vụn, vỏ trấu, rơm rạ hay bã mía. Những loại nguyên liệu từng được xem là chất thải nay trở thành sản phẩm xuất khẩu mang lại giá trị hàng trăm triệu USD mỗi năm.

Sự phụ thuộc vào phụ phẩm ngành gỗ khiến nguồn nguyên liệu sản xuất viên nén dễ biến động theo mùa vụ và diễn biến thị trường

Dù vậy, ngành viên nén Việt Nam đang đứng trước những thách thức mới.

Bước sang năm 2025 và 2026, thị trường bắt đầu đối diện sức ép từ hai thị trường xuất khẩu lớn nhất. Tại Nhật Bản, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI) đã thông báo ngừng tiếp nhận các dự án sinh khối mới trong chương trình hỗ trợ FIT/FIP từ năm tài khóa 2026. Động thái này được dự báo sẽ làm giảm tốc độ mở rộng nhu cầu nhập khẩu viên nén trong dài hạn.

Trong khi đó, thị trường Hàn Quốc tiếp tục biến động mạnh về giá, tạo áp lực đối với các doanh nghiệp phụ thuộc vào xuất khẩu.

Các chuyên gia cho rằng đây là “lực cản kép” đối với ngành viên nén Việt Nam. Không ít doanh nghiệp đang cạnh tranh bằng cách giảm giá bán để giành đơn hàng, khiến giá xuất khẩu có thời điểm xuống sát hoặc thấp hơn chi phí sản xuất.

Một thách thức khác nằm ở chất lượng sản phẩm và tính bền vững của chuỗi cung ứng. So với các đối thủ như Indonesia hay Thái Lan, viên nén gỗ Việt Nam vẫn bị đánh giá thấp hơn về chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Theo Forest Trends, điểm yếu lớn nhất hiện nay là nguồn nguyên liệu chưa ổn định. Phần lớn doanh nghiệp phụ thuộc vào phụ phẩm từ ngành chế biến gỗ. Khi ngành gỗ suy giảm hoặc bước vào mùa mưa, nguồn cung nguyên liệu có thể bị gián đoạn.

Một số cơ sở còn sử dụng gỗ nhập khẩu từ châu Phi hoặc Lào - những nguồn nguyên liệu dễ phát sinh nghi ngờ về tính hợp pháp và khó đáp ứng các chứng chỉ quốc tế như FSC, PEFC hay SBP. Mặc dù nhiều địa phương đã mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ, nhưng chi phí cao và thiếu liên kết chuỗi vẫn là rào cản đối với việc hình thành vùng nguyên liệu bền vững.

Trong bối cảnh đó, các dự án đầu tư mới trong thời gian này được kỳ vọng sẽ góp phần mở rộng công suất chế biến, tận dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ và gia tăng giá trị cho ngành lâm nghiệp địa phương.

Với lợi thế về diện tích rừng trồng và vị trí trung tâm vùng trung du miền núi phía Bắc, Thái Nguyên đang nổi lên như một địa phương có tiềm năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nguyên liệu cho ngành năng lượng sinh khối và công nghiệp giấy.

Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, bài toán không còn đơn thuần là mở rộng công suất. Khả năng xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững quốc tế sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường viên nén toàn cầu.