Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 63 tỷ USD trong 10 tháng

Theo báo cáo của  Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngành nông nghiệp duy trì đà tăng trưởng ổn định; tăng trưởng quý IV dự kiến đạt 4,3–4,4%, hướng tới mục tiêu cả năm đạt 4%. Sản lượng các mặt hàng chủ lực đều tăng, như thịt lợn hơi đạt 4,74 triệu tấn (tăng 4,4%), thịt gia cầm đạt 2,26 triệu tấn (tăng 5,5%), thủy sản đạt 8,81 triệu tấn (tăng 3,8%).

Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 62,891 tỷ USD (+7,8%), nhập khẩu đạt 44,287 tỷ USD (+9,2%), đưa mức xuất siêu toàn ngành lên khoảng 18,6 tỷ USD (+4,7%). Trong đó, lâm sản xuất siêu 13,01 tỷ USD và thủy sản xuất siêu 7,73 tỷ USD.

Tuy nhiên, sản xuất và tiêu thụ gặp nhiều thách thức. Diện tích lúa thu đông giảm 12% có thể ảnh hưởng nguồn cung cuối năm tại Đồng bằng Sông Cửu Long. Nguồn cung dồi dào đối với thịt lợn, gia cầm và đường nhưng sức mua phục hồi chưa đồng đều. Chi phí đầu vào (phân bón, thức ăn chăn nuôi, lãi vay, logistics) cao làm thu hẹp lợi nhuận.

Giá xuất khẩu nhiều mặt hàng giảm hoặc không tương xứng với chi phí (ví dụ cà phê tăng lượng nhưng giảm giá trị, gạo và cao su giảm cả lượng lẫn giá). Nông dân thiếu vốn và kho chứa nên thường phải bán gấp vào chính vụ. Chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ còn yếu, hợp đồng bao tiêu chưa bền vững; các cơ sở chế biến chỉ đạt 60–80% công suất, thiếu hụt hệ thống kho lạnh và logistics.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp về tình hình sản xuất, tiêu thụ, xuất nhập khẩu nông lâm thuỷ sản. Ảnh: chinhphu.vn

Để hoàn thành mục tiêu năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tăng cường theo dõi thị trường, giá cả theo từng ngành hàng, vùng sản xuất và chuỗi tiêu thụ; thường xuyên cập nhật giá tại vùng sản xuất, giá xuất khẩu, tồn kho, đơn hàng, chi phí đầu vào, vận tải và thông quan.

Trước mỗi vụ thu hoạch lớn, cần xây dựng dự báo cung cầu và phương án tiêu thụ theo các kịch bản, cảnh báo sớm nguy cơ dư cung, giảm giá hoặc ùn tắc, tránh tình trạng chỉ xử lý khi nông sản đã rớt giá.

Cùng với đó, tổ chức sản xuất gắn với nhu cầu thị trường và hợp đồng tiêu thụ, hạn chế phát triển tự phát. Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND các tỉnh, thành phố hướng dẫn cơ cấu mùa vụ, quy mô và tiêu chuẩn sản xuất căn cứ tín hiệu thị trường, đơn hàng và năng lực chế biến; củng cố liên kết giữa nông dân, hợp tác xã với doanh nghiệp thu mua, chế biến, phân phối.

Đối với chăn nuôi, cần hướng dẫn tái đàn theo nhu cầu thị trường, kết nối với hệ thống bán lẻ, bếp ăn và cơ sở chế biến. Với lúa gạo, tăng cường thu mua theo hợp đồng, phát triển gạo chất lượng cao; đối với sầu riêng và rau quả, tổ chức rải vụ, kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng, tránh dồn hàng vào cùng thời điểm.

Bộ cũng đề xuất đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, xử lý vướng mắc theo từng mặt hàng, giảm phụ thuộc vào một thị trường đối với sầu riêng, cao su, sắn và gỗ; mở rộng thị trường tại Trung Đông, Nam Á, châu Phi, Mỹ Latinh.

Đối với thủy sản, cần chủ động xử lý các vấn đề phòng vệ thương mại, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và thực hiện các nhiệm vụ chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Các ngành hàng cà phê, gỗ, cao su cần hoàn thiện dữ liệu nguồn gốc, hồ sơ đáp ứng quy định của Liên minh châu Âu về chống mất rừng (EUDR).

Tháo gỡ điểm nghẽn từ sản xuất đến tiêu thụ, duy trì tăng trưởng trên 4%

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá ngành nông nghiệp đạt nhiều kết quả đáng mừng trong 10 tháng năm 2026. Với đà tăng trưởng hiện nay, Phó Thủ tướng khẳng định ngành nông nghiệp chắc chắn đạt mức tăng trưởng ít nhất 4% trong năm 2026; xuất khẩu nông sản dự kiến vượt 74 tỷ USD, đóng góp tích cực vào tăng trưởng chung của đất nước.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng chỉ rõ những tồn tại, thách thức lớn của ngành, nổi bật là tình trạng "được mùa, mất giá", thị trường tiêu thụ thiếu ổn định. Nguồn cung thường tập trung vào chính vụ trong khi đầu ra bấp bênh, kể cả với những mặt hàng xuất khẩu có giá trị cao như sầu riêng, cà phê.

Dẫn ví dụ về sầu riêng, Phó Thủ tướng cho biết sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng quả tươi, thời gian thu hoạch rộ chỉ khoảng 3 tháng. Nếu không tiêu thụ kịp thời, sản phẩm khó bảo quản lâu, khiến nông dân phải bán bằng mọi giá. Ngành mía đường cũng gặp nhiều khó khăn khi phần lớn nhà máy chưa làm chủ được công nghệ, thị trường và giá cả.

Bên cạnh sự thiếu ổn định của thị trường xuất khẩu trước những thay đổi về chính sách thương mại, cạnh tranh quốc tế, quy định kiểm dịch và rào cản kỹ thuật, chi phí đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tiếp tục tăng, không tương xứng với giá bán sản phẩm.

Phó Thủ tướng cũng chỉ ra những hạn chế về năng lực chế biến sâu, bảo quản và liên kết chuỗi sản xuất. Hạ tầng kho bãi còn thiếu, chi phí logistics cao, làm giảm lợi nhuận của người sản xuất. Theo số liệu được Phó Thủ tướng dẫn tại cuộc họp, chi phí logistics bình quân thế giới khoảng 10%, trong khi tại Việt Nam khoảng 16%, có mặt hàng lên tới trên 30%.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng kết luận cuộc họp. Ảnh: chinhphu.vn

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và tạo nền tảng phát triển bền vững, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương theo dõi sát tình hình sản xuất, thu hoạch, chế biến và tiêu thụ các mặt hàng nông, lâm, thủy sản chủ lực trong những tháng cuối năm; chủ động cân đối cung cầu, dự báo chính xác sản lượng mùa vụ và hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn kỹ thuật.

Đồng thời, khẩn trương quy hoạch vùng trồng, vùng nuôi, chấm dứt tình trạng phát triển tự phát theo phong trào; đẩy mạnh số hóa, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu về vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói; quản lý chặt chẽ truy xuất nguồn gốc, ngăn chặn gian lận mã số, gian lận xuất xứ và bảo đảm an toàn thực phẩm.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương nghiên cứu xây dựng Đề án thành lập Sàn giao dịch nông, thủy sản nhằm quảng bá, kết nối giao thương và tăng tính minh bạch của thị trường.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh không thể để người nông dân tự xoay xở với bài toán "được mùa, mất giá".

Về lâu dài, Phó Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, giải quyết căn cơ bài toán năng suất, chất lượng và làm chủ nguồn giống, nhất là giống lợn, tôm, cá. Các đề tài nghiên cứu khoa học phải gắn với thực tiễn sản xuất, tạo ra sản phẩm thương mại cụ thể, không dừng lại ở việc giải ngân kinh phí.

Đối với Bộ Công Thương, Phó Thủ tướng đề nghị phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường chuẩn bị đầy đủ nguồn cung hàng hóa thiết yếu phục vụ Tết Nguyên đán; tổ chức tốt các chương trình bình ổn thị trường, kết nối tiêu thụ; kiên quyết xử lý gian lận thương mại, hàng lậu, hàng giả.

Bộ Công Thương cần theo dõi sát chính sách thương mại, rào cản thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại của các nước nhập khẩu để kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó; tích cực kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các hệ thống phân phối lớn ở nước ngoài, thúc đẩy hiện thực hóa các cam kết, thỏa thuận hợp tác thương mại đã ký kết, trong đó có những kết quả từ chuyến công tác Mông Cổ vừa qua.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính, thủ tục hải quan; đẩy mạnh số hóa, quản lý rủi ro, tăng cường kiểm tra, giám sát hàng nông sản tạm nhập tái xuất hoặc nhập khẩu làm nguyên liệu chế biến, ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại.

"Năm 2026, chúng ta quyết tâm hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu kế hoạch. Các bộ, ngành phải bắt tay ngay vào rà soát, tháo gỡ từng điểm nghẽn về hạ tầng, logistics, giống và thị trường, tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ngành nông nghiệp trên 4% năm 2027", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.