Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, trong đó đề xuất cơ chế từng bước hạ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi. 

Theo tờ trình, quy định tại khoản 3 Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội được đề xuất sửa đổi theo hai phương án. Điểm khác biệt nằm ở thẩm quyền quyết định giảm tuổi hưởng trợ cấp và mức độ chủ động trong điều hành chính sách.

Phương án thứ nhất giữ nguyên quy định hiện hành. Theo đó, căn cứ đề nghị của Chính phủ và tình hình phát triển kinh tế - xã hội, khả năng cân đối ngân sách nhà nước từng thời kỳ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Phương án thứ hai trao cho Chính phủ quyền quyết định giảm dần tuổi hưởng trợ cấp xuống đủ 70 tuổi, tùy thuộc điều kiện kinh tế - xã hội và nguồn lực ngân sách. Nếu tiếp tục mở rộng chính sách đối với người dưới 70 tuổi, Chính phủ phải trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.

Lộ trình giảm tuổi hưởng trợ cấp sẽ được tính toán theo khả năng phát triển kinh tế - xã hội và nguồn lực ngân sách ở từng thời kỳ.

Theo Bộ Nội vụ, phương án này giúp cơ quan điều hành phản ứng nhanh hơn trước yêu cầu mở rộng an sinh, đồng thời vẫn duy trì sự giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với những điều chỉnh có phạm vi và tác động ngân sách lớn hơn.

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 quy định công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên, không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.

Nhóm từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi hiện chỉ được hưởng chính sách nếu thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo, đồng thời không nhận lương hưu hay trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng. Vì vậy, phần lớn người cao tuổi trong độ tuổi này nhưng không thuộc diện nghèo vẫn chưa được tiếp cận trợ cấp hưu trí xã hội.

Sau khi Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 hạ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 80 xuống 75, số người sau tuổi nghỉ hưu có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng hoặc trợ cấp hưu trí xã hội tăng thêm khoảng 500.000 người.

Đến năm 2025, tỷ lệ bao phủ đạt gần 42%. Con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mục tiêu Nghị quyết số 28-NQ/TW đặt ra đến năm 2030, khoảng 60% người sau tuổi nghỉ hưu được bảo đảm thu nhập từ lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng hoặc trợ cấp hưu trí xã hội.

Trong khi đó, mỗi năm chỉ có thêm khoảng 100.000 người được giải quyết hưởng lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng. Nếu tốc độ tăng không thay đổi, mục tiêu bao phủ 60% vào năm 2030 sẽ khó hoàn thành nếu diện hưởng trợ cấp hưu trí xã hội không tiếp tục được mở rộng.

Vì vậy, Bộ Nội vụ đề xuất tạo cơ chế để Chính phủ có thể chủ động giảm dần tuổi hưởng trợ cấp khi điều kiện kinh tế - xã hội và ngân sách cho phép. 

Ước tính, nếu tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội giảm từ 75 xuống 70, khoảng 1,8 triệu người sẽ được bổ sung vào diện thụ hưởng. Ngân sách cần bố trí cho chính sách này khoảng 11,7 nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Nguồn kinh phí trên đòi hỏi tính toán kỹ khả năng cân đối ngân sách theo từng giai đoạn. Tuy nhiên, mở rộng trợ cấp xuống nhóm từ 70 đến dưới 75 tuổi sẽ bổ sung nguồn thu nhập thường xuyên cho nhiều người cao tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, hiện chủ yếu dựa vào gia đình, lao động tự do và các khoản hỗ trợ khác.

Qua lấy ý kiến, nhiều bộ, ngành, địa phương và cơ quan ủng hộ phương án giao Chính phủ quyết định giảm dần tuổi hưởng trợ cấp xuống 70. Các ý kiến này cho rằng cơ chế mới sẽ tăng tính linh hoạt, giúp chính sách được điều chỉnh kịp thời khi nguồn lực cho phép.

Ngược lại, một số cơ quan đề nghị giữ quy định hiện hành vì giảm tuổi hưởng trợ cấp có thể tạo tác động lớn, kéo dài đối với ngân sách nhà nước. Theo nhóm ý kiến này, thẩm quyền quyết định nên tiếp tục thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhằm bảo đảm quá trình xem xét chặt chẽ.

Bộ Nội vụ đã tổng hợp đầy đủ các góp ý và trình Chính phủ cả hai phương án. Phương án cuối cùng sẽ được xem xét trong quá trình hoàn thiện hồ sơ dự án Luật trước khi trình Quốc hội.