Học tập không còn gói gọn trong quãng thời gian từ trường phổ thông đến đại học khi nhu cầu hoàn thiện trình độ văn hóa, học thêm một nghề, bổ sung kỹ năng hoặc chuyển đổi nghề nghiệp có thể xuất hiện ở nhiều thời điểm khác nhau trong cuộc đời.

Sự thay đổi đó đang đặt hệ thống giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp trước yêu cầu phải linh hoạt hơn để người dân có thể quay trở lại học tập phù hợp với nhu cầu và điều kiện của mình.

Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trung tâm giáo dục nghề nghiệp, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến cho thấy hướng điều chỉnh theo yêu cầu này.

Dự thảo cho phép một trung tâm có một hoặc nhiều địa điểm hoạt động giáo dục ngoài trụ sở chính.

Thay đổi đầu tiên nằm ở chính khuôn khổ quản lý. Ba loại trung tâm hiện được điều chỉnh tại nhiều văn bản khác nhau dự kiến sẽ cùng hoạt động dưới một quy chế, áp dụng cho cả cơ sở công lập và tư thục. Hiện quy chế đối với trung tâm giáo dục thường xuyên và trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên mới áp dụng cho loại hình công lập; trung tâm giáo dục nghề nghiệp công lập cấp huyện có quy chế riêng, trong lúc trung tâm giáo dục nghề nghiệp tư thục chưa có quy chế tổ chức và hoạt động đầy đủ.

Nếu Thông tư được ban hành, bốn văn bản đang điều chỉnh các loại hình trung tâm này sẽ được thay thế. Khi đưa những quy định đang phân tán về một khuôn khổ chung không chỉ giảm sự chia cắt về mặt pháp lý mà còn tạo nền tảng để tổ chức lại hoạt động của hệ thống theo hướng thống nhất hơn.

Cùng với thống nhất quy chế, dự thảo mở rộng quyền tự chủ của các trung tâm nhưng gắn quyền chủ động với trách nhiệm giải trình và trách nhiệm của người đứng đầu. Cơ cấu tổ chức bên trong cũng được hoàn thiện để phù hợp với định hướng sắp xếp, sáp nhập trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên liên phường, xã.

Quyền tự chủ lớn hơn đồng nghĩa hoạt động của trung tâm phải minh bạch hơn. Dự thảo yêu cầu công khai trên trang thông tin điện tử từ mục tiêu, chương trình giáo dục, đào tạo, kế hoạch tuyển sinh đến điều kiện bảo đảm chất lượng, chi phí đào tạo, học phí, các khoản thu, văn bằng, chứng chỉ và quy định nội bộ. Trung tâm phải giải trình trước cơ quan quản lý nhà nước, người học và xã hội.

Một thay đổi khác tác động trực tiếp tới giáo viên và hoạt động quản trị là rà soát, cắt bỏ những loại sổ sách không cần thiết của trung tâm, tổ chuyên môn và giáo viên, đồng thời tăng ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa hồ sơ.

Nếu quyền tự chủ, công khai và số hóa chủ yếu thay đổi cách trung tâm vận hành, những quy định về địa điểm đào tạo lại tác động trực tiếp tới khả năng tiếp cận của người học.

Dự thảo cho phép một trung tâm có một hoặc nhiều địa điểm hoạt động giáo dục ngoài trụ sở chính. Với các địa điểm tổ chức chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông, yêu cầu về an toàn, sức khỏe và điều kiện thực hiện chương trình vẫn phải được bảo đảm.

Sự linh hoạt này đặc biệt có ý nghĩa với giáo dục thường xuyên, bởi đối tượng phục vụ không chỉ là học sinh trong độ tuổi phổ thông mà còn có những người đã đi làm hoặc có nhu cầu học tập khác nhau. Việc đưa hoạt động giáo dục đến gần người học hơn có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong xây dựng xã hội học tập nếu đi cùng chất lượng đào tạo và khả năng quản lý phù hợp.

Đáng chú ý hơn, ranh giới giữa học văn hóa và học nghề cũng được kết nối rõ hơn. Dự thảo bổ sung trung tâm giáo dục thường xuyên tham gia đào tạo nghề trình độ sơ cấp và các chương trình đào tạo nghề khác. Với chương trình sơ cấp, trung tâm phải đáp ứng điều kiện và được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp theo quy định.

Quy định này mở thêm một hướng tiếp cận đối với những người không đi theo lộ trình học tập truyền thống. Một người có thể cần hoàn thiện chương trình văn hóa, người khác cần học nghề để tìm việc, còn người đã tham gia thị trường lao động có thể quay trở lại học thêm kỹ năng để thích ứng với yêu cầu công việc mới. Hệ thống giáo dục thường xuyên, theo hướng điều chỉnh của dự thảo, sẽ tham gia sâu hơn vào quá trình đáp ứng những nhu cầu khác nhau đó.

Vai trò của các trung tâm cũng được mở rộng trong phổ cập giáo dục, xóa mù chữ, giáo dục bắt buộc và giáo dục hòa nhập. Trung tâm có thể phối hợp với UBND cấp xã điều tra nhu cầu học tập, rà soát và cập nhật trình độ văn hóa của người dân, huy động người học và tổ chức các chương trình phù hợp với thực tế địa phương.

Không gian học tập còn được mở rộng ra ngoài lãnh thổ. Dự thảo cho phép trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên có văn phòng đại diện ở nước ngoài.

Các văn phòng có thể nghiên cứu nhu cầu học tập, triển khai chương trình giáo dục thường xuyên cho kiều bào, dạy tiếng Việt và giới thiệu giá trị văn hóa, truyền thống Việt Nam tới cộng đồng người Việt ở nước ngoài và người nước ngoài, nhưng không được trực tiếp kinh doanh hoặc ký hợp đồng thương mại sinh lợi nhuận.